logistyka logo
O Mnie | Kontakt




1. Abbate Niccolo dell' (ok.1512-1571), włoski malarz manierystyczny. Tworzył w rodzinnym mieście Modenie, następnie w Bolonii, a od wczesnych lat 50. XVI w. we Francji, gdzie pracował z Primaticciem w Fontainebleau. Przyczynił się znacznie do powstania stylu szkoły Fontainebleau swoimi smukłymi, krętymi figurami, a stosowaniem motywów mitologicznych utorował drogę klasycznym pejzażom Poussina i Claude'a Lorraina. Jego wczesna twórczość w Bolonii, głównie freski i portrety, ukazują wpływ Jacopa da Pontorma. kraj pochodzenia: Włochy

2. Abdul Hasan (1589-1616), malarz z państwa Wielkiego Mogoła. Malował na dworze cesarza Jahangir, specjalizując się w portretach, ale wykonał także kilka delikatnych i wiernych studiów zwierząt. Wspaniałym przykładem jego twórczości jest Portrait of Jahangir Holding a Portrait of Akbar z początku XVII w. (MuseéGuimet, Paryż). Jak wielu artystów z państwa Wielkiego Mogoła w tym okresie, pozostawał pod wpływem sztuki zachodniej, zwłaszcza w używaniu koloru. kraj pochodzenia: Mongolia

3. Adler Jankiel, ur. 1895 zm. 1949. Malarz i grafik. Współzałożyciel (1919) łódzkiej grupy Jung Idysz. W 1920-33 w Niemczech, od 1940 w Londynie. Początkowo pod wpływem ekspresjonizmu, w latach 20. stworzył własny styl nawiązujący do kubizmu, pod koniec życia bliski abstrakcji. Tematy czerpał gł. z folkloru, tradycji i religii żydowskiej. kraj pochodzenia: Polska

4. Alberti Leon Battista (1404-1472), włoski architekt i teoretyk renesansu. W swoim dziele Ksiąg dziesięć o sztuce budowania, które rozpoczął w 1452 i nad którym pracował do śmierci, Alberti wyłożył zasady architektury klasycznej, omawiając również ich modyfikacje dla potrzeb praktyki renesansu. Dzieło to zostało wydane w 1485 i przetłumaczone na angielski jako Ten Books on Architecture w 1955. Jego projekty kościołówkraj pochodzenia: 1472

5. Allston Washington (1779-1843), malarz amerykański. Malował pejzaże morskie i krajobrazy. Był pionierem romantyzmu w Stanach Zjednoczonych. Jego operowanie światłem i kolorem przyniosło mu tytuł amerykańskiego Tycjana . Malował także obrazy o tematyce klasycznej, religijnej i historycznej. Jego wcześniejsza twórczość była majestatyczna i dramatyczna, czego przykładem jest The Deluge, 1804 (Metropolitan Museum w Nowym Jorku). Przez wiele lat po osiedleniu się w Bostonie Allston ciężko i bez powodzenia pracował nad olbrzymim obrazem Uczta Baltazara (którym poddał temat Johnowi Martinowi), chociaż jego twórczość jest lepiej reprezentowana przez mniejsze obrazy o sennie zadumanym nastroju, takie jak Moonlit Landscape, 1819 (Boston). kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

6. Altdorfer Albrecht (ok.1480-1538), niemiecki malarz, architekt i drukarz. Działał w Ratyzbonie, w Bawarii. Największą sławę przyniosły mu ogromne, panoramiczne sceny bitewne, w których używał światła dla wywołania wrażenia ruchu i dramaturgii. W mniejszej skali, namalował także kilka pierwszych prawdziwych pejzaży. Wraz z Albrechtem Dürerem i Lucasem Cranachem, Altdorfer jest uważany za jednego z czołowych przedstawicieli renesansu niemieckiego. Jest znany jako twórca pejzażu jako głównego tematu malarskiego, w widoczny sposób będąc pod wrażeniem krajobrazu Alp austriackich w 1511, w trakcie podróży w dół Dunaju do Austrii lub być może pod wpływem wcześniejszych podróży. Obok lasów i gór zajmował się również efektami świetlnymi, a że był architektem Ratyzbony, jego zmysł architektoniczny powodował, że umieszczał on na niektórych obrazach wyszukane budynki. kraj pochodzenia: Niemcy

7. Ando Hiroshige (1797-1858), malarz japoński. Był jednym z czołowych przedstawicieli techniki barwnych drzeworytów ukiyo-e. Technika ta, odznaczająca się płynnym, dekoracyjnym stylem i wyborem tematyki codziennej, miała znaczny wpływ na rozwój sztuki na Zachodzie. Pejzaże Ando, często wykorzystujące śnieg lub deszcz do stworzenia odpowiedniego klimatu, obejmują cykl 53 etapy drogi Tokaido 1833. Jego twórczość miała wpływ m.in. na Whistlera i van Gogha. Ando urodził się w Edo (obecnie Tokio). Przed śmiercią nie zdołał ukończyć swojej ostatniej serii, Sto słynnych widoków Edo 1856-58. Oblicza się, że wykonał łącznie ponad 5000 różnych drzeworytów. kraj pochodzenia: Japonia

8. Andrea del Sarto, właściwie Andrea d'Agnolo di Francesco, (1486-1530), włoski malarz renesansowy. Działał we Florencji. Był jednym z najświetniejszych portrecistów i malarzy religijnych swoich czasów. Jego freski we Florencji, np. Birth of the Virgin 1514 (Santa Annunziata), należą do najwspanialszych w stylu renesansowym. Jego styl odznacza się spokojem i wzniosłością, charakterystycznymi dla sztuki renesansu. Andrea del Sarto był uczniem Piero de Cosima i innych, ale przede wszystkim pozostawał pod wpływem Masaccia i Michała Anioła. Po około 1510 był czołowym malarzem we Florencji, razem z Fra Bartolommeo, chociaż w trzeciej dekadzie XVI w. jego miejsce stopniowo zajmowali pojawiający się manieryści. Oprócz portretów, takich jak A Young Man (National Gallery, Londyn), namalował wiele dzieł religijnych, w tym Madonna of the Harpies 1517 (Galeria Ufizzi, Florencja), będącą przykładem klasycznego piękna przypominającego dzieła Rafaela. Jego słynne freski znajdują się we Florencji, w Santa Annunziata i Chiostro dello Scalzo. kraj pochodzenia: Włochy

9. Angelico Fra, właściwie Guido di Pietro, (ok.1400-1455), malarz włoski. Był mnichem, czynnym we Florencji. Malował sceny religijne. Po 1436 rozpoczął serię fresków w klasztorze San Marco, we Florencji. Stworzył również kilka rzeźb ołtarzowych w stylu charakteryzującym się delikatną linią i kolorem. Nie wiadomo kto i gdzie uczył go malowania. W latach 1409-18 był bez wątpienia zamieszany w wyrzucenie zakonników w Foligno i Cortonie w czasie schizmy zachodniej, ale powrócił do klasztoru w Fiesole, gdzie w 1449 został przeorem. Jego pierwszym znanym dziełem jest Madonna dei Linaiuoli (zamówiona przez płócienników), 1433 (Florencja, Muzeum San Marco). Jego drugim głównym przedsięwzięciem była grupa fresków dla klasztoru San Marco we Florencji, wykonanych w trakcie jego restauracji przez Michelozza w latach 1436-43. Od 1445 Angelico pracował w Orvieto i Rzymie, dokąd wezwał go Eugeniusz IV. Istniejąca kaplica w Watykanie została ozdobiona przez niego scenami z życia św. Szczepana i św. Wawrzyńca, które ukazują tendencję do stylu bardziej wyszukanego, niż we wcześniejszych pracach. Zmianę tę można przypisać jego renesansowemu otoczeniu w Rzymie. Jego sztuka ma charakter nabożny, a jeśli chodzi o kolor i koncepcję, zachowuje wiele cech raczej z gotyku, niż z renesansu. Fra Angelico był mistrzem jako kolorysta i projektant. Oprócz fresków we Florencji, oszałamiające piękno ukazują również takie dzieła jak Zwiastowanie, namalowane dla Fiesole, a obecnie w muzeum Prado, oraz Chrystus w chwale (National Gallery, Londyn). kraj pochodzenia: Włochy

10. Antonello da Messina (ok.1430-1479), malarz włoski. Był pionierem techniki malarstwa olejnego we Włoszech, opracowanej przez artystów flamandzkich, o której wiedzę zdobył prawdopodobnie w Neapolu. Wpływy flamandzkie widoczne są w jego technice malarskiej, użyciu światła i niekiedy także w symbolice, chociaż jego zmysł kompozycji pozostaje całkowicie włoski. Ocalałe prace obejmują portrety oraz posępne obrazy religijne. W latach 70. XV w. Antonello odwiedził Wenecję, gdzie jego twórczość zainspirowała, obok innych malarzy weneckich, młodego Giovanni Belliniego. Do jego obrazów należą m.in. St Jerome in His Study ok. 1460 (National Gallery, Londyn) oraz A Young Man 1478 (Staatliche Museum, Berlin). kraj pochodzenia: Włochy

11. Apelles (żył w IV w. p.n.e.), malarz grecki, nadworny artysta Aleksandra Wielkiego. Uczył się malarstwa w pracowni Pamfilosa w Sykion, w pobliżu Koryntu, jednego z ośrodków malarstwa greckiego. Później był zatrudniany przez Filipa Macedońskiego i Aleksandra, i jako jedyny mógł namalować jego portret. Nie ocalał żaden ślad jego twórczości i jej cechy można ocenić jedynie na podstawie renomy, jaką cieszył się w świecie antycznym. Według anegdot tworzył malarstwo realistyczne i posiadał zdolność wyrażenia efektu trójwymiarowościkraj pochodzenia: -300

12. Appel Karel Christian (1921- ), holenderski malarz i rzeźbiarz. W 1948 założył ekspresjonistyczną grupę Cobra. Jego styl charakteryzuje się żywymi kolorami i energicznym sposobem malowania, często wykorzystującym dziecięcą symbolikę. kraj pochodzenia: Grecja

13. Arcimboldo Giuseppe (ok.1530-1593), włoski malarz i rysownik. Znany jest ze swoich ekscentrycznych portretów o ludzkich kształtach, ale skomponowanych z owoców, roślin i części zwierząt. Projektował również gobeliny, a także cieszył się uznaniem jako portrecista na dworze Rudolfa II w Pradze. Surrealiści przyczynili się do ponownego zainteresowania jego portretami symbolicznymi, które w czasach gdy powstawały, uważane były za przykłady złego smaku. kraj pochodzenia: Włochy

14. Arp Hans, albo Jean (1887-1966), francuski malarz i rzeźbiarz abstrakcyjny. Był jednym z założycieli ruchu dadaistycznego w 1916, a później był związany z surrealistami. Posługując się przypadkiem i automatyzmem Arp rozwinął rzeźbę abstrakcyjną, której zmysłowa forma przywodzi na myśl kształty organiczne. Swoje wczesne dzieła eksperymentalne, m.in. kolaże, tworzył razem ze swoją żoną Sophie Taeuber-Arp (1889-1943). kraj pochodzenia: Francja

15. Audubon John James (1785-1851), amerykański przyrodnik i artysta. Przed Audubonem większość malarzy ptaków wykorzystywało techniki stylizacjikraj pochodzenia: 1851

16. Bacon Francis (1909-1992), malarz irlandzki. Był samoukiem. Początkowo uprawiał sztukę abstrakcyjną, a później rozwinął styl surowego ekspresjonizmu, charakteryzujący się zniekształconymi i zamazanymi postaciami przedstawianymi w luźno określonej przestrzeni. Jednym z jego najbardziej znanych dzieł jest Studium portretu Innocentego X wg D. Velázqueza 1953 (Muzeum Sztuki Współczesnej, Nowy Jork). W 1925 Bacon przeniósł się do Londynu, około 1930 zaczął malować, a swoją pierwszą wystawę otworzył w Londynie w 1949. Zniszczył dużą część swoich wczesnych prac. Three Studies for Figures at the Base of a Crucifixion z około 1944 (Tate Gallery, Londyn) jest wczesnym przykładem jego dojrzałego stylu, często postrzeganego jako potężne wyrażanie niepokoju egzystencjalnego i nihilizmu życia w XX w. kraj pochodzenia: Irlandia

17. Bakhuyzen Ludolf (1631-1708), holenderski malarz marynistyczny i akwaforcista. Był uczniem van Everdingena w Amsterdamie, gdzie głównie spędził swoje życie. Tworzył dla Piotra Wielkiego i był bardzo ceniony za życia za obrazy przedstawiające burze (np. Boats in a Storm w Dulwich Gallery, w Londynie oraz Stormy Sea w Rijksmuseum, w Amsterdamie), tak jak Willem van de Velde za obrazy przedstawiające ciszę na morzu. Wiele prac Bakhuyzena znajduje się w National Gallery w Londynie. kraj pochodzenia: Holandia

18. Bakst Leon. Przybrane nazwisko Leona Rosenberga (1866-1924), rosyjskiego malarza i scenografa teatralnego. Łączył intensywne kolory i fantastyczne wizerunki pochodzące z ludowej sztuki Orientu z secesyjną tendencją do pełnego wdzięku wzoru powierzchniowego. Jego scenografia dla Ballets Russes Diagilewa, odbywającego tournée w latach 1909-14, wywarła duże wrażenie w Paryżu. kraj pochodzenia: Rosja

19. Baldung Grien Hans (1484/85-1545), renesansowy malarz, rytownik i projektant z Niemiec. Osiadł w Strasbourgu. Był płodnym artystą. Projektował gobeliny i witraże, stworzył również wiele grafik. Malował obrazy o tematyce religijnej, portrety i alegorie. Szczególnie znane jest kilka wersji jego płótna Dziewczyna i śmierć. Jego najważniejszymi obrazami o tematyce religijnej są: malowidło nad ołtarzem dla katedry we Freiburgu, Pokłon trzech króli (Berlin) oraz Ukrzyżowanie (Bazylea), ukazujące nowatorskie elementy zdobnicze. kraj pochodzenia: Niemcy

20. Balla Giacomo (1871-1958), malarz włoski. Był czołowym przedstawicielem futuryzmu. Tematyka jego dzieł związana jest z czasem i ruchem. W jego twórczości widać wpływ technik fotograficznych. Rozwinął styl charakteryzujący się użyciem wielokrotnych obrazów i zamazanych konturów. Jego Pies na smyczy 1912 (Akademia Sztuk Pięknych, Buffalo), jest jednym z najlepiej znanych prac futurystycznych. kraj pochodzenia: Włochy

21. Balthus właściwie Baltazar Klossowski de Rola, (1908- ), malarz francuski pochodzenia polskiego. Słynie z enigmatycznych dekoracji wnętrz, przedstawiających omdlewające dziewczyny w wieku poprzedzającym dojrzewanie, zarówno ubrane jak i nagie, np. Nude with Cat z około 1954 (National Gallery of Victoria, Melbourne). Wystudiowany, intensywny realizm, w którym ukazane są jego zaabsorbowane sobą postaci, nadaje jego malowidłom jakość zjawiska. Chociaż początkowo łączono go z surrealistami, jego wczesne płótna scen ulicznych, w których postaci są sztywne i pogrążone w transie, sytuują go bliżej realizmu magicznego, czego przykładem jest Ulica 1933 (Muzeum Sztuki Współczesnej, Nowy Jork). kraj pochodzenia: Francja

22. Barlach Ernst (1870-1938), niemiecki rzeźbiarz, malarz i poeta ekspresjonistyczny. Pozostawał pod wpływem rosyjskiej sztuki ludowej i średniowiecznej rzeźby drewnianej. Jego proste, bryłowate rzeźby figuralne miały wyrażać ludzkie pragnienia duchowe. Jego dzieła zostały potępione przez reżim narodowosocjalistyczny jako sztuka zdegenerowana i wiele z nich zostało zniszczonych. Pomnik poświęcony ofiarom wojny w katedrze w Güstrow jest jedną z jego najświetniejszych ocalałych rzeźb. kraj pochodzenia: Niemcy

23. Bartlommeo Fra, zwany także Baccio della Porta (ok.1472-1517), włoski malarz religijny dojrzałego renesansu. Był czynny we Florencji. W trakcie pobytu w Wenecji w 1508 zapoznał artystów weneckich z florenckim stylem dojrzałego renesansu, a sam przejął weneckie wyczucie koloru. Jednym z jego najwspanialszych dzieł jest obraz Zaślubiny św. Katarzyny 1511 (Luwr, Paryż). Po 1508 pracował z Albertinellim, a w 1514 odwiedził Rzym, gdzie wielkie wrażenie wywarła na nim twórczość Michała Anioła i Leonarda. Jego Zdjęcie z krzyża 1516 (pałac Pitti), wykazuje wpływ Leonarda. Wśród dzieł, nad którymi pracował z Albertinellim znajdują się freski Sąd Ostateczny 1498 (Santa Maria Nuova), Madonna i święci (Pitti) oraz Wniebowzięcie (Berlin). Kilka jego najlepszych dzieł znajduje się w miejscowości Lucca, w tym Madonna della Misericordia z 1515. kraj pochodzenia: Włochy

24. Basawan (1556-1605), malarz indyjski. Był jednym z najświetniejszych artystów tego okresu. Stworzył wiele obrazów do licznych albumów miniatur, które były osobliwością na dworze Mogołów, w szczególności Akbar-nama. Jego dzieła słyną ze swej subtelnej charakteryzacji, a także ukazują nowatorskie zastosowanie perspektywy i kompozycji, co sugeruje, że Basawan mógł tworzyć pod wpływem sztuki zachodniej. kraj pochodzenia: Indie

25. Batoni Pompeo Girolamo (1708-1787), malarz włoski. Mieszkał w Rzymie. Słynął ze szczegółowych portretów książąt i brytyjskich gości, odbywających podróż po krajach Europy w celu uzupełnienia edukacji. Większość jego portretów namalowanych jest ze starożytnościami rzymskimi w tle. kraj pochodzenia: Włochy

26. Bauer Ferdinand Lukas (1760-1826), malarz austriacki. Był rysownikiem fauny i flory w trakcie drugiej podróży Matthewa Flindersa do Australii w 1801, wykonując ponad 1500 niezwykle szczegółowych rysunków australijskich roślin i zwierząt. Jego nazwisko zostało upamiętnione w nazwie gatunku rośliny Bauera. kraj pochodzenia: Austria

27. Beckmann Max (1884-1950), niemiecki malarz i grafik ekspresjonistyczny. Tworzył pod wpływem sztuki średniowiecznej i ruchu Neue Sachlichkeit, a po I wojnie światowej jego sztuka skoncentrowała się na tematach okrucieństwa w społeczeństwie, czego przykładem jest Noc 1918-19 (Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf). kraj pochodzenia: Niemcy

28. Beksiński Zdzisław, ur. 1929. Fotografik, malarz, rzeźbiarz. W latach 50. zajmował się fotografiką eksperymentalną i kompozycją pełnych ekspresji reliefów z blach i drutu, od 1974 wyłącznie malarstwem (olej, akryl). Do perfekcji doprowadził warsztat artyst., wypracował własny styl surrealistyczny, w którym gł. środkami wyrazu są kształt, konstrukcja i wyrafinowana kolorystyka. Tematem obrazów (z reguły bez tytułu) są poetyckie, fantastyczne wizje świata podświadomości, przepojone atmosferą przemijania, niepokoju, grozy. kraj pochodzenia: Polska

29. Bellini Jacopo (ok.1400-1470/71), malarz włoski, teść Andrea Mantegny, tworzył w Wenecji, Padwie, Weronie i Ferrarze. kraj pochodzenia: Włochy

30. Berezowska Maja, ur. 1898 zm. 1978. Malarka, rysowniczka, ilustratorka. Doskonała ilustratorka dzieł literatury świat. m.in. F. Villona, Boccacia, Goethego, Heinego, a także pol. m.in. M. Reja, J. Kochanowskiego, W. Potockiego. I. Krasickiego. Rysunki Berezowskiej, zwykle o tematyce obyczajowej, a zwł. miłosnej, odznaczają się wyrafinowaną formą i żartobliwym ujęciem tematu, a przede wszystkim wiernym oddaniem atmosfery ilustrowanego utworu. kraj pochodzenia: Polska

31. Berlewi Henryk, ur. 1894 zm. 1967. Malarz, teoretyk sztuki. Jeden z prekursorów abstrakcjonizmu w Polsce. Twórca teorii kompozycji mechanofakturowej (1924), posługującej się figurami geometrycznymi. Od 1928 w Paryżu. Malował też portrety i kompozycje figuralne. kraj pochodzenia: Polska

32. Bernini Gianlorenzo (Giovanni Lorenzo) (1598-1680), włoski rzeźbiarz, architekt i malarz. Był czołową postacią w rozwoju baroku. Jego twórczość w Rzymie obejmuje otoczony kolumnadą plac przed bazyliką św. Piotra 1656, fontanny (np. na Piazza Navona) i pomniki papieży. Do jego rzeźb należą Ekstaza św. Teresy 1645-52 (Santa Maria della Vittoria, Rzym) i liczne popiersia portretowe. Rzeźbiarski styl Berniniego jest pełen ruchu i dramaturgii, uchwyconych w falującej draperii i wyrazach twarzy. Przeważa tematyka religijna i mitologiczna. Wspaniałym przykładem jest marmurowa rzeźba Apollo i Dafne dla kardynała Borghese 1622-25 (Pałac Borghese, Rzym), z postaciami ukazanymi w pełnym świetle. W bazylice św. Piotra Bernini stworzył kilka marmurowych pomników oraz wyszukany baldachim nad głównym ołtarzem. Do jego licznych wspaniałych popiersi portretowych należy biust króla Francji Ludwika XIV. kraj pochodzenia: Włochy

33. Bingham George Caleb (1811-1879), amerykański malarz przedstawiający życie osadników. Jego rodzice zabrali go na tereny pogranicza w stanie Missouri. Jako chłopiec rysował, zdobył pewne wykształcenie na Pensylwańskiej Akademii Sztuk Pięknych i po okresie podróżowania powrócił do Missouri, gdzie malował pełne życia obrazy traperów i handlarzy, flisaków i załóg parowców. Typowym przykładem jego twórczości jest obraz The Fur Traders descending the Missouri (Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku). kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

34. Boccioni Umberto (1882-1916), włoski malarz, rzeźbiarz i teoretyk sztuki. Jeden z twórców futuryzmu. Był pionierem półabstrakcyjnego stylu, który dążył do oddania ruchu i prędkości, jak np. w rzeźbie Jedyne kształty ciągłości w przestrzeni 1913 (Tate Gallery, Londyn). kraj pochodzenia: Włochy

35. Böcklin Arnold (1827-1901), szwajcarski malarz symbolista. Malował głównie fantastyczne pejzaże o sennej atmosferze, jak np. najbardziej znany obraz Wyspa umarłych 1880 (Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork). Wiele z jego obrazów zapełniają mityczne istoty, np. nimfy i najady. Bardzo pociągały go Włochy, mieszkał przez lata w Rzymie. kraj pochodzenia: Szwajcaria

36. Bol Ferdinand (ok. 1616-1680), malarz holenderski. Był uczniem Rembrandta w Amsterdamie (przed 1640) i jednym z najbardziej płodnych jego naśladowców w dziedzinie portretu. Jego prace są czasami mylone z obrazami Rembrandta. W okresie późniejszym jego styl skłania się ku elegancji barokukraj pochodzenia: 1680

37. Bonheur Rosa (Marie Rosalie) (1822-1899), malarka francuska. Znana przede wszystkim z realistycznych obrazów przedstawiających zwierzęta, m.in. Koński targ 1853 (Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork). Od 1841 wystawiała corocznie swoje prace na Salonie paryskim i otrzymywała międzynarodowe nagrody. W 1894 jako pierwsza kobieta otrzymała order Legii Honorowej. kraj pochodzenia: Francja

38. Bonington Richard Parkes (1801-1828), malarz angielski. Od 1817 mieszkał we Francji. Jest ceniony za świeże, nastrojowe, ujmowane z wysokiej perspektywy pejzaże olejne i akwarele. Uprawiał również malarstwo historyczne. Jego gorącym zwolennikiem był Delacroix. kraj pochodzenia: Anglia

39. Bonnard Pierre (1867-1947), francuski malarz, grafik i projektant. Znajdował się pod wpływem Gauguina i grafiki japońskiejkraj pochodzenia: 1947

40. Bosch Hieronymus (ok. 1460-1516), malarz niderlandzki. Jego fantastyczne wizje dziwacznych i diabolicznych stworzeń z Ogrodu rozkoszy ok. 1505-10 (Prado, Madryt) świadczą o zadziwiającej wyobraźni i darze obrazowania artysty. Malując obrazy o tematyce religijnej, nie skupiał swojej uwagi na świętych postaciach, lecz na rzeszach pospolitych świadkówkraj pochodzenia: 1516

41. Botero Fernando (1932- ), malarz kolumbijski. Studiował w Hiszpanii i we Włoszech, kształtując swój naiwny styl, na który wpłynęła sztuka ludowa Ameryki Południowej. Z pełnym ironii humorem ukazywał grube, podobne do lalek postaci, często będące parodią konwencjonalnej zmysłowości. kraj pochodzenia: Kolumbia

42. Botticelli Sandro, właściwie Alessandro Filipepi (1445-1510), malarz florencki. Malował tematy religijne i mitologiczne. Mecenat nad nim sprawowała rządząca rodzina Medicich (Medyceusze)kraj pochodzenia: 1510

43. Boucher François (1703-1770), francuski malarz doby rokoka. Od 1765 był nadwornym malarzem Ludwika XV. Największą popularnością cieszyły się jego lekkie, dekoracyjne sceny, często z domieszką figlarnego erotyzmu, jak np. Diana w kąpieli 1742 (Luwr, Paryż). Malarstwo Bouchera, które wyrasta z malarstwa Watteau i nawiązuje w pewnym stopniu do współczesnego mu Włocha Tiepola, stanowi tryumf stylu rokokowego we Francji. Frywolna tematyka mitologiczna i nienaturalne sielanki są zręcznie dostosowane do stylu wnętrz Ludwika XV, wyrażając przy tym dekoracyjność odpowiadającą duchowi epoki. Brak powagi w jego malarstwie spotkał się z krytyką m.in. Diderota, choć Boucher uprawiał również malarstwo figuralne (np. portret metresy Ludwika XV, Louise O'Murphy - Madame Pompadour), którego jakość wzbudzała podziw Renoira. Wśród wielu uczniów Bouchera znajdował się Fragonard. kraj pochodzenia: Francja

44. Boudin (Louis) Eugéne (1824-1898), malarz francuski. Był prekursorem impresjonizmu. Znany jest z pełnych światła pejzaży morskich malowanych w plenerze, np. Port w Trouville (National Gallery, Londyn). kraj pochodzenia: Francja

45. Bouguereau Adolphe William (1825-1905), francuski malarz akademik. Malował obrazy o tematyce historycznej i mitologicznej. W swoich czasach cieszył się szacunkiem, choć nie ze strony impresjonistów, dla których uosabiał niegustowny styl drobnomieszczński. kraj pochodzenia: Francja

46. Bouts Dirk (Dierick) (ok. 1420-1475), malarz niderlandzki. Urodził się w Haarlemie, zamieszkał w Leuven, gdzie malował portrety i sceny religijne pod wpływem Rogiera van der Weydena i Petrusa Christusa. Ostatnia wieczerza 1464-68 (kościół St. Pierre, Leuven) stanowi jedną z jego najlepszych prac. kraj pochodzenia: Holandia

47. Boyd Arthur Merric Bloomfield (1920- ), malarz i rzeźbiarz australijski, zajmujący się również ceramiką. Jego twórczość mieści się w szeroko rozumianym nurcie ekspresjonistycznym, często porusza tematykę społeczną. Międzynarodową reputację przyniosła mu wystawa w Londynie w 1960. Do jego najbardziej znanych obrazów należą Wimmera Landscape 1950 i The Blind Nebuchadnezzar with a Lion 1967. Znana jest również jego ceramiczna rzeźba na basenie olimpijskim w Melbourne (1955). kraj pochodzenia: Australia

48. Boznańska Olga, ur. 1865 zm. 1940. Malarka tworząca od 1898 w Paryżu. Członkini Stowarzyszenia Artystów Pol. Sztuka i SociétéNationale des Beaux Arts w Paryżu. Wypracowała własny styl stanowiący swobodną interpretację założeń impresjonizmu. Malowała gł. portrety, także wnętrza, pejzaże. Gł. prace: Portret Pawła Nauena złoty medal na wystawie wiedeńskiej 1893, Dama w białej toalecie 1889, Portret dwóch dziewczynek 1896, Autoportret 1900, studia figuralne W ogrodzie 1891 i Dziewczynka ze słonecznikami, Dziewczynka z chryzantemą 1894. kraj pochodzenia: Polska

49. Bramante Donato (1444-1514), włoski architekt i malarz renesansowy. Papież Juliusz II zatrudnił go do przebudowy części Watykanu i bazyliki Św.Piotra w Rzymiekraj pochodzenia: 1514

50. Brangwyn Frank, właściwie François Guillaume (1867-1956), malarz brytyjski. Początkowo pracował jako projektant odzieży dla Williama Morrisa, a następnie tworzył meble, ceramikę, dywany, projekty wystroju wnętrz i projekty architektoniczne a także ilustracje do książek, litografie i akwaforty. W 1941 otrzymał tytuł szlachecki. kraj pochodzenia: Wielka Brytania

51. Braque Georges (1882-1963), malarz francuski. Wraz z Picassem zapoczątkował ok. 1907-10 nurt kubistyczny w sztuce. Jego pierwsze prace powstały pod wpływem fowizmu wykorzystującego żywe i czyste barwy, jednak od 1907 wypracował styl geometryczny. W ciągu następnych kilku lat współpracował blisko z Picassem nad rozwojem kubizmu. Wtedy też zaczął eksperymentować z techniką kolażu, przyklejając do płótna papier, drewno i inne materiały. Późniejsze prace stały się bardziej dekoracyjne, choć zastosowanie koloru jest dość ograniczone. kraj pochodzenia: Francja

52. Breughel Jan, syn Pietera starszego, zwany Aksamitnym (1568-1625) malował kompozycje kwiatowe, pejzaże i widoki morza. kraj pochodzenia: Francja

53. Breughel Pieter młodszy (1564-1638), zwany Piekielnym, syn Pietera starszego, malarz flamandzki zajmował się głównie tematyką religijną. kraj pochodzenia: Francja

54. Bronzino Agnolo (1503-1572), malarz włoski, przedstawiciel manieryzmu. Działał we Florencji, był nadwornym malarzem księcia Toskanii Cosimo I. Jest znany z powściągliwych, eleganckich portretów, np. Lucrezia Panciatichi ok. 1540 (galeria Uffizi, Florencja), oraz alegorii Wenus, Kupidyn, szaleństwo i czas ok. 1545 (National Gallery, Londyn). Jego obrazy o tematyce religijnej są postrzegane jako mniej wartościowe. kraj pochodzenia: Włochy

55. Brouwer Adriaen (1605-1638), flamandzki malarz rodzajowy. Działał we Flandrii i w Holandii. Cieszył się poważaniem zarówno mistrzów flamandzkich, jak i holenderskich, jak choćby Rembrandta czy Rubensa, którzy posiadali jego prace. Typowe dla jego malarstwa są sceny z tawerny w Kłótni dwóch chłopów (Drezno) i Żołnierzach hiszpańskich grających w kości (Monachium). kraj pochodzenia: Francja

56. Brown Ford Madox (1821-1893), malarz angielski, związany z bractwem prerafaelitów. Jego malarstwo cechuje brak realistycznych szczegółów i symbolizm, jak np. w The Last of England 1855 (City Art Gallery, Birmingham) i Work 1852-65 (City Art Gallery, Manchester). W późniejszych obrazach dominuje romantyczna tematyka historyczno-literacka, jednakże nie zawsze panuje w nich harmonia pomiędzy kompozycją i barwą, choć w niektórych niewielkich pejzażach osiągnął mistrzostwo w posługiwaniu się kolorem. kraj pochodzenia: Anglia

57. Brueghel bądź Bruegel, Pieter starszy, malarz flamandzki, zwany również Chłopskim (ok. 1525-1569) był jednym z najznamienitszych malarzy swoich czasów. Jego obrazy przedstawiające życie wiejskie przyczyniły się do powstania malarstwa rodzajowego. Ponadto rozpowszechnił malarstwo ilustrujące przysłowia, np. Ślepcy 1568 (Museo di Capodimonte, Neapol). Ówczesne zamiłowanie do scen makabrycznych można zobaczyć w Tryumfie śmierci 1562 (Prado, Madryt), w którym widać wyraźne wpływy Hieronima Boscha. Jednym z jego najbardziej znanych obrazów jest Myśliwi na śniegu (Kunsthistorisches Museum, Wiedeń). kraj pochodzenia: Włochy

58. Brun Charles Le (1619-1690). Artysta francuski, od 1662 malarz na dworze Ludwika XIV. W 1663 został dyrektorem Francuskiej Akademii Sztuki i fabryki Gobelins, która wytwarzała przedmioty artystyczne, tkaniny dekoracyjne oraz meble do nowego pałacu wersalskiego. U Le Bruna, syna rzeźbiarza, bardzo wcześnie ujawnił się talent artystycznykraj pochodzenia: pod jego rządami Académie przekształciła się w monopol

59. Brzozowski Tadeusz, ur. 1918 zm. 1987. Malarz i rysownik. Przedstawiciel abstrakcji niegeometrycznej, członek Grupy Krakowskiej, od 1962 prof. PWSSP w Poznaniu. Pod koniec lat 50. stworzył własny styl, łączący elementy surrealizmu i ekspresjonizmukraj pochodzenia: 1987

60. Buffet Bernard (1928-1999), malarz francuski. Malował charakterystyczne wysmukłe, szpiczaste kształty o grubych, ciemnych konturach. W późnych latach 40. zyskał sobie miano młodego talentu. kraj pochodzenia: Francja

61. Burne Jones Edward Coley (1833-1898), malarz angielski. W 1856 terminował u Dante Gabriela Rossettiego, malarza prerafaelity i poety, który wywierał na niego duży wpływ. Jego malarstwo zainspirowane legendami i mitami cechują wydłużone kształty i stonowane barwy, np. King Cophetua and the Beggar Maid 1880-84 (Tate Gallery, Londyn). Projektował także gobeliny i witraże wraz z Williamem Morrisem. Jego dzieła wywierały wpływ na przedstawicieli zarówno symbolizmu, jak i secesji. W 1894 otrzymał tytuł barona. Najlepsza kolekcja jego prac znajduje się w galerii miejskiej w Birmingham. kraj pochodzenia: Anglia

62. Callot Jacques (1592/93-1635), francuski rytownik i malarz, działający pod wpływem manieryzmu. Jego seria rycin Okropności wojny 1633, zainspirowana własnym doświadczeniem z czasów wojny trzydziestoletniej, posiada uderzającą kompozycję oraz mnóstwo makabrycznych detali. Jest uznawany za jednego z największych rysowników, a jego ogromny dorobek obejmuje ponad 1400 rycin i 1500 rysunków. Jego zamiłowanie do groteski wywarło wpływ na Goyę. kraj pochodzenia: Francja

63. Campi Giulio (1500-1572), włoski malarz działający w Cremoniekraj pochodzenia: 1572

64. Campin Robert, znany również jako Mistrz z Flémalle (ok. 1378-1444), wczesnorenesansowy malarz niderlandzki. Działał w Tournai od 1406. Był jednym z pierwszych malarzy na północy Europy, którzy zaczęli malować farbami olejnymi. Przypisuje mu się autorstwo kilku ołtarzy. Jego uczniem był Rogier van der Weyden. Wśród jego dzieł znajduje się znakomity ołtarz ze zbiorów Mérode ok. 1425 (Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork)kraj pochodzenia: 1444

65. Canal Giovanni Antonio, zwany Canaletto (1697-1768), malarz włoski. Ceniony jest za weduty (widoki miejskie) przedstawiające jego rodzinną Wenecję i Londyn, zwłaszcza Tamizę. Zachęcony do przyjazdu do Anglii działał głównie w Londynie i okolicach od 1746, z przerwami na krótkie wyjazdy do Wenecji, do której w końcu powrócił w 1756. Większość jego prac cechuje precyzja i obfitość szczegółów, ciepłe światło i delikatne refleksy świetlne na zielonych wodach kanałów i rzekkraj pochodzenia: 1768

66. Cano Alonso (1601-1667), hiszpański rzeźbiarz, malarz i architekt, przedstawiciel hiszpańskiego baroku. Działał w Sewilli, Madrycie i Grenadzie, gdzie zaprojektował fasadę katedry (1667). Tworzył również monumentalne, rzeźbione ołtarze, jak np. w Lebriji niedaleko Sewilli, i posągi pokryte polichromią. Od 1637 pracował dla Filipa IV nad odnawianiem królewskiej kolekcji w muzeum Prado w Madrycie. Wiele jego obrazów o tematyce religijnej wykazuje wpływ mistrzów weneckich. kraj pochodzenia: Hiszpania

67. Caravaggio Michelangelo Merisi da (1573-1610), malarz włoski doby wczesnego baroku. Działał w Rzymie (1592-1606), następnie w Neapolu, a w końcu na Malcie. Jego styl jest niesłychanie wyrazisty, gdyż stosował pełen kontrastu światłocień, ostry skrót perspektywiczny i starannie opracowane detale. Jego życie było równie dramatyczne jak jego sztuka (był zmuszony wyjechać z Rzymu po zabiciu człowieka w bójce). Był synem kamieniarza ze wsi Caravaggio niedaleko Mediolanu. Choć przeszedł jedynie skromną praktykę malarską w Mediolanie, zaczął malować w Rzymie nie mając jeszcze dwudziestu lat. Tam rozwinął swój słynny naturalizm , który stał w opozycji względem dominującego manieryzmu Zuccara i Cavaliere'a d'Arpina. Zamiast wyidealizowanych postaci malował typy ludzkie, które znał i widział, z przyjemnością ukazując plebejskie cechy charakteru, ówczesne stroje i szczegółowe elementy martwej natury. Przykładem jego wczesnej twórczości jest Bachus (galeria Uffizi), Wróżka (Luwr) czy Kosz z owocami (Ambrosiana, Mediolan). Nowatorskie pomysły, które przyniosły mu sławę i wzbudziły wiele kontrowersji, to nie tylko realistyczny sposób malowania scen religijnych, ale także spotęgowanie siły wyrazu poprzez połączenie głębi i pełnego dramatycznego napięcia światłocienia, które prawdopodobnie przejął od Tintoretta. Wymienione cechy widać w pierwszych obrazach zamówionych dla kaplicy Contarelli w kościele St. Luigi dei Francesi: Św. Mateusz i anioł, Powołanie św. Mateusza i Męczeństwo św. Mateusza. Te i inne obrazy znajdujące się w Rzymie, namalowane w latach 1600-07, wśród nich m.in. Madonna of the Serpent (galeria Borghese), Śmierć Marii (Luwr) i Madonna del Rosario (Wiedeń), albo nie zostały przyjęte przez zamawiających, albo też wywołały zaciekłe spory. kraj pochodzenia: Włochy

68. Carpaccio Vittore (1450/60-1525/26), malarz włoski. Zasłynął z obrazów ukazujących jego rodzinną Wenecję, np. w cyklu Sceny z życia św. Urszuli 1490-95 (Accademia, Wenecja). Jego malarstwo zgrabnie łączy fantazję z wnikliwą obserwacją szczegółów z życia codziennego. Jego prawdziwe nazwisko brzmiało Scarpazza, a jego rodzina wywodziła się prawdopodobnie z wysp weneckich. Przypuszcza się, że był uczniem Lorenza Bastianiego, ale wyraźny wpływ wywarł na niego Gentile Bellini, z którym rywalizował w przedstawianiu dnia codziennego i świątecznego Wenecji. Otrzymywał dużo zamówień od bractw weneckich. Urok jego malarstwa i talent narracyjny oddaje najlepiej cykl Sceny z życia św. Urszuli 1490-95 namalowany dla Scuola di Sant'Orsola (obecnie w Accademia w Wenecji) oraz Sceny z życia św. Jerzego i innych świętych dla Scuola di San Giorgio degli Schiavoni (1502-07). Cud krzyża z Rialto (Accademia) zasługuje na uwagę ze względu na charakterystyczny wenecki krajobraz. Słynne są również tzw. Kurtyzany (muzeum Correr, Wenecja), stanowiące przykład malarstwa rodzajowego (choć są prawdopodobnie fragmentem większej całości). kraj pochodzenia: Włochy

69. Carrá Carlo (1881-1966), malarz włoski. Był jednym z pierwszych członków grupy futurystów. Najbardziej znaną jego pracą z tamtego okresu jest Pogrzeb anarchisty Gallego 1911 (Museum of Modern Art, Nowy Jork). W 1917 odszedł od futuryzmu i założył wraz z Giorgio de Chirico ruch malarstwa metafizycznego. Następnie stworzył styl naśladujący freski, opierając się na dziełach wczesnorenesansowych malarzy, np. Masaccia. kraj pochodzenia: Włochy

70. Carracci Lodovico (1555-1619), malarz włoski, uczeń szkoły Passignano we Florencji. Był malarzem o inklinacjach akademickich i studiował obszernie dzieła mistrzów renesansowych, zwłaszcza Correggia i Tycjana. kraj pochodzenia: Włochy

71. Cassatt Mary (1845-1926), amerykańska malarka i graficzka, impresjonistka. W 1868 zamieszkała w Paryżu. W jej popularnych, barwnych obrazach, przedstawiających matki z dziećmi, uwidacznia się wpływ grafiki japońskiej, np. Kąpiel 1892 (Art Institute w Chicago). Celowała w rycinach i pastelach. W ostatnich latach twórczość Cassatt, od początku ceniona we Francji, zyskała również uznanie w USA. Największa kolekcja jej prac znajduje się w posiadaniu Philadelphia Art Museum. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

72. Castagno Andrea del, właściwie Andrea di Bartolo de Bargilla (ok. 1421-1457), włoski malarz renesansowy. Działał we Florencji. Przestrzeń jego fresków w klasztorze S. Apollonia we Florencji została dostosowana do ram architektonicznych budowlikraj pochodzenia: 1457

73. Catlin George (1796-1872), amerykański malarz i podróżnik. Począwszy od lat 30. odbył szereg podróży po Wielkich Równinach, malując krajobrazy i sceny z życia Indian. Jego styl cechuje się realizmem, ze szczególnym przywiązaniem do szczegółów. Stworzył wystawę składającą się z ponad 500 płócien, z którą objechał Amerykę i Europę. Wiele z jego obrazów znajduje się w Smithsonian Institution w Waszyngtonie. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

74. Cennini Cennino (ok. 1370-ok. 1440), włoski malarz i pisarz. W pamięci potomnych zapisał się podręcznikiem malarstwa Rzecz o malarstwie ok. 1390, który stanowi źródło fascynujących wiadomości o technikach warsztatowych wczesnego włoskiego renesansu, a w szczególności o zastosowaniu tempery. Nie zachował się żaden obraz Cenniniego. kraj pochodzenia: Włochy

75. Cézanne Paul (1839-1906), malarz francuski. Był czołową postacią postimpresjonizmu, przyczyniając się do rozwoju sztuki współczesnej. Oddalił się od koncepcji impresjonistów przedstawiania zmiennej gry światła na rzecz stylu, w którym próbował uchwycić strukturę naturalnych form, czy to w krajobrazie, martwej naturze, czy też w portrecie. Typową jego pracą są Grający w karty ok. 1890-95 (Luwr, Paryż). Wykształcenie zdobywał w Collége Bourbon w Aix (zaprzyjaźnił się tam z Zolą). Jego rodzice przewidzieli dla niego karierę prawniczą, jednak przekonał ich, aby pozwolili mu na studia plastyczne w Paryżu. Nie mając jednak za sobą regularnej nauki, nie zdał egzaminów wstępnych do École des Beaux-Arts. Jego pierwsze prace wykazywały spontaniczny i romantyczny entuzjazm dla sztuki Delacroix, Daumiera i Courbeta, przedstawiając intrygujące tematy (L'Orgie, L'Enlévement) przy użyciu przesadnie ciemnych farb, położonych ciężko na płótnie. Prawdziwą praktykę malarską rozpoczął w latach 70., gdy przyjaźń z Camille'em Pissarrem przybliżyła go do impresjonizmu. Dzięki temu oddalił się od idei romantycznych i rozpoczął studia natury. Przełomową pracą z tamtego okresu jest Dom powieszonego, którą przekazał na pierwszą wystawę impresjonistów w 1874. Życie w Paryżu nie odpowiadało mu i następne lata, najbardziej twórcze, spędził w większości samotnie w Aix. kraj pochodzenia: Francja

76. Chagall Marc (1887-1985), francuski malarz i projektant, urodzony w Rosji. Wiele z jego niezwykle kolorowych i fantastycznych wizji malarskich zainspirowanych zostało wiejskim dzieciństwem oraz żydowską i rosyjską tradycją ludową. Projektował witraże, mozaiki (dla izraelskiego Knesetu w latach 60.), sklepienie w gmachu opery paryskiej (1964), gobeliny i scenografie. Był oryginałem, często uważanym za prekursora surrealizmu, np. Ja i wieś 1911 (Muzeum Sztuki Współczesnej, Nowy Jork). Chagall od 1922 mieszkał przeważnie we Francji. Przykłady jego witraży z lat 50. można zobaczyć w kaplicy w Vence na południu Francji, a z 1961 w synagodze niedaleko Jerozolimy. Tworzył również książki z ilustracjami. kraj pochodzenia: Francja

77. Champaigne Philippe de (1602-1674), malarz francuski. Był czołowym portrecistą na dworze Ludwika XIII. Pochodził z Flandrii. W 1621 przyjechał do Paryża i został podopiecznym kardynała Richelieu. Jego styl jest elegancki, zrównoważony i powściągliwy. Najsłynniejszą jego pracą jest Ex Voto 1662 (Luwr, Paryż). Po 1659 poświęcił się malarstwu religijnemu i namalował dekoracje w kilku paryskich kościołach. Jego bratanek, Jean Baptiste de Champaigne (1631-81), był również malarzem i jego współpracownikiem. kraj pochodzenia: Francja

78. Chardin Jean Baptiste Siméon (1699-1779), malarz francuski. Malował naturalistyczne martwe natury i spokojne sceny domowe, które przywołują tradycję niderlandzką. Jego obrazy są zupełnie niepodobne do prac jemu współczesnych malarzy rokokowych. Opracował własną technikę, stosując nakładanie kilku warstw farby, aby uzyskać efekt głębokiego kolorytu. Uznaje się go za jednego z najlepszych przedstawicieli malarstwa rodzajowego. W grupie XVII-wiecznych malarzy francuskich postrzega się go jako nowoczesnego ze względu na rozmach kompozycji i studium światła, które sprawiają, że jego postaci (np. La Pourvoyeuse, Luwr) oraz naczynia i zastawione jedzeniem stoły mieszczan są same w sobie pełne dostojeństwa i wzbudzają zainteresowanie. kraj pochodzenia: Francja

79. Chirico Giorgio de (1888-1978), malarz włoski, pochodzenia greckiego. Jego styl stał się zwiastunem surrealizmu za sprawą enigmatycznych wizji i scenerii jak ze snów, np. Bezgraniczna nostalgia 1911 (Muzeum Sztuki Współczesnej, Nowy Jork). W 1917 wraz z Carlo Carrą stworzył koncepcję malarstwa metafizycznego, którego celem było oddanie nastroju tajemnicy i halucynacji. Efekt ten osiągnęli poprzez zachwianą perspektywę, niezwykłe oświetlenie i zastąpienie ludzkich postaci manekinami i figurami. W latach 30. Chirico odrzucił nowoczesne nurty w sztuce i zajął się przetwarzaniem stylów dawnych mistrzów. kraj pochodzenia: Włochy

80. Chmielowski Adam, brat Albert, ur. 1846, zm. 1916. Św. (kanonizowany 1989), malarz, franciszkanin, patron miłosierdzia. Ranny w powstaniu styczniowym, studiował malarstwo w Akad. w Monachium (1869-74), opiekun nędzarzy i bezdomnych, w zakonie od 1887, zał. w Krakowie przytułek, a następnie zgromadzenie albertynów (1888) i albertynek (1890) - tercjarzy zakonu franciszkańskiego. Malował obrazy rel. i symboliczne, portrety: Ogród miłości, Wizja św. Małgorzaty. kraj pochodzenia: Polska

81. Chodowiecki Daniel Nikolaus (1726-1801), niemiecki malarz i rytownik. Znany jest z intymnych scen rodzajowych z życia niemieckiego mieszczaństwa. Tworzył ryciny przedstawiające sceny z wojny siedmioletniej i życia Chrystusakraj pochodzenia: 1801

82. Chu Ta (Pa Ta Shan Jen) (ok. 1625-ok. 1705), malarz chiński. Należał do rodziny cesarskiej Ming, został buddyjskim duchownym i prowadził życie eremity. Namalował wiele krajobrazów, ale bardziej znany jest z fantazyjnych wizerunków ptaków, zwierząt i roślin. Jego styl wyróżnia się prostotą i spontanicznością, co przejawia się na przykład w rysunkach liści bądź ptaków tworzonych tylko przy pomocy kilku mocnych pociągnięć pędzla. kraj pochodzenia: Chiny

83. Cieślewski Tadeusz, (starszy), ur. 1870 zm. 1956. Ojciec Tadeusza, malarz, grafik. Tworzył nastrojowe akwarele o tematyce miejskiej, najczęściej widoki starej Warszawy. kraj pochodzenia: Polska

84. Cimabue Giovanni, właściwie Cenni di Peppi (ok. 1240-1302), malarz włoski. Działał we Florencjikraj pochodzenia: 1240

85. Clemente Francesco (1952- ), malarz włoski. W latach 70. znalazł się w awangardzie neoekspresjonizmu. Jego odręczne podobizny, utrzymane w ekspresyjnym, naiwnym, pełnym barw stylu, stanowiły reakcję na stechnicyzowane podejście fotorealizmu. Pełne erotyzmu, gestykulujące postaci, charakterystyczne dla jego stylu, są często okaleczone i przedstawiają samego autora, np. Słońce o północy nr VI 1982 (zbiory prywatne). Inspirację większości jego prac stanowi sztuka starożytnego Rzymu oraz mistyczne i ludowe motywy z Indii. kraj pochodzenia: Włochy

86. Clouet François (ok. 1520-1572), francuski malarz i rysownik, syn Jeana, objął po ojcu stanowiska w służbie Franciszka I w 1541 i działał również na dworach Henryka II, Franciszka II i Karola IX. kraj pochodzenia: Francja

87. Clouet Jean (bądź Janet) (ok. 1485-1541)- francuski malarz i rysownik, prawdopodobnie flamandzkiego pochodzenia. Został malarzem i pokojowym na dworze Franciszka I w 1516. kraj pochodzenia: Francja

88. Cole Thomas (1801-1848), malarz amerykański. Założył szkołę malarstwa pejzażowego zw. Hudson River School. Oprócz pejzaży, jak np. The Oxbow 1836 (Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork), malował również dramatyczne cykle historyczne, np. The Course of Empire 1836 (New York Historical Society), w których widać wpływy malarzy europejskich, takich jak Claude Lorrain, J.M.W. Turner i John Martin. W latach 1829-32 odbył podróż do Anglii i Włoch, skąd powrócił pełen wzniosłych, romantycznych ambicji, malując serię alegorycznych pejzaży Podróż życia, The Course of Empire oraz nostalgiczne kompozycje włoskie. Napisał An Essay on American Scenery 1835. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

89. Colville Alex (1920- ), malarz kanadyjski. Zalicza się do czołowych przedstawicieli malarstwa realistycznegokraj pochodzenia:

90. Constable John (1776-1837), malarz angielski. Był jednym z najwybitniejszych pejzażystów XIX wieku. Malował widoki swojego rodzinnego hrabstwa Suffolk, np. Wóz na siano 1821 (National Gallery, Londyn), a także zamki, katedry, krajobrazy i widoki nadmorskie w innych częściach W. Brytanii. Constable przejął tradycję holenderską melancholijnego realizmu, a zwłaszcza stylu Jacoba Ruisdaela. Dążył do uchwycenia chwilowych zmian pogodykraj pochodzenia: 1837

91. Copley John Singleton (1738-1815), malarz amerykański. Był czołowym portrecistą okresu kolonialnego. Od 1775 mieszkał jednak głównie w Londynie, gdzie malował pełne wyrazu sceny historyczne, m.in. Śmierć majora Piersona 1783 (Tate Gallery, Londyn). Wyjątkowy charakter niektórych jego prac historycznych polegał na uwiecznieniu współczesnych mu dramatycznych wydarzeń, np. Watson zagrożony przez rekina 1778 (National Gallery, Waszyngton). kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

92. Corot Jean-Baptiste Camille (1796-1875), malarz francuski. Stworzył charakterystyczny styl malarstwa pejzażowego wykorzystujący subtelną grę cieni i ograniczoną paletę kolorów bazującą na brązach, żółciach i zieleniach. Jego wczesne prace z lat dwudziestych XIX w., przedstawiające pejzaże włoskie, wywarły wpływ na malarzy szkoły barbizońskiej. Podobnie jak oni, Corot pracował w plenerach. Kontynuował jednak również konwencjonalny nurt akademicki, tworząc romantyczne portrety kobiet. Prawdopodobnie podczas Salonu w 1824 uległ wpływom Constable'a, czego wyraz można znaleźć w pierwszych pejzażach włoskich, które powstały rok później w Rzymie. Zastosował w nich charakterystyczną dla angielskiego mistrza grę światła i cieni (np. Claudian Aqueduct , National Gallery). Głębia i bezpośredniość jego stylu zapoczątkowała nową koncepcję pejzażu w sztuce francuskiej. Pierwszym obrazem, który wystawił w Salonie, był Vue prise áNarni 1827 (National Gallery of Canada). W 1828 powrócił do Francji, gdzie przez kolejne sześć lat stworzył jedne z najlepszych swoich prac. W obrazach, które powstawały w Paryżu, Normandii, Fontainebleau, Ville d'Avray i innych miejscach, gra światła z pejzaży włoskich ustąpiła miejsca harmonijnie zestawionym odcieniom koloru srebrzystoszarego. Jego pobyt w Fontainebleau zaznaczył się silnym związkiem artysty ze szkołą barbizońską. kraj pochodzenia: Francja

93. Correggio właściwie Antonio Allegri (ok. 1494-1534), włoski malarz z okresu późnego renesansu. Jego styl naśladował klasyczną okazałość prac Leonarda da Vinci i Tycjana, lecz jednocześnie zwiastował barok poprzez podkreślenie ruchu, złagodzenie form i kontrasty między światłem a cieniem. Tworzył w Parmie, gdzie w tamtejszej katedrze namalował wspaniałe sceny stosując efekty iluzjonistyczne, jak na przykład znane dzieło Wniebowstąpienie Matki Boskiej 1526-30. Jego obrazy religijne, takie jak nocna scena Adoration of the Shepherds ok. 1527-30 (Gemäldegalerie, Drezno) oraz sceny mitologiczne, takie jak Jupiter i Io ok. 1532 (Wallace Collection, Londyn), należały do najbardziej podziwianych w XVIII w. Tworząc obrazy olejne o tematyce religijnej i mitologicznej, po mistrzowsku opanował bogaty warsztat techniczny. Do słynnych obrazów olejnych Correggia należą The Nativity (Drezno), Ecce Homo i Mercury Instructing Cupid (National Gallery), Mistyczne zaślubiny św. Katarzyny oraz Jupiter i Antiope (Luwr), Jupiter i Io (Wiedeń) oraz Danae (Rzym). Szczególnie w tematach mitologicznych uwidacznia się zmysłowy powab i miękkość modelowania, co znalazło naśladowców w okresie kontrreformacji. kraj pochodzenia: Włochy

94. Cortona Pietro da (Pietro Berrettini) (1596-1669), włoski malarz i architekt. Miał zasadniczy wpływ na rozwój szczytowej formy baroku. Uczył się malarstwa w Cortonie, u malarza florenckiego Andrea Commodiego, a następnie w Rzymie, gdzie zwrócił uwagę Urbana VIII i cieszył się opieką kolejnych papieży. W latach 1620-40 stworzył obrazy dla Marchese Sacchetti (Rzym, Galeria Kapitolińska), freski dla kardynała Francesco Barberini w Santa Bibiana i innych kościołach rzymskich, oraz swoje arcydzieło, alegoryczne malowidło sufitowe dla pałacu Barberini, namalowane w latach 1633-39 (Rzym, Galeria Nazionale), na którym efekt iluzji postaci w skrócie perspektywicznym, wyglądających z dołu na unoszące się w przestrzeni, został wykonany z niezwykłą zręcznością i odwagą. Poza Rzymem Pietro tworzył tylko we Florencji (dekoracje dla pałacu Pitti, wykonane w latach 1640-47), odrzucając zaproszenia do Francji i Hiszpanii. Później powrócił do prac w Rzymie, w pałacach Pamfili i Barberini. Wraz z teologiem Ottonellim był współautorem rozprawy o malarstwie i rzeźbie, napisanej w 1663. Jako architekt, był odpowiedzialny za fasadę kościoła Santa Maria w Via Lata i kościół San Martino, w którym został pochowany. kraj pochodzenia: Włochy

95. Cosimo Piero di (ok.1462-ok.1521), malarz włoski. Był znany z pomysłowych obrazów o tematyce mitologicznej, często przedstawiających fauny i centaury. Typowym przykładem jest Scena mitologiczna ok. 1510 (National Gallery w Londynie). Malował także tematy religijne i portrety. Był synem Lorenza di Piero i uczniem Cosimo Roselli, którego imię przyjął. Mimo wpływów Signorelliego i Leonarda zachował indywidualną i wymyślną wyobraźnię, która ożywia jego typowo baśniowe wyobrażenia satyrów i centaurów, i wyraża się w obecności na jego płótnach rozmaitych zwierząt. Jego Perseusz i Andromeda (Galeria Uffizi) przedstawia typowo fantastycznego smoka, a jego obraz o tematyce mitologicznej, wcześniej znany jako Śmierć Prokrisa (National Gallery), niewiele przypominając lekko patetyczną twórczość współczesnego mu Botticellego, przedstawia obok owego słynnego psa, także najdziwniejszego z faunów. Innym wybitnym arcydziełem jest Wenus, Mars i Kupidyn (Berlin). Piero pomagał Cosimo Rosseliemu malować freski w Kaplicy Sykstyńskiej w latach 1481-82. Był także autorem kilku bardzo charakterystycznych portretów, mających elementy karykatury stylu Leonarda. Był mistrzem Andrea del Sarta. kraj pochodzenia: Włochy

96. Cosway Richard (1742-1821), malarz angielski. W 1771 został członkiem Akademii Królewskiej. Był uzdolnionym miniaturzystąkraj pochodzenia: 1821

97. Cotman John Sell (1782-1842), angielski malarz pejzażysta. Wraz z Johnem Cromem założyli tzw. szkołę z Norwich. Jego wczesne akwarele przedstawiały wyraziste kształty malowane prostymi pociągnięciami pędzla, m.in. Greta Bridge, Yorkshire ok. 1805 (British Museum, Londyn). Studiował w Londyniekraj pochodzenia: obejmuje szereg obrazów olejnych, w charakterystycznym dla Cotmana stylu, oraz parę doskonałych rysunków. Z dwóch jego synów, którzy poświęcili się malarstwu, Josepha Johna (1814-78) i Milesa Edmunda (1810-58), bardziej uznawany jest ten drugi za swoje pejzaże rzeczne i morskie.

98. Courbet Gustave (1819-1877), malarz francuski. Zajmował się portretem, pejzażem i tematyką rodzajową. Przeciwstawiając się akademickim trendom klasycyzmu i romantyzmu stał się głównym reprezentantem realizmu. Z bolesną szczerością obrazował sceny z życia codziennego. Jego obraz Pogrzeb w Ornans 1850 (Musée d`Orsay w Paryżu), ukazujący prostych robotników zebranych wokół wiejskiego grobu, zaszokował krytyków swą wulgarnością . Swój geniusz najpełniej wyraził w portretach, kompozycjach figuralnych, pejzażach (wąwozy i lasy rodzinnej Franche-Comte oraz wybrzeże Normandii, m.in. kilka wersji słynnej Fali) oraz w zmysłowych aktach, studiach zwierząt, a także w martwej naturze. kraj pochodzenia: Francja

99. Cozens John Robert (1752-1797), angielski malarz pejzażysta, akwarelista. Jego romantyczne pejzaże Europy, malowane w czasie podróży w latach 70. i 80., były inspiracją dla Thomasa Girtina i Turnera. Był synem malarza, Alexandra Cozensa (ok. 1717-1786). kraj pochodzenia: Anglia

100. Cranach Lucas starszy, właściwie Lucas Müller (1472-1553), niemiecki malarz, akwaforcista i drzeworytnik. Był wiodącą postacią niemieckiego renesansu. Stworzył liczne akty oraz portrety, m.in. Marcina Lutra z 1521 (galeria Uffizi, Florencja). Urodził się w Kronach w Bawarii. W 1504 osiadł w Wittenberdze, by pracować dla elektora Saksonii. Kojarzony jest z Albrechtem Dürerem i Albrechtem Altdorfem. Był także bliskim przyjacielem Marcina Lutra, reformatora religijnego, którego parokrotnie portretował. Jego obrazy o tematyce religijnej cechuje piękno krajobrazów, np. Ucieczka do Egiptu 1504 (Staatliche Museum, Berlin). Jego syn, Lucas Cranach młodszy (1515-1586), malował w podobnym stylu i przejął po ojcu warsztat Cranachów. kraj pochodzenia: Niemcy

101. Crane Walter (1845-1915), angielski malarz, projektant, ilustrator książek. Pod wpływem Williama Morrisa stał się w latach 80. XIX w. aktywnym socjalistą. Będąc uczniem drzeworytnika W.J. Lintona (1812-1898), uległ wpływom prerafaelitów. Tworzył ilustracje do książek, zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych. Był m.in. autorem ilustracji do Faerie Queene Spensera (1894-96). kraj pochodzenia: Anglia

102. Crivelli Carlo (ok. 1435- ok. 1495), włoski malarz wczesnego renesansu. Działał w Wenecji. Był autorem dzieł o tematyce religijnej nacechowanych bogactwem szczegółów i elementów dekoracyjnych, jak girlandy owoców. Jego figuratywny styl jest do głębi włoski i odzwierciedla wpływy Mantegny i Tury. Najbardziej znanym dziełem Crivellego jest Zwiastowanie 1486 (National Gallery w Londynie). kraj pochodzenia: Włochy

103. Crome John (1768-1821), angielski malarz pejzażysta. W 1803 założył wraz z Johnem Sellem Cotmanem tzw. szkołę z Norwich. Jego najbardziej znane dzieła to The Boy Keeping Sheep (Victoria and Albert Museum), Mousehold Heath - obraz namalowany dla światła i przestrzeni , Dąb w Poringland (National Gallery), The Slate Quarries oraz Moonlight on the Yare (Tate Gallery). Wszystkie te obrazy zostały namalowane w późniejszym okresie jego życia. John Crome nazywany jest także Old Crome celem odróżnienia go od syna, Johna Bernaya Crome'a (1794-1842), który także pracował w Norwich jako malarz i nauczyciel sztuki i specjalizował się w oddawaniu efektów światła księżyca. Ojciec Crome'a był czeladnikiem tkackim. W dzieciństwie John Crome pracował dla miejscowego doktora jako chłopiec na posyłki. W późniejszym okresie pobierał lekcje malarstwa, choć w dużej mierze był samoukiem. Studiował m.in. dzieła malarzy holenderskich znajdujące się w miejscowych zbiorach. Jego twórczość wydaje się przejawiać wpływy Hobbemy, Gainsborougha, Morlanda oraz Richarda Wilsona - w zakresie efektów świetlnych. Crome zarabiał na życie w Norwich jako nauczyciel rysunku. Był współzałożycielem Norwich Society of Artists (1803), stając się czołowym przedstawicielem kierunku określanego mianem szkoły z Norwich. Pod wpływem Cotmana malował również akwarele. Zajmował się także rytownictwem, choć głównym nurtem jego twórczości pozostawało malarstwo olejne - pełne przestrzeni i wspaniałe w formie. kraj pochodzenia: Anglia

104. Cuyp Aelbert (1620-1691), malarz holenderski. Tematem jego prac były scenerie wiejskie, pejzaże morskie oraz portrety. Jego sielankowe, skąpane w złotawym świetle słonecznym krajobrazy, uwidaczniają wpływ Claude'a Lorrainakraj pochodzenia: 1691

105. Cybis Bolesław, ur. 1895 zm. 1957. Malarz i rzeźbiarz tworzący od 1939 w USA. Jeden z zał. Bractwa św. Łukasza. Malował gł. stylizowane portrety i akty w stylu wł. malarstwa XV-w. Zajmował się też malarstwem ściennym, a w późniejszym okresie ceramiką artyst. Zał. fabrykę Cordey China Inc. oraz studio Cybis Porcelain Art. Primavera 1936. kraj pochodzenia: Polska

106. Czyżewski Tytus, ur. 1880 zm. 1945. Malarz, krytyk sztuki, poeta. Jeden z zał. stowarzyszenia Formiści Polscy. Tworzył liryczne kompozycje malarskie o zgeometryzowanych formach, nawiązujące do ludowego malarstwa podhalańskiego. W ostatnim okresie twórczości malarskiej rozwinął własne założenia kolorystyczne, uwidocznione w martwych naturach, portretach i pejzażach utrzymanych w jednej tonacji. Jako poeta był początkowo przedstawicielem futuryzmu, głosił postulaty odideologicznienia poezji i anarchizacji słowa . W późniejszym okresie tworzył poezję stylizowaną na ludowy prymityw. Gł. prace malarskie: liczne Madonny, Zbójnik, Muzykanci, Zamek w Cagnes, Martwa natura z konikiem. Zbiory poetyckie:Zielone oko, elektr. wizje, Noc-Dzień, mech. instynkt elektr, Pastorałki, Lajkonik. Podejmował też próby dramatyczne. kraj pochodzenia: Polska

107. Dadd Richard (1817-1886), malarz angielski. W 1843 zamordował swojego ojca i został skazany na umieszczenie w zakładzie dla obłąkanych. Nie przestał jednak malować i tworzył precyzyjne, szczegółowe obrazy o tematyce fantastycznej i zaczerpniętej z baśni, takie jak np. The Fairy Feller's Master Stroke 1855-64 (obraz znajduje się w Tate Gallery w Londynie). kraj pochodzenia: Anglia

108. Dahl Johann Christian Clausen (1788-1857), norweski pejzażysta malujący w stylu romantycznym. Kształcił się w Kopenhadze, lecz od 1818 działał głównie w Dreźnie. Był pierwszym wielkim malarzem norweskiego pejzażu. Jego styl przypomina malarstwo Holendra Jacoba van Ruisdaela. kraj pochodzenia: Norwegia

109. Dali Salvador Felippe Jacinto (1904-1989), hiszpański malarz i projektant. W 1929 przyłączył się do ruchu surrealistów i wkrótce stał się znany ze swojej widowiskowej ekstrawagancji. Zainspirowany teorią psychoanalizy Sigmunda Freuda, stworzył zestaw poruszających, będących owocem halucynacji wizji - zniekształconych postaci ludzkich, kieszonkowych zegarków o pofałdowanej powierzchni, płonących żyraf - w perfekcyjnie wykonanych dziełach, które nazywał malowanymi ręcznie fotografiami snów . Typowy dla jego twórczości jest obraz Trwałość pamięci 1931 (Museum of Modern Art, Nowy Jork). Pod koniec lat 30. tworzył w stylu bardziej konwencjonalnym, co w połączeniu z jego wyraźnymi sympatiami faszystowskimi doprowadziło do usunięcia go z ruchu surrealistów w 1938. Tworzył także kompozycje religijne, które malował w bardziej tradycyjnym, choć wciąż bardzo twórczym i mocno zindywidualizowanym stylu, np. Ukrzyżowanie 1951 (Glasgow Art School). Malował również portrety swojej żony, Gali. Dali urodził się w pobliżu Barcelony. Początkowo znajdował się pod wpływem włoskich futurystów. Wymienia się go również jako współtwórcę surrealistycznego filmu Luisa Bunuela Pies andaluzyjski 1928, choć jego udział w tym filmie uważa się raczej za podporządkowany reżyserowi. Porzucił film po współpracy nad scenariuszem do Złotego wieku 1930 Bunuela. Zajmował się także projektowaniem kostiumów baletowych, scenografii, biżuterii i mebli. Napisał książki autobiograficzne: La vie secréte de Salvador Dali 1942 oraz Dziennik geniusza 1966. Został pochowany pod kryształową kopułą w muzeum jego prac w Figueras na Costa Brava w Hiszpanii. kraj pochodzenia: Hiszpania

110. Daumier HonoréVictorin (1808-1879), francuski malarz i grafik. Jego pełne dramatyzmu i satyry żarty rysunkowe stanowiły drobiazgowy portret społeczności Paryża. Stworzył ponad 4000 litografii oraz wymownych, ironicznych obrazów olejnych, które powstawały głównie po 1860 i były niezbyt cenione za życia artysty. Daumier rysował dla La Caricature , Charivari i innych czasopism. Stworzył szereg fikcyjnych stereotypów współczesnych postaci. Za atak na króla Ludwika Filipa trafił do więzienia. Jego obrazy ukazują biegłość technicznąkraj pochodzenia: 1879

111. David Gerard (ok. 1450-ok. 1523), malarz niderlandzki. Działał głównie w Brugii (od ok. 1484). Jego styl przypomina malarstwo Rogiera van der Weydena, lecz ulegał również modnym wówczas w Antwerpii wpływom ornamentyki włoskiej. Charakterystycznym przykładem jego twórczości jest Wesele w Kanie Galilejskiej ok. 1503 (Luwr, Paryż). Do innych znanych dzieł Davida należą Chrzest Chrystusa (Brugia) oraz panele wykonane na zamówienie władz Brugii do wystroju Sali Sprawiedliwościkraj pochodzenia: 1523

112. David Jacques-Louis (1748-1825), francuski malarz neoklasyczny. Aktywnie wspierał republikę i nieoficjalnie uważany był za jej malarza podczas rewolucji francuskiej. W latach 1794-95 przebywał w więzieniu. W Śmierci Marata 1793 (Musées Royaux, Bruksela) morderstwo na tle politycznym przedstawił jako klasyczną tragedię. W późniejszym okresie poświęcił swoje malarstwo nowo powstałemu cesarstwu, co widoczne jest w pełnym rozmachu dziele Koronacja Napoleona 1805-07 (Luwr, Paryż). Po upadku Napoleona David został wygnany przez Burbonów i osiadł w Brukseli. Do najznakomitszych jego dzieł należy Uprowadzenie Sabinek 1799 (Luwr, Paryż) oraz Madame Récamier 1800 (Luwr, Paryż). kraj pochodzenia: Francja

113. Davis Stuart (1894-1964), amerykański malarz abstrakcjonista. Wiele z jego prac wykazuje wpływy inspiracji jazzem oraz kubizmem (geometryczne kształty o ostrych krawędziach, paleta ograniczona do barw podstawowych, technika kolażu). W latach dwudziestych tworzył obrazy przedstawiające opakowania stosowane w handlu, np. Lucky Strike 1921 (Museum of Modern Art, Nowy Jork), które stanowiły zapowiedź pop-artu. W 1913 głęboko zainspirowała go wystawa Armory Show w Nowym Jorku. Często używał cyfr lub liter jako elementów centralnych swoich kompozycji. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

114. Degas (Hilaire Germain) Edgar (1834-1917), francuski malarz impresjonista i rzeźbiarz. W swojej twórczości skoncentrował się na pełnych ruchu scenach z życia codziennego: balet, wyścigi konne i młode kobiety przy pracykraj pochodzenia: w latach 80. do postaci tancerek dodaje znamienite pastele i rysunki femme au tub . Pogarszający się wzrok skłonił go do zajęcia się rzeźbą, którą nazywał sztuką ślepców. Jego figurki z brązu, przedstawiające tancerki lub konie, posiadają wyjątkowy urok. Degas pozostał w pewnym sensie osamotniony i nie doczekał się bezpośrednich następców we Francji, chociaż poprzez twórczość swego angielskiego ucznia, Sickerta, wzbogacił dorobek sztuki angielskiej.

115. Delacroix (Ferdinand Victor) Eugéne (1798-1863), malarz francuski, przedstawiciel romantyzmu. Jego bogata twórczość obejmuje tematykę religijną i historycznąkraj pochodzenia: 1863

116. Delaroche (Hippolyte) Paul (1797-1856), francuski malarz historyczny. Jego melodramatyczne, często sentymentalne obrazy historyczne cieszyły się dużą popularnością u współczesnychkraj pochodzenia: 1856

117. Delaunay Robert (1885-1941), malarz francuski, jeden z prekursorów malarstwa abstrakcyjnego. Wraz ze swoją żoną Sonią Delaunay-Terk stworzyli styl zwany orfizmem, który stanowił wczesną odmianę kubizmu, skupiającą się na efektach kontrastu barw. Opierając się na teoriach barw francuskiego chemika Michela Chevreula, Delaunay i jego żona wykorzystywali symultaniczne efekty świetlne zachodzące na kolistych płaszczyznach pomalowanych promieniście rozchodzącymi się, kontrastującymi barwami. Ich zamierzeniem było stworzenie wizualnego ekwiwalentu muzyki. Delaunay namalował w 1912 kilka cykli, z których najbardziej znane są Formy koliste (dzieło o charakterze abstrakcyjnym) oraz Okna (namalowane pod wpływem inspiracji paryskimi widokami). Guillaume Apollinaire nazwał jego obrazy orficznymi (całkowicie muzycznymi). Delaunay wykonał olbrzymi projekt dekoracyjny (dziesięć barwnych reliefów oraz dużych rozmiarów obraz Rhythm) na Wystawę Światową w Paryżu w 1937. Wraz z innymi artystami, w tym swoją żoną, wykonał dekoracje do sali rzeźby na wystawie Salon des Tuileries w 1938. kraj pochodzenia: Francja

118. Delaunay Terk Sonia (1885-1979), francuska malarka i projektantka tkanin. Urodziła się w Rosji. Do Paryża przybyła w 1905. Wraz z mężem Robertem Delaunayem należała do prekursorów sztuki abstrakcyjnej. kraj pochodzenia: Francja

119. Delvaux Paul (1897-1994), belgijski malarz surrealistyczny. Sławę przyniosły mu kompozycje z zaskakującym zestawieniem aktu kobiecego z ruinami starożytnych budowli. W początkowym okresie tworzył pod wpływem inspiracji dziełami Dalego, de Chirica oraz Magritte'a, lecz później rozwinął swój własny, niepowtarzalny styl odzwierciedlający fascynację zagadnieniem czasu, erotyzmu i śmierci. Często zestawiał lunatyczną postać z aktu ze stojącymi lokomotywami, szkieletami, półksiężycami i zwierciadłami, jak np. w Śpiącej Wenus 1944. W niektórych jego aktach pojawia się elegancko ubrana kobieta czy mężczyzna, lecz postacie w jego kompozycjach rzadko współistnieją ze sobą. Przesłanie erotyczne jego prac jest niewysłowione, trwa w zawieszeniu. kraj pochodzenia: Belgia

120. Denis Maurice (1870-1943), francuski malarz, ilustrator i teoretyk sztuki. Był współzałożycielem i teoretykiem grupy nabistów. Na jego malarstwo wywarła wpływ przyjaźń z Paulem Gauguinem oraz zafascynowanie włoskim renesansem. Stosował płaską plamę barwną ograniczoną dekoracyjnym konturem, a tworzył głównie kompozycje figuralne, np. Muzy 1893 (Musée National d'Art Moderne w Paryżu) oraz pejzaże. Denis jest autorem wielu istotnych dla rozwoju malarstwa artykułów i książek z dziedziny teorii sztuki (m.in. Théories, 1890-1910, wznowione w 1920). Stworzył również ilustracje do licznych książek oraz malowidła ścienne o tematyce religijnej, z których szczególnie znane są murale w Sainte-Marguerite de Vésinet 1901-03. kraj pochodzenia: Francja

121. Derain André (1880-1954), malarz francuski. Będąc jednym z głównych przedstawicieli fowizmu, eksperymentował z ostrymi, zbliżonymi do podstawowych kolorami. Jednak w późniejszym okresie zwrócił się ku stylowi bardziej realistycznemu i zaczął stosować w swych pejzażach ciemniejsze barwy. Typowym przykładem jego twórczości jest Pool of London 1906 (Galeria Tate w Londynie). Derain tworzył także scenografię i kostiumy dla Ballets Russes Diagilewa. kraj pochodzenia: Francja

122. Dix Otto (1891-1969), malarz niemiecki. Był głównym przedstawicielem ostrego realizmu dominującego w Niemczech w latach dwudziestych, związanym z grupą Neue Sachlichkeit (Nowa Rzeczowość). Znany jest głównie z tworzonych w latach dwudziestych niepokojących obrazów prostytutek i morderstw na tle seksualnym oraz serii wywierających ogromne wrażenie prac przedstawiających piekło wojny w okopach, na przykład Flanders: After Henri Barbusse 'Le Feu' 1934-36 (Nationalgalerie w Berlinie). Dix był utalentowanym portrecistą, czego dowodem może być Dr Heinrich Stadelmann 1920 (Art Gallery of Ontario w Toronto). Tworzył również dzieła alegoryczne w stylu przypominającym szesnastowiecznych mistrzów włoskich i flamandzkich. Kształcił się w akademiach sztuk pięknych w Dreźnie i Dusseldorfie, a jego wczesne prace wykazują wpływy Kokoschki oraz włoskiego futuryzmu. W 1933 został usunięty przez faszystów ze stanowiska pedagoga w drezdeńskiej akademii sztuk pięknych i napiętnowany jako dekadent. Doświadczenia, które zebrał jako żołnierz podczas I wojny światowej oraz jeniec wojenny w latach 1945-46 wytworzyły w nim głęboki strach przed zbrojnym konfliktem. kraj pochodzenia: Niemcy

123. Dobell William (1899-1970), australijski portrecista i malarz scen rodzajowych. Urodził się w Nowej Południowej Walii, a studiował sztukę w Wielkiej Brytanii i Holandii w latach 1929-39. Jego portret Joshua Smith 1943 (sir Edward Hayward, Adelaide, Australia) stał się przyczyną procesu sądowego, gdyż Dobella oskarżono o skarykaturowanie swojego modela. W 1966 otrzymał tytuł szlachecki. kraj pochodzenia: Australia

124. Dolci Carlo (1616-1686), malarz włoski epoki późnego baroku. Działał we Florencji, tworząc niezwykle nastrojowe kompozycje na tematy religijne, takie jak Męczeństwo św. Andrzeja 1646 (Pitti, Florencja). Dolci był najbardziej cenionym malarzem swoich czasów we Florencji i cieszył się wielkim podziwem jeszcze w XVIII wieku. Tworzył również portrety, w związku z czym wysłano go w 1675 do Austrii, żeby namalował pochodzącą z rodu Medyceuszy żonę cesarza Leopolda I. kraj pochodzenia: Włochy

125. Domenichino właściwie Domenico Zampieri (1581-1641), włoski malarz i architekt epoki baroku. Działał w Bolonii, Neapolu i Rzymie. Początkowo był asystentem malarskiej rodziny Carracci, a następnie dalej tworzył w stylu wczesnego baroku, między innymi freski w chórze kościoła S. Andrea della Valle w Rzymie w latach 1624-28. Uważany jest za prekursora malarstwa pejzażowego w okresie baroku. Znakomite przykłady jego pejzaży znajdują się w National Gallery w Londynie, a Constable był zdania, że jego Pejzaż z warowną budowlą (najpierw w Bridgewater House, obecnie w prywatnej kolekcji) jest dziełem najwyższej klasy . kraj pochodzenia: Włochy

126. Domenico Veneziano (ok. 1400(?)-1461), malarz włoski. Działał głównie we Florencji. W zachowanych freskach i obrazach religijnych widoczne jest niezwykle subtelne użycie koloru i światła (pojawiające się również w obrazach Piero della Francesco, który z nim pracował). W Sta Egidio we Florencji pracował nad freskami, które nie dotrwały do naszych czasów. Do zachowanych prac należą: Carnesecchi Madonna and Two Saints (National Gallery w Londynie) oraz Ołtarz św. Łucji obecnie podzielony pomiędzy Florencję (Uffizi), Berlin (Staatliche Museen), Cambridge (Fitzwilliam) i Waszyngton (National Gallery). kraj pochodzenia: Włochy

127. Doré (Paul) Gustave (1832-1883), artysta francuski. Jest znany przede wszystkim jako niezwykle płodny ilustrator, lecz zajmował się również malarstwem, rytownictwem i rzeźbą. Stworzył drobiazgowo dopracowane sztychy przedstawiające sceny z Rabelais'go, Dantego, Cervantesa, Biblii, Miltona i Edgara Allana Poe. Doré urodził się w Strasburgu. Jego widoki wiktoriańskiego Londynu lat 1869-71, przedstawiające głównie straszliwą nędzę i przeludnienie miasta były podziwiane przez samego van Gogha. kraj pochodzenia: Francja

128. Dou Gerrit (Gerard) (1613-1675), holenderski malarz rodzajowy. Był uczniem Rembrandta, a znany jest z drobiazgowych ujęć niewielkich wnętrz mieszkalnych. Wpływ jego mistrza jest najwyraźniej widoczny w obrazie Tobit 1632-33 (National Gallery w Londynie). Dou urodził się w Leidzie, gdzie założył cech malarzy wraz z Janem Steenem. Jednym z jego wielu uczniów był Gabriel Metsu. kraj pochodzenia: Holandia

129. Drysdale (George) Russel (1912-1981), artysta australijski. W 1944 wykonał dla Sydney Morning Herald cykl rysunków dokumentujących dotkliwą suszę w zachodniej części Nowej Południowej Walii. Ponure życie wśród australijskich pustkowi w głębi kraju stanowi powracający temat w jego twórczości. Artysta malował zazwyczaj wysuszony, pożółkły krajobraz z wychudzonymi postaciami, odzwierciedlając swymi obrazami hart ducha prezentowany w odosobnieniu i nędzy. Często w jego malarstwie pojawiają się też dzieci, na przykład na obrazie The Gatekeeper's Wife 1965 (National Library, Canberra). Drysdale znany jest również z obrazów przedstawiających dawne miasteczka poszukiwaczy złota, Hill End i Sofala, w Nowej Południowej Walii. Otrzymał szlachectwo w 1969. kraj pochodzenia: Australia

130. Duccio di Buoninsegna (ok. 1255-ok. 1319), malarz włoski. Jeden z głównych przedstawicieli szkoły sieneńskiejkraj pochodzenia: 1319

131. Dufy Raoul (1877-1953), francuski malarz i projektant. Pozostając pod wpływem fowizmu, wyrobił sobie styl charakteryzujący się jasnymi barwami i płynną kreską. Stosował zarówno akwarele, jak i technikę olejną, malując sceny radosnego wypoczynku, na przykład z wyścigów, żeglowania czy życia na plaży. Zajmował się również projektowaniem obić ściennych, materiałów oraz ceramiki. kraj pochodzenia: Francja

132. Dürer Albrecht (1471-1528), artysta niemiecki. Był najwybitniejszym przedstawicielem północnoeuropejskiego(?) renesansu. Urodził się w Norymberdze i wiele podróżował po Europie. Był niezwykle uzdolnionym rysownikiem i pilnym obserwatorem natury. W mistrzowskim stopniu rozwinął technikę drzeworytu, w której powstał między innymi cykl Apokalipsa 1498 oraz miedziorytu, gdzie do jego najwybitniejszych dzieł należy Rycerz, śmierć i diabeł 1513 i Melancholia 1514. Jego malarstwo obejmuje ołtarze oraz świadczące o wnikliwej obserwacji portrety, w tym wiele autoportretów. Dürer był najpierw uczniem swego ojca, złotnika, a następnie w 1486 Michaela Wolgemuta (1434-1519) -- malarza i drzeworytnika, mistrza dużego warsztatu w Norymberdze. W wieku trzynastu lat artysta namalował swój portret z lustra i był to pierwszy znany autoportret w historii malarstwa europejskiego. Od 1490 wiele podróżowałkraj pochodzenia: 1528

133. Farge John La (1835-1910), amerykański malarz i projektant kościelny. Uważa się, że przyczynił się do przywrócenia popularności szkła witrażowego w USA. La Farge tworzył również drzeworyty, akwarele oraz malowidła ścienne. W 1856 artysta wybrał się do Europy, a w 1886 wyjechał na Daleki Wschód. W latach 70. dziewiętnastego wieku porzucił malarstwo pejzażowe (inspirowane twórczością francuskiego malarza Jeana Corota) dla obrazów religijnych oraz dla martwych natur. Przy ozdabianiu nowo wybudowanego Kościoła Świętej Trójcy w Bostonie współpracował z rzeźbiarzem Augustusem Saint-Gaudensem. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

134. Francesca Piero della (ok.1420-1492), malarz włoski. Tworzył w Arezzo i Urbino, i był jednym ze znaczących artystów XV w. Jego twórczość charakteryzuje się uroczystym bezruchem i niezwykle masywnymi postaciami, świecącą barwą i starannie dopracowaną harmonią kompozycji. Obejmuje ona serię fresków Legenda o prawdziwym krzyżu (kościół pod wezwaniem św. Franciszka w Arezzo), rozpoczętą około 1452, oraz Biczowanie Chrystusa (Galleria della Marche, Palazzo Ducale w Urbino), niewielkie dzieło namalowane w latach 50. XV w., znaczące ze względu na zastosowanie perspektywy. Był uczniem Domenica Veneziana. Po raz pierwszy pojawia się w 1439, jako pomocnik Domenica, ówcześnie malującego freski w Sant' Egidio we Florencji. Powrócił do swojego rodzinnego miasta Borgo, bez wątpienia z bogatym bagażem nauki pobranej we Florencji, obejmującym m.in. znajomość perspektywy. Tworzył tam dużo obrazów i fresków. Malował również w Urbino, gdzie cieszył się opieką księcia Federiga Montefeltro i jego żony, którą uwiecznił na słynnym obrazie (Galeria Uffizi). Odwiedził Rzym, chociaż nie zachowały się tam żadne jego dzieła, oraz Ferrarę, Rimini i Arezzo, gdzie w latach 1452-60 namalował swoje mistrzowskie freski. Powrócił na stałe do Borgo, do którego, jak się wydaje, był bardzo przywiązany. W wieku około lat 60 porzucił malarstwo, jako że pogarszał mu się wzrok, i poświęcił się studiom matematycznym i filozoficznym. Pozostawił dwa traktaty o zasadach perspektywy i matematyce. Jego twórczość obejmuje niezwykle imponujące freski Zmartwychwstanie w Borgo oraz Madonna z księciem Urbino jako darczyńcą (Mediolan, Brera). Dwa słynne obrazy w National Gallery w Londynie, Chrzest Chrystusa i Narodzenie, chociaż bardzo zbliżone stylem, uważane są odpowiednio za dzieła z wczesnego i późnego okresu. Użycie techniki olejnej w portretach z Urbino sugeruje znajomość malarstwa niderlandzkiego, ale ogólnie sztuka Piera jest bardzo indywidualna w swojej poetyce i duchu kontemplacji, oraz w poczuciu siły intelektualnej zawartej w jej abstrakcyjnym ujęciu kształtu i przestrzeni. kraj pochodzenia: Włochy

135. Grunwald Henryk, ur. 1904 zm. 1958. Grafik, malarz, metaloplastyk. Mimo, iż największą popularność zyskał swymi wyrobami metalowymi o stylizowanych formach, m.in. świeczniki przy Grobie Nieznanego Żołnierza 1947, główną domeną jego zainteresowań był rysunek. Wykonywał portrety, studia figuralne i pejzaże, ilustrował utwory wielkich pisarzy literatury świat., m.in. N. Gogola. F. Dostojewskiego. Współpracował także z satyrycznym pismem Szpilki , uprawiał grafikę, malarstwo, pejzaże, a także poezję Strofy 1958. kraj pochodzenia: Polska

136. Hulewicz Jerzy ur. 1886 zm. 1941, brat Witolda, pisarz, dramaturg, malarz, grafik. Członek stowarzyszenia Bunt i Koła Artystów Wielkopolskich. Wraz z S. Przybyszewskim założył i w latach 1917-20 redagował czasopismo Zdrój , organu polskiego ekspresjonizmu. Współtwórca i teoretyk polskiego ekspresjonizmu (Ego eimi 1921). Pisał dramaty, nowele i powieści. Autor ekspresjonistycznych dramatów, nowel, powieści. Uprawiał drzeworyt, akwafortę, malarstwo, projektował witraże. W twórczości plastycznej łączył ekspresjonizm z kubizmem. kraj pochodzenia: Polska

137. Ingres Jean-Auguste-Dominique, (1780-1867), malarz francuski. Był uczniem J.L. Davida i czołowym przedstawicielem stylu neoklasycznego. Studiował i tworzył w Rzymie w latach ok. 1807-20kraj pochodzenia: 1867

138. Inness George (1825-1894), pejzażysta amerykański. Tworzył pod wpływem szkoły Hudson River School. Jego wczesne dzieła, np. Dolina Delaware 1865 (Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork), odznaczają się rozmachem i wiernym oddaniem efektów świetlnych. W swej późniejszej twórczości zbliżył się do impresjonizmu. Inness w dużej mierze był samoukiem, choć pewien wpływ na jego twórczość wywarły studia dzieł J.B. Corota oraz malarzy ze szkoły barbizońskiej, które poznał podczas swych częstych wizyt w Europie. Pod ich wpływem malarz odszedł od rozległych, panoramicznych pejzaży amerykańskich w stylu romantycznym ku bardziej nastrojowemu naturalizmowi. Do najlepszych dzieł artysty zaliczane są Dolina Lackawanna 1855 (National Gallery, Waszyngton) oraz Peace and Plenty 1865 (Metropolitan Museum, Nowy Jork). Inness zmarł podczas pobytu w Szkocji. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

139. Israëls Jozef (1824-1911), malarz holenderski. Od 1870 mieszkał w Hadze, gdzie stał się jednym z czołowych reprezentantów haskiej szkoły pejzażu. Grupa ta dzieliła niektóre ze swych założeń programowych z francuską szkołą barbizońską. Jego spokojne, sentymentalne sceny z życia chłopów przypominają prace J.F. Milleta. kraj pochodzenia: Holandia

140. Jarema Józef, ur. 1900 zm. 1974. Malarz, tworzący w Paryżu. Członek grupy kapistów, od 1948 uprawiał malarstwo abstrakcyjne o formach geometrycznych W 1933 założył teatr Cricot w Krakowie. kraj pochodzenia: Polska

141. Jarema Maria, ur. 1908 zm. 1958. Siostra Józefa i Władysława, malarka i rzeźbiarka. Współzałożycielka grupy Kapistów. Uczennica X. Dunikowskiego, od 1934 scenograf teatru Cricot. Początkowo zajmowała się rzeźbą abstrakcyjną (kompozycje złożone z wielu zlepianych ze sobą członów o formie organicznej), od 1937 malarstwem (tempra, gwasz, akwarela). W latach 50. znalazła własne, oryginalne środki wyrazu - cykle monotypii, łączonej z temprą, w których eksponowała ekspresyjne, w dramatyczny sposób przetworzone formy biologiczne (m.in. Chwyty, Postacie, Głowy 1951-56) i cykle skomponowane z form abstrakcyjnych, łączących się ze sobą i przenikających w rytmie sugerującym ruch i grę światła (Obroty, Rytmy, Filtry 1957-58). kraj pochodzenia: Polska

142. Jawlensky Aleksiej von (1864-1941), malarz rosyjski. Był jedną z czołowych postaci rewolucyjnych zmian w sztuce niemieckiej na początku XX wieku. Podobnie jak jego bliski przyjaciel Kandinsky, tworzył pod wpływem fowizmu i rosyjskiej sztuki ludowej. Jego najbardziej abstrakcyjne obrazy powstały w latach 1908-10, np. Murnau 1910 (National Gallery of Art, Waszyngton). Najbardziej znany jest jednak z ekspresjonistycznych portretów kobiet, np. Helene w czerwonym turbanie 1910 (Solomon R. Guggenheim Museum w Nowym Jorku). W latach 20. Jawlensky stworzył cykl niezwykłych obrazów przedstawiających kubistyczne głowy o płaskich kształtach z widocznymi tylko szparami oczu, np. Głowa: czerwone światło 1926 (San Francisco Museum of Modern Art). kraj pochodzenia: Rosja

143. Jongkind Johan Barthold (1819-1891), malarz holenderski. W młodości wyjechał z Holandii, najpierw udając się do Düsseldorfu, a następnie do Paryża. Później wędrował głównie po Francji, choć od czasu do czasu powracał do swego kraju. Ulubione tematy jego krajobrazów to Paryż i okolice Hawru, gdzie poznał E. Boudina i C. Moneta, wywierając na nich duże wrażenie. Jego nastrojowe krajobrazy oraz świeże i łamane barwy (zarówno w akwarelach, jak i obrazach olejnych) zapowiadały nadejście ducha i technik impresjonizmu. Malarze skupieni wokół szkoły barbizońskiej oraz niektórzy krytycy sztuki, szczególnie bracia de Goncourt, szybko poznali się na talencie Jongkinda. Jednakże malarz spędził życie w ubóstwie, a nawet w końcu zaczął cierpieć na manię prześladowczą. Studia Jongkinda przedstawiające wybrzeże Normandii wykazują bardzo dobre ujęcie efektów świetlnych. Malarza zalicza się często do szkoły francuskiej. kraj pochodzenia: Holandia

144. Jordaens Jacob (1593-1678), malarz flamandzki. Stylem przypomina prace Rubensa, któremu asystował przy wielu zleceniach. Wiele z zakrojonych na szeroką skalę dzieł Jordaensa ukazuje bujność i rozkwit życia, np. sceny z życia wieśniaków oraz obrazy o tematyce mitologicznej, a także ołtarze i portrety. Jordaens był uczniem Adama van Noorta, z którego córką się ożenił. Twórczość jego przebiegała równolegle do kariery Rubensa, z którym zresztą przez jakiś czas dzielił studio. Jordaens malował z ogromnym zamiłowaniem. Można by go nazwać mniej subtelnym Rubensem. Po śmierci Rubensa stał się czołowym przedstawicielem flamandzkiej szkoły baroku. Mimo że nigdy nie był we Włoszech, w niektórych jego obrazach widać wyraźny wpływ nie tylko szkoły flamandzkiej, lecz także efektów luministycznych i rozmachu płócien Caravaggia, np. Meleager i Atalanta (Antwerpia). Jego żywiołowy, przyziemny styl (w którym Joshua Reynolds nie widział ani wdzięku ani godności ) doskonale uwidacznia się w Królewskim toaście (Bruksela). kraj pochodzenia: Francja

145. Kahlo Frida (1907-1954), malarka meksykańska. Łącząc sztukę ludową Ameryki Południowej ze stylem klasycznym i modernistycznym, Kahlo koncentrowała się w swojej twórczości na surrealistycznych autoportretach, w których zgłębiała zarówno swoje ułomności fizyczne (została okaleczona w wypadku, gdy miała 15 lat), jak i szersze tematy polityczne i społeczne. Jej twórczość stała się popularna w latach 80. Kahlo była żoną malarza Diega Rivery. kraj pochodzenia: Meksyk

146. Kalf Willem (1619-1693), malarz holenderski. Działał w Amsterdamie od 1653. Specjalizował się w martwych naturach umieszczonych na ciemnym tle. Na kompozycje przedstawiane przez Kalfa składały się najczęściej szklane przedmioty, polerowany metal, zdobiona porcelana oraz bogate kobierce, a czasami na pół obrana cytryna (holenderski motyw martwej natury). kraj pochodzenia: Holandia

147. Kandinsky Wassily (1866-1944), malarz pochodzenia rosyjskiego, prekursor sztuki abstrakcyjnej. Kandinsky urodził się w Moskwie. Wiele podróżował. Od 1896 mieszkał w Monachium. W 1933 przeniósł się do Paryża, przyjmując obywatelstwo francuskie w 1939. W latach 1910-14 stworzył cykle Improwizacje i Kompozycje, pierwszy odnotowany przykład obrazów czysto abstrakcyjnych w sztuce XX wieku. Kandinsky założył ugrupowanie artystyczne Der Blaue Reiter (1911-12). W latach 1921-33 wykładał w wyższej szkole rzemiosł artystycznych Bauhaus w Niemczech. Początkowo eksperymentował ze stylami postimpresjonistycznymi i fowizmem. Jego prace o krzykliwych kolorach znalazły niewielu naśladowców, lecz teorie dotyczące kompozycji, przedstawione w Über das Geistige in der Kunst 1912, zostały przejęte przez abstrakcjonistów. Swoje teorie opublikował również w pracach Reminiscences 1913 i Punkt i linia a płaszczyzna 1926. kraj pochodzenia: Rosja

148. Katsushika Hokusai (1760-1849), malarz japoński. Był czołowym przedstawicielem sztuki drzeworytniczej oraz techniki ukiyo-e. Opublikował cykl 36 widoków góry Fuji ok. 1823-29kraj pochodzenia: 1849

149. Kauffmann (Maria Anna Catherina) Angelica (1741-1807), szwajcarska malarka neoklasyczna. Dużo pracowała w Anglii, ciesząc się uznaniem Joshuy Reynoldsa. Była bardzo popularna jako portrecistka, malowała wszakże także obrazy ze scenami mitologicznymi dla ozdobienia dużych posiadłości wiejskich. Była córką malarza, który uczył ją zarówno muzyki, jak i sztuk plastycznych. Jako dziecko przez trzy lata mieszkała we Włoszech, już wtedy ujawniając wczesny talent malarski. Podczas swego drugiego pobytu we Włoszech, w latach 1763-66, namalowała portret J.J. Winckelmanna, będąc bez wątpienia pod wrażeniem jego teorii neoklasycznych. W 1786 przyjechała do Londynu. Zawarła tam przyjaźń z Joshuą Reynoldsem oraz zyskała sobie sławę jako portrecistka i malarka obrazów o tematyce klasycznej i alegorycznej. kraj pochodzenia: Szwajcaria

150. Kiefer Anselm (1945- ), niemiecki malarz neoekspresjonista. Studiował u Josepha Beuysa. Tworzy m.in. monumentalne pejzaże o urozmaiconej fakturze, często realizowane techniką niejednorodnego impastu, w którym artysta łączy farbę z innymi materiałami. Wiele z neoekspresjonistycznych prac Kiefera nawiązuje do najnowszej historii Niemiec. kraj pochodzenia: Niemcy

151. Kirchner Ernst Ludwig (1880-1938), niemiecki malarz i grafik, przedstawiciel ekspresjonizmu. Był jednym z czołowych członków stowarzyszenia Die Brücke (od 1905 w Dreźnie, a od 1911 w Berlinie). Jego prace z okresu drezdeńskiego, m.in. obrazy i drzeworyty, inspirowane były sztuką afrykańską i średniowieczną. W Berlinie artysta zaczął przedstawiać sceny z życia miast oraz portrety, stosując intensywne barwy oraz śmiałe, ukośne pociągnięcia pędzlem przypominające technikę drzeworytniczą. Podczas I wojny światowej Kirchner przeżył załamanie nerwowe i przeniósł się do Szwajcarii, gdzie popełnił samobójstwo. kraj pochodzenia: Niemcy

152. Klee Paul (1879-1940), szwajcarski malarz i grafik. Był jednym z najbardziej twórczych i oryginalnych artystów XX wieku. Namalował ponad 760 obrazów oraz 9 tysięcy innych prac. Jako utalentowany skrzypek grał w orkiestrze symfonicznej w Bernie do roku 1906, kiedy to przeniósł się do Monachium. W 1912 związał się z tamtejszą grupą Der Blaue Reiter. W latach 1921-31 wykładał w Bauhausie, a potem został profesorem akademii sztuk pięknych w Düsseldorfie. W 1933 został zwolniony z tego stanowiska przez faszystówkraj pochodzenia: 1940

153. Klein Yves (1928-1962), malarz francuski. Był czołowym przedstawicielem neodadaizmu. Malował odważne obrazy abstrakcyjne. Był również twórcą prowokacyjnych prac eksperymentalnych, w tym obrazów malowanych odciskami ciał nagich modelek zanurzonych w farbie. kraj pochodzenia: Francja

154. Klimt Gustav (1862-1918), malarz austriacki. Tworzył pod wpływem Jugendstil (Art Nouveau) i symbolizmu. W 1897 był jednym z założycieli Secesji Wiedeńskiej. Jego obrazy cechują efekty złotnicze przypominające mozaikę, np. Pocałunek 1909 (Musée des Beaux-Arts w Strasburgu). Wśród wielu portretów namalowanych przez Klimta znajduje się m.in. Judith I 1901 (Österreichische Galerie w Wiedniu). kraj pochodzenia: Austria

155. Kobro Katarzyna, ur. 1898 zm. 1950. Żona W. Strzemińskiego, malarka pol. pochodzenia ros. Związana z ugrupowaniami Blok, Praesens, a. r., od 1925 tworząca z blachy przestrzenne kompozycje abstrakcyjne, malowane bielą i barwami podstawowymi. Ich kształty i rozmiary były wynikiem ściśle wyliczonych zależności i proporcji. Współautorka książki Kompozycja przestrzeni. kraj pochodzenia: Polska

156. Kokoschka Oskar (1886-1980), austriacki malarz i pisarz, przedstawiciel ekspresjonizmu, od 1938 mieszkał w Anglii. Początkowo pod wpływem artystów związanych z Secesją Wiedeńską malował żywe mariny i silnie nacechowane emocjonalnie portrety. Napisał kilka sztuk teatralnych. Kokoschka studiował w wiedeńskiej Szkole Rzemiosł Artystycznych. W 1907 udał się do Berlina, a potem odbył podróż do Szwajcarii i do Włoch. W jego pracach z tamtego okresu wyraźnie widać już silną niechęć do reguł formalnych i akademickich. Po zakończeniu I wojny światowej, w której został ranny, artysta w sposób gwałtowny przedstawiał w swych obrazach i utworach literackich ludzkie cierpienie i okrucieństwo. Jego ekspresjonizm doprowadził w końcu do zakazania przez nazistów rozpowszechniania jego twórczości. Wcześniej Kokoschka pracował jako nauczyciel w Dreźnie (1920-24) oraz podróżował po krajach śródziemnomorskich. Od 1931 mieszkał w Wiedniu, w 1934 przeprowadził się do Pragi, a w 1938 wyjechał do Londynukraj pochodzenia: 1980

157. Kooning Willem de (1904-1997), malarz amerykański, pochodzenia holenderskiego. W 1926 wyemigrował do USA i zajmował się twórczością komercyjną. Po II wojnie światowej stał się, wraz Jacksonem Pollockiem, jednym z czołowych przedstawicieli nurtu abstrakcyjnego ekspresjonizmu. Jego obrazy zawierały jednak nadal elementy figuralne, malowane szybkimi, gwałtownymi uderzeniami pędzla. W 1953 wystawił cykl Kobiety, który został skrytykowany za groteskowe oddanie postaci żeńskich. De Kooning prowadził zajęcia w Yale Art School, a w 1960 został członkiem National Institute of Arts. W 1964 otrzymał przyznawany przez prezydenta Medal Wolności. Jego obrazy zamawiane były wielokrotnie przez instytucje państwowe (Work Projects Administration). Uznanie przyniosło mu jego malowidło ścienne w Hall of Pharmacy na Targach Światowych w Nowym Jorku w 1939. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

158. Kowarski Felicjan Szczęsny, ur. 1890 zm. 1948. Malarz. W latach 1923-29 prof. ASP w Krakowie, od 1930 Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. Jeden z zał. ugrupowania Jednoróg. Twórca pol. szkoły malarstwa monumentalnego, do jego uczniów należeli: m.in. J.S. Sokołowski, W. Taranczewski. Malował także portrety i martwe natury, uprawiał rzeźbę i grafikę. Gł. dzieła malarskie: Dolina Będkowska, ok. 1927, plafon sali Pod Ptakami na Wawelu 1929, Wędrowcy 1930, Suche drzewo 1930, Rząd Narodowy 1937, Uchodźcy 1942, Głowa Żydówki 1946, Proletariatczycy 1948. Dzieła rzeźbiarskie: Marat 1944, Madonna syryjska 1948. kraj pochodzenia: Polska

159. Kramsztyk Roman, ur. 1885 zm. 1942. Malarz i grafik. Jeden z zał. grupy Rytm, członek Towarzystwa Artystów Pol. w Paryżu. Pozostawał pod wpływem Cezanne'a i ekspresjonistów. Tworzył pejzaże, akty, portrety, martwe natury, sceny rodzajowe, m.in. Portret Jana Lechonia. Zginął w getcie warszawskim, które odtworzył w cyklu rysunków. kraj pochodzenia: Polska

160. Kupka Frank (František) (1871-1957), czeski malarz i ilustrator. Był prekursorem sztuki niereprezentatywnej. Studiował w Pradze, w Wiedniu i w Paryżu, gdzie mieszkał od 1895. Jego Dwubarwna fuga 1912 (Národni Galerie w Pradze) uważana jest za najwcześniejszy obraz całkowicie abstrakcyjny. Po wpływem teorii G. Seurata Kupka zajmował się ekspresyjnymi możliwościami barwy oraz duchowym wymiarem formy, podobnie jak Wassily Kandinsky dochodząc do abstrakcyjnego języka znaków . Wielobarwne sfery oraz rytmy linearne artysty miały być wizualnym ekwiwalentem muzyki. Jego twórczość, wraz z pracami Roberta Delaunaya, została określona mianem orfizmu. kraj pochodzenia: Czechy

161. Lam Wifredo (1902-1982), malarz kubański. W latach 1937-41 mieszkał w Paryżu. Pod wpływem surrealizmu wypracował wtedy na wpół abstrakcyjny styl, w którym stosował tajemnicze i nieraz złowieszcze obrazy i symbole, głównie rodem z tradycji karaibskich. Jego cykle Dżungla zawierają elementy voodoo. W latach 40. Lam udał się na Haiti i na Martynikękraj pochodzenia: 1902

162. Lancret Nicolas (1690-1743), malarz francuski. Wykonał ilustracje do scen miłosnych z Bajek La Fontaine'a. Wspólnie z Antoinem Watteau był uczniem Claude'a Gillota. Tak jak Watteau, Lancret malował postaci z komedii włoskiej oraz liczne sceny z rodzaju fetes galantes (świętujące grupy postaci dworskich w przebraniu), choć brakowało mu poezji barw i aranżacji Watteau. Lancret namalował niektóre z ówczesnych gwiazd sceny, m.in. sławną tancerkę mademoiselle Camargo. Charakterystyczne dla stylu malarza prace znajdują się w Luwrze oraz w Wallace Collection. kraj pochodzenia: Francja

163. Larsson Carl (1853-1919), szwedzki malarz, rytownik i ilustrator. Jego akwarele przedstawiające sceny z życia domowego, w subtelnych barwach i pełne szczegółów, zilustrowały własną książkę Larssona Ett Hem 1899. kraj pochodzenia: Szwecja

164. Lawrence Thomas (1769-1830), malarz angielski. Był wiodącym portrecistą swoich czasów. Został nadwornym malarzem króla Jerzego III w 1792 oraz prezesem Królewskiej Akademii Sztuki w latach 1820-30. Jednym z jego najlepszych portretów jest Królowa Charlotte 1789 (National Gallery, Londyn). Jako cudowne dziecko, jeszcze przed ukończeniem dwunastego roku życia, odniósł sukces i zdobył uznanie za swe podobizny z Bath, a po niewielu lekcjach, w krótkim czasie znakomicie opanował malarstwo olejne, zyskując w społeczeństwie angielskim zaszczytne miano spadkobiercy XVIII-wiecznej tradycji. Po wojnach napoleońskich książę regent zlecił mu sportretowanie sprzymierzonych władców i dygnitarzy. W tym celu Lawrence podróżował do Aix-la-Chapelle, Wiednia i Rzymu. Portrety te znajdują się obecnie w Sali Waterloo w Windsorze. Są wśród nich niektóre z najwspanialszych prac Lawrence'a, na przykład Papież Pius VII. Lawrence'a zalicza się do twórców okresu romantyzmu, ze względu na charakterystyczny dla jego stylu niespokojny blask, który zainteresował zarówno Gericaulta, jak i Delacroixa, choć na kilku obrazach przekształcił się w powierzchowną pretensjonalność. Lawrence był człowiekiem o starannie wykształconym, doskonałym guście, a dodatkową sławę przyniosła mu wspaniała kolekcja rysunków starych mistrzów, obfitująca w dzieła Michała Anioła i Rafaela. Po śmierci malarza sprzedaż tej kolekcji przyniosła 20 000 funtów, i choć nie stała się ona w całości własnością narodu (jak sobie tego życzył), jej część trafiła do Uniwersytetu w Oxfordzie i znajduje się w Ashmolean Museum. Lawrence'owi nadano tytuł szlachecki w 1815. kraj pochodzenia: Anglia

165. Léger Fernand (1881-1955). Malarz i projektant francuski. Był uczestnikiem ruchu kubistycznego. Od około 1900 rozwinął się u niego charakterystyczny styl cechujący się uproszczeniem form, wyraźnymi konturami figur i śmiałymi kolorami. Temat form mechanicznych pojawiał się nieustannie w jego twórczości, do której należą projekty dla Baletu Szwedzkiego (1921-22), malowidła ścienne oraz abstrakcyjny film Ballet Mécanique/Mechanical Ballet 1924. Z wykształcenia był architektemkraj pochodzenia: 1955

166. Lehmbruck Wilhelm (1881-1919). Niemiecki rzeźbiarz, malarz i twórca druków artystycznych. Był jednym z wiodących ekspresjonistówkraj pochodzenia: 1919

167. Lely Peter, właśc. Pieter van der Faes (1618-1680). Malarz holenderski. Od 1641 tworzył w Anglii, malując modne portrety w stylu van Dycka. Sportretował między innymi Karola I, Cromwella i Karola II. Namalował serię portretów admirałów, Flagmen (Narodowe Muzeum Morskie w Londynie) oraz jedną z Piękności windsorskich (Hampton Court, Richmond), modnych kobiet na dworze Karola II. Otrzymał tytuł szlachecki w 1697. kraj pochodzenia: Holandia

168. Leonardo da Vinci (1452-1519). Włoski malarz, rzeźbiarz, architekt, inżynier i naukowiec. Był synem Ser Piera da Vinci, prawnika z Florencji, a jego matka, Catarina, była szlachetnie urodzona i niezamężna. Jako dziecko Leonardo wychowywał się w domu ojca i już od najwcześniejszych lat ujawniał niezwykłe talenty, przy czym w pierwszych latach życia zajmował się głównie muzyką, budowaniem modeli i rysunkiem. Ojciec umieścił go w studiu Andrei del Verrochio, w którym uczyli się w tym samym czasie Botticelli, Perugio i Lorenzo di Credi. Prawdopodobnie namalował klęczącego anioła w Chrzcie Chrystusa Verrochio'ego (Uffizi), i wtedy to właśnie, jak głosi legenda, mistrz uznał wyższość swego ucznia. W 1472 został członkiem cechu malarzy we Florencji, a w 1477 dostał się pod mecenat Lorenza Wspaniałego. Jeszcze przed 1481 zaczął poświęcać się tym projektom i badaniom w dziedzinie architektury, hydrauliki, mechaniki, inżynierii, astronomii, geologii oraz anatomii, których zróżnicowanie do dziś budzi zdumienie. W tym okresie powstały: Virgin and Child (Monachium), który pomimo wątpliwości niektórych znawców co do autorstwa, zawiera wiele typowych dla Leonarda szczegółówkraj pochodzenia: 1519

169. Lewis (Percy) Wyndham (1882-1957), pisarz i malarz angielski. Był pionierem wortycyzmu, kierunku, który dzięki wrażeniu ruchu miał odzwierciedlać erę przemysłową. Zarówno jego pisarstwo, jak i malarstwo odznaczały się surowym i agresywnym stylem. Napisał m.in. powieści Tarr 1918 oraz The Childermass 1928, esej Time and Western Man 1927, a także utwory autobiograficzne. W dziedzinie malarstwa, oprócz semi-abstrakcyjnych obrazów, tworzył również portrety, m.in. Edith Sitwell, Ezry Pounda i T.S. Elilota. Urodził się u wybrzeży Maine, na jachcie swojego ojca. Studiował sztuki piękne w Slade School i w Paryżu. Wymyślił wariant idei kubistycznych i futurystycznych, zwany wortycyzmem, przeciwstawiający się codziennej rzeczywistości wizualnej oraz preferujący formy przypominające maszyny. W latach 1914-15 wydawał Blast, czasopismo literacko-artystyczne proklamujące zasady wortycyzmu. Zarówno w swej bogatej twórczości literackiej, jak i w malarstwie prezentował niezależność intelektualną, a jeden z jego późniejszych utworów, The Demon of Progress in the Arts 1954, stanowił atak na sformalizowany ekstremizm. Obraz The Surrender of Barcelona/Poddanie Barcelony, 1936 (Tate Gallery w Londynie), jest przykładem mechanistycznego potraktowania sceny historycznej. kraj pochodzenia: Anglia

170. Lhôte André(1885-1962). Francuski malarz, nauczyciel i krytyk sztuki. W 1922 otworzył Académie Montparnasse, a w 1952 założył amerykański oddział tej szkoły w Rio de Janeiro. Pisał również traktaty na temat malowania krajobrazów i postaci. Inspiracją był dla niego kubizm, a jego własne obrazy stanowią złożone kompozycje form geometrycznych, namalowane czystymi kolorami, np. Rugby 1917 (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Paryżu). kraj pochodzenia: Francja

171. Limbourg bracia, Paul (Pol), Herman i Jan (Hennequin Janneken) (1375-1416). Malarze franko-flamandzcy (działali pod koniec XIV i na początku XV w.), tworzący w Paryżu, a następnie na dworze książęcym w Burgundii. Stworzyli bogate w szczegóły iluminacje do manuskryptów, w tym do dwóch ksiąg z tekstem godzinek. Ich mecenasem był Jean de Berry, książę Burgundii. Od około 1414 zilustrowali dwie księgi z tekstem godzinek, będące arcydziełami międzynarodowego stylu gotyckiego: Belles Heuers ok. 1408 (Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork) i Godzinki księcia de Berry ok. 1413-15 (Musée Condé, Chantilly). Do namalowanych przez nich miniatur należy cykl scen przedstawiających miesiące, ukazujących niemal baśniowy świat zwieńczonych wieżyczkami zamków, zaludnionych możnymi panami i damami, pełnych szczegółów i wspaniałych efektów dekoracyjnych. Wszyscy trzej bracia zmarli przed 1416. kraj pochodzenia: Francja

172. Linke Bronisław Wojciech, ur. 1906 zm. 1962. Malarz, rysownik i rzeźbiarz. Członek Loży Wolnomularskiej i ugrupowania Czapka Frygijska. Przed wojną współpracownik pism lewicowych w dziedzinie karykatury i satyry. Posługując się metaforą ekspresyjną, tworzył wizje dot. aktualnych zagadnień społ. polit. i moralnych współczesnego świata. Podanie 1932, cykle Śląsk 1936-38 i Kamienie krzyczą 1946-50 Morze krwi 1952, Drzewo 1962, Nagroda państwowa I stopnia 1962. kraj pochodzenia: Polska

173. Lippi Filippino (ok. 1457-1504). Malarz włoski ze szkoły florenckiej. Był synem Filippo Lippiego. Jego freski, typowe dla schyłku XV w., obejrzeć można m.in. w kościołach Santa Maria sopra Minerva w Rzymie i Santa Maria Novella we Florencji. Uczył się u Fra Diamantego (ucznia jego ojca) i Botticellego, bądąc jego wyróżniającym się uczniem. Malował głównie obrazy tablicowe do ołtarzy oraz freski. Jego dzieła charakteryzują się pełnym wdzięku, delikatnym stylem, zarówno jeśli chodzi o przedstawione na nich postaci ludzkie, jak i o powiewne draperie oraz inne dodatki. Do jego wcześniejszych dzieł należą: Wizja świętego Bernarda, obraz tablicowy w kaplicy Badiów we Florencjikraj pochodzenia: 1504

174. Lippi Fra Fillipo (ok. 1406-1469). Malarz włoski. Do jego dzieł należą freski przedstawiające życie świętego Szczepana i świętego Jana Chrzciciela w katedrze w Prato (1452-66). Namalował również liczne obrazy tablicowe do ołtarzy, przedstawiające Madonnę i grupy świętych. Lippi urodził się we Florencji. W młodości był mnichem zakonu karmelitów, a pierwsze zapiski o nim, jako o malarzu, datują się z 1431. W początkach twórczości ukształtował swój styl pod wpływem stylu Masaccia. Mecenat nad nim sprawowała rodzina Medyceuszów, stracił jednak dwa stanowiska kościelne po wysunięciu przeciw niemu oskarżeń o fałszerstwo. Choć ułaskawiono go i mianowano kapelanem zakonu świętej Małgorzaty, ponownie znalazł się w centrum uwagi , uciekając z zakonnicą, Lucrezią Buti, z którą miał później dwoje dzieci. Jednym z nich był malarz, Filippino Lippi. Dyspensa, załatwiona przez Medyceuszów, uprawomocniła ich małżeństwo. Spośród jego fresków z chóru katedry w Prato (1452-64), przedstawiających życie świętego Jana Chrzciciela i świętego Szczepana, najważniejszymi są: Śmierć świętego Szczepana (w tle tego fresku artysta umieścił swój autoportret) i fresk przedstawiający tańczącą Salomeę. Ostatnie lata życia spędził w Spoleto, gdzie wraz ze swym uczniem, Fra Diamantem, pracował w katedrze nad freskami przedstawiającymi życie Maryi. Namalował również wiele obrazy tablicowe do ołtarzy oraz stworzył na swych malowidłach pełen zadumy wizerunek Madonny (zaczerpnął go częściowo od Fra Angelico), który stał się później ideałem, naśladowanym przez licznych piętnastowiecznych mistrzów florenckich. kraj pochodzenia: Włochy

175. Lissitzky El (Eliezer Markowicz Lisicki) (1890-1941). Rosyjski malarz, projektant, grafik, typografik i ilustrator. Był pionierem sztuki nieobiektywnej. W cyklu Prouns, składającym się z litografii i prac na papierze, bawił się iluzją perspektywy, zestawiając precyzyjne formy geometryczne z nieokreślonym, białym podłożem, np. w Proun 7A, Moskwa 1919-20 (Kunstmuseum w Bazylei). Z wykształcenia Lissitzky był architektem i inżynierem. W 1919 wykładał w szkole sztuk plastycznych w Witebsku, wraz z Chagallem i Malewiczem. Zainspirowany wykorzystywaniem przez tego ostatniego czystych form geometrycznych, szybko zwrócił się ku sztuce abstrakcyjnej. Podróżując pomiędzy Rosją, Niemcami i Szwajcarią, szerzył idee rosyjskiej awangardy poprzez swą sztukę, wykłady i nowatorskie projekty typograficzne oraz pokazy prac. Jego koncepcje wywarły wpływ na holenderską szkołę De Stijl i niemiecką uczelnię Bauhaus, a następnie dotarły do USA. kraj pochodzenia: Rosja

176. Lochner Stefan (ok. 1400-1451). Malarz niemiecki. Od 1442 tworzył w Kolonii. Był mistrzem międzynarodowego stylu gotyckiego. Większość jego dzieł nadal znajduje się w Kolonii, do najwybitniejszych z nich należą: Madonna krzewu różanego ok. 1440 (Wallraf-Richartz Museum) oraz Hołd Trzech Króli 1448 (katedra w Kolonii). Jego twórczość łączy w sobie delikatność międzynarodowego stylu gotyckiego z naturalizmem malarstwa flamandzkiego. kraj pochodzenia: Niemcy

177. Lorenzetti Ambrogio (działał w latach 1319-1348). Malarz włoski. Tworzył w Sienie i Florencji. Jego alegoryczne freski Alegoria dobrych i złych rządów 1337-39 (Ratusz Miejski w Sienie), przedstawiają m.in. panoramiczny krajobraz oraz widok miasta Siena, w których ujawnia się jego niezwykłe mistrzostwo w przedstawieniu efektów przestrzennych. kraj pochodzenia: Włochy

178. Lorenzetti Pietro (działał w latach 1320-1348). Malarz włoski, przedstawiciel szkoły sieneńskiej. Tworzył w Asyżu. W jego freskach z bazyliki franciszkańskiej w Asyżu ujawnia się zainteresowanie masą i wagą, podobnie jak w Narodzinach Marii 1342 (Muzeum Katedralne w Sienie). Był bratem Ambrogia Lorenzettiego. kraj pochodzenia: Włochy

179. Lorrain Claude, właściwie Claude Gelée (1600-1682), malarz francuski, pejzażysta. Działał w Rzymie od 1627. Jego klasyczny, wyrazisty i pełen światła styl wywarł duży wpływ na gusty artystyczne w końcu XVII w. i w XVIII w. Niewielkie postacie (zazwyczaj mitologiczne bądź historyczne) giną na jego obrazach w bezmiarach poetyckiej scenerii, np. Zaczarowany zamek 1664 (National Gallery, Londyn). Osierocony w dzieciństwie, mieszkał prawdopodobnie przez jakiś czas z bratem rzeźbiarzem we Freiburgu i przypuszcza się, że pracował w młodości jako cukiernik. Wędrowni kupcy, prawdopodobnie jego krewni, zabrali chłopca do Włoch, gdzie wykonywał upokarzające prace w pracowniach artystów. Studiował prawdopodobnie pod okiem pejzażysty Gottfrieda Waalsa w Neapolu, a w Rzymie był pomocnikiem Agostina Tassi - malarza krajobrazów i byłego ucznia Paula Brila. Raz udał się w podróż do swojej ojczyzny (1625), ale w wieku 27 lat osiadł na stałe w Rzymie, gdzie spędził resztę życia, malując obrazy bardzo cenione i poszukiwane przez mecenasów sztuki mieszkających w Rzymie oraz koneserów przybywających z Anglii i Francji. Katalog jego prac Liber Veritatis (ryciny wykonane przez Earloma w 1777) jest zarówno spisem obrazów, które wywieziono za granicę, jak i listą autentycznych prac, które mogłyby ujawnić falsyfikaty. kraj pochodzenia: Francja

180. Lotto Lorenzo (ok. 1480-1556). Malarz włoski. Urodził się Wenecji, tworzył w Bergamo, Treviso, Wenecji, Ankonie i Rzymie. Na wczesną twórczość malarza wywarł wpływ Giovanni Bellini, a jego w pełni wykształcony styl zalicza się do dojrzałego renesansu. Malował obrazy religijne, jednak najbardziej słynie ze swoich portretów, przepełnionych często niepokojem lub nastrojem melancholii. Stworzył bogaty i pełen wyobraźni styl, a w malarstwie portretowym zbliżył się do doskonałości, jak np. w Prothonotary Apostolic, Guliano (National Gallery). A Lady as Lukretia (również National Gallery) jest doskonałym przykładem tej części jego twórczości, która stała się inspiracją dla młodego Caravaggia. Jego najświetniejsze obrazy tablicowe do ołtarzy znajdują się w kościołach Santa Maria del Carmine oraz pod wezwaniem św. Pawła i św. Jana w Wenecji, w katedrze w Asoli oraz w kościele w Monte San Giusto pod Ankoną, w którym zobaczyć można malowidło Ukrzyżowanie, z 23 postaciami naturalnych rozmiarów. Ostatnie dwa lata spędził w klasztornym odosobnieniu, w klasztorze Santa Casa w Loreto. kraj pochodzenia: Włochy

181. Lucas van Leyden (1494-1533). Malarz i rytownik holenderski. Działał w Lejdzie i Antwerpii, był pionierem niderlandzkich scen rodzajowych, np. Parita Szachów (Staatliche Museen, Berlin). Inspiracją dla jego rycin i drzeworytów była twórczość Albrechta Dürera. Lucas był uczniem Cornelisa Engelbrechtsa. Osiedlił się w Antwerpii, gdzie w 1521 spotkał Dürera. W rycinach i drzeworytach, które szybko przyniosły mu sławę, ujawnił się wpływ Dürera, choć jednocześnie pełne są swoistego ozdobnego wdzięku, charakterystycznego dla całej twórczości van Leydena. Dobrym przykładem jego niezwykłej kolorystyki i malarskiej wyobraźni jest obraz Lot and his Daughters (Luwr). kraj pochodzenia: Holandia

182. Lurçat Jean (1892-1966). Malarz francuski. Przywrócił do życia sztukę projektowania tkanin dekoracyjnych, tworząc np. Pieśń świata 1957-63. Tworzył pod wpływem kubizmu, a później surrealizmu, a jego dzieła charakteryzują się mocnymi kolorami i śmiałą stylizacją. Na jego wczesną twórczość wpłynęli Cézanne i Picasso. W latach 20. wiele podróżował, a jego znajomość Hiszpanii i afrykańskiej Sahary zainspirowała go do namalowania kilku obrazów, przywołujących poetycki nastrój nieurodzajnego pustkowia. Znany jest bardziej ze swych projektów tkanin dekoracyjnych. W znacznej mierze przyczynił się do odrodzenia się we Francji sztuki ich projektowania. kraj pochodzenia: Francja

183. Łarionow Michaił Fiodorowicz (1881-1964), malarz rosyjski. Od 1919 działał w Paryżu. Wraz ze swą żoną Natalią Gonczarową stworzył styl na pół abstrakcyjny znany jako łuczyzm (rajonizm), w którym obiekty ulegają dekonstrukcji pod wpływem promieni światła pochodzącego z różnych źródeł. Łarionow jest najbardziej znany z cyklu Żołnierz 1908-11 (stylizowanego na dziecięcy), który stworzył pod silnym wpływem rosyjskiej sztuki ludowej. Od 1915 tworzył również scenografie do Les Ballets Russes Diagilewa. W Paryżu pracował jako scenograf teatralny i ilustrator książek. kraj pochodzenia: Rosja

184. Ma Yuan (ok.1190-1224), chiński malarz pejzażysta. Tworzył w lirycznej tradycji południowego dworu dynastii Song. Na jego obrazach uwidacznia się subtelny dobór odcieni i technika malarska delikatniejsza niż u współczesnego mu Hsia Kuei. kraj pochodzenia: Chiny

185. Mabuse Jan. Pseudonim Jana Gossaerta (ok. 1478-ok. 1533). Malarz flamandzki. Działał głównie w Antwerpii. Jego przybrane nazwisko pochodzi od nazwy miejscowości, w której się urodził, Maubeuge. Od jego pobytu we Włoszech, z Filipem Burgundzkim (w 1508) rozpoczęła się we Flandrii nowa moda na włoskie zdobnictwo i klasyczne detale w malarstwie, oraz na rzeźbiarskie akty, np. Neptun i Amfitryta, ok. 1516 (Staatliche Museen, Berlin). Do jego pozostałych dzieł należy m.in. Hołd Trzech Króli (National Gallery, Londyn). kraj pochodzenia: Francja

186. Macke August (1887-1914), malarz niemiecki, ekspresjonista. Był współzałożycielem monachijskiej grupy Blaue Reiter. Wraz z Franzem Marcem stworzył półabstrakcyjny styl, wywodzący się z fowizmu i orfizmu. Po raz pierwszy spotkał Marca i Kandinskiego w 1909, a w 1912 pojechał z Marcem do Paryża, gdzie zapoznał się z abstrakcyjnym stylem Roberta Delanuaya. W 1914 Macke, wraz z Paulem Klee, przebywał w Tunisie. Wyjazd ten zainspirował go do namalowania cyklu akwareli o jaskrawych barwach, stanowiących w większości kompozycje kształtów geometrycznych, jednak zaliczających się jeszcze do malarstwa przedstawiającego. Zginął podczas I wojny światowej. kraj pochodzenia: Niemcy

187. Magritte René François Ghislain (1898-1967), belgijski malarz, przedstawiciel surrealizmu. Jego twórczość koncentruje się na paradoksach wizualnych oraz na codziennych przedmiotach pozbawionych kontekstu. Do powracających motywów należą meloniki, jabłka i okna, np. obraz Golconda 1953 (prywatna kolekcja), na którym mężczyźni w melonikach spadają z nieba na znajdująca się poniżej ulicę. Magritte przyłączył się do surrealistów w Paryżu w 1927, a w 1930 powrócił do Brukseli. Największe znaczenie miały jego dzieła, stawiające pytania o związek pomiędzy wyobrażeniem i rzeczywistością, np. The Treason of Images 1928-29 (Los Angeles County Museum of Art), obraz przedstawiający fajkę, której towarzyszy napis Ceci n'est pas une pipe ( To nie jest fajka ). kraj pochodzenia: Belgia

188. Maillol Aristide Joseph Bonaventure (1861-1944), malarz francuski. W latach 1890. zajął się rzeźbą. W jego twórczości, poświęconej głównie aktom kobiecym, widoczne są wpływy klasycznej sztuki greckiej, jednak artysta skłaniał się ku uproszczonym, zaokrąglonym formom. Maillol tworzył pod wpływem nabistów (grupy Les Nabis). Typowym przykładem jego twórczości jest Fame - fragment pomnika Cézanne'a w Aix-en-Provence. kraj pochodzenia: Francja

189. Majewski Andrzej, właśc. A. Antoni von Kreütz, ur. 1936. Malarz, scenograf. Od 1993 prof. ASP w Krakowie. Tworzy scenografie do oper i baletów oraz sztuk teatralnych, w tym za granicą (Elektra, Hamburg 1973, Paryż 1974kraj pochodzenia:

190. Malewicz Kazimierz Sewerynowicz (1878-1935), rosyjski malarz abstrakcjonista. W 1912 przebywał w Paryżu, gdzie znalazł się pod wpływem kubizmu, a w 1913 stworzył swój własny styl abstrakcyjny, suprematyzm. Jego najbardziej abstrakcyjnym dziełem jest White on White 1918 (Museum of Modern Art, Nowy Jork), biały kwadrat namalowany na białym tle, później jednak artysta powrócił do tematów figuratywnych, przedstawianych w stylu półabstrakcyjnym. Studiował w Kijowie a ok.1900 wyjechał do Moskwy, gdzie wielkie wrażenie zrobiły na nim nowoczesne obrazy francuskie, kolekcjonowane wówczas przez bogatych kupców moskiewskich. Jego twórczość przeszła przez etap fowizmu, kubizmu i futuryzmu, jednak w 1915 zwrócił się nagle ku prostym formom geometrycznym. Obraz White on White stanowi głośny przykład jego teorii, które propagował z wielką energią w pierwszych latach po rewolucji bolszewickiej. Powrót do artystycznego konserwatyzmu w ówczesnym ZSRR, ok. 1930, oznaczał koniec jego wpływów, jednak niezależnie od tego, był utalentowanym malarzem, który odegrał istotną rolę w historii abstrakcjonizmu. kraj pochodzenia: Rosja

191. Manet Edouard (1832-1883), malarz francuski. Działał w Paryżu, był jednym z czołowych XIX-wiecznych artystów francuskich. Buntując się przeciwko tradycji akademickiej, stworzył wyrazisty i naturalny styl realistyczny. Urodził się w Paryżu. Uczył się u malarza obrazów historycznych, Thomasa Couture'a, czerpiąc inspirację z twórczości Goyi i Velázqueza, a także Courberta. Pierwszy obraz, wysłany przez niego do Salonu, Pijący absynt 1859, został odrzucony, co zapoczątkowało długą serię kolejnych, sensacyjnych odrzuceń. Udało mu się w błyskotliwy sposób podjąć we współczesnej formie tematy starych mistrzów, w dwóch głośnych dziełach z lat 1860.: w Śniadaniu na trawie 1863 (nawiązującym w nowoczesny sposób do obrazu Giogrgione'a Concert Champetre) oraz w Olimpii 1865 (przeniesionej do współczesności Wenus Tycjana). Jednak oba obrazy (znajdujące się obecnie w Musée d'Orsay w Paryżu) zostały źle zrozumiane, a ukazana na nich niekonwencjonalna nagość wywołała skandal. Śniadanie na trawie, wystawione w 1863 w Salonie Odrzuconych, stało się symbolem buntu przeciwko akademickim i filisterskim uprzedzeniom, a Manet, choć nie był z natury buntownikiem, znalazł się w centrum grupy młodszych artystów, których spotkania w CaféGuerbois okazały się gruntem dla narodzin impresjonizmu. Z politycznych raczej, niż estetycznych powodów, jego Rozstrzelanie cesarza Maksymiliana 1867 (istnieją cztery wersje tego obrazu - w Bostonie, Mannheim, Kopenhadze, oraz w National Gallery, gdzie znajdują się fragmenty drugiej wersji) zostało wykluczone ze zorganizowanej w 1867 wystawy prac artysty. Po wojnie francusko-pruskiej, w której służył jako oficer w Gwardii Narodowej, zajął się malarstwem plein-air, pod wpływem Moneta i Berthe Morisot, jego uczennicy i szwagierki. W 1875 pracował wraz z Monetem i Renoirem w Argenteuil, jednak zrezygnował z wystawiania swych prac na wystawach impresjonistów. Barwy, którymi się posługiwał, nabrały świeżości, choć jego impresjonizm przejawiał się raczej w żywości pierwszego szkicu, niż w systematycznym podziale barw. W jego późniejszej twórczości pojawia się często temat kabaretu i jego bywalców (podobnie jak w twórczości Degasa), czego przykład stanowi obraz Bon Bock, sukces Maneta z 1873, po którym artysta namalował jeszcze Służącą z kuflami 1878-79 oraz słynne arcydzieło Bar w Folies-Bergére 1882 (Courtland Institute Gallery, Londyn), namalowane po pierwszym ataku śmiertelnej choroby. kraj pochodzenia: Francja

192. Mantegna Andrea (ok. 1431-1506), włoski malarz i rytownik renesansowy. Działał głównie w Padwie i Mantui, gdzie do dziś oglądać można niektóre z jego fresków. W malowidłach takich jak The Agony in the Garden ok. 1455, ujawnia się dramatyczny styl ze zdecydowaną kreską, mistrzostwo perspektywy oraz wyraźnie klasyczny detal architektoniczny. Mantegna urodził się w Vicenzie. Wychowywał się i szkolił u Francesco Squarcione w Padwie. Mistrz wprowadził Mantegnę do cechu malarzy zanim ukończył on jedenaście lat. Podobnie jak Squarcione i wszyscy pozostali malarze z północnych Włoch, którzy widzieli dzieła Donatella w Padwie, Mantegna znalazł się później pod wrażeniem twórczości tego wielkiego rzeźbiarza, a także malarstwa dwóch florentyńczyków, Uccello i Filippo Lippich. W twórczości Mantegny połączyły się duchy Florencji i Wenecji, ponieważ na jego styl wpłynął również Jacopo Bellini, którego córkę Lodowisię poślubił w 1453. Wczesnymi malowidłami, które przyniosły mu sławę, były freski w kościele degli Eremitani w Padwie (1449-54). Uległy one w większości zniszczeniu podczas II wojny światowej, choć przetrwały dwie części przeniesione do Wenecji. Charakter jego sztuki z mniej więcej tego okresu można gruntownie zbadać na przykładzie obrazu tablicowego The Agony in the Garden (National Gallery w Londynie), stanowiącego wspaniale zaprojektowaną kompozycję formalną. Tło tego dzieła zaczerpnięto prawdopodobnie z rysunku Jacopo Belliniego, ale rzeźbiarska jakość, zjawiska perspektywy i zastosowany skrót perspektywy oraz prostota formy, były indywidualnymi cechami malarstwa Mantegny. Najważniejszymi spośród jego późniejszych obrazów były: Lament (Mediolan, Brera), z dramatycznym skróceniem ciała zmarłego Chrystusakraj pochodzenia: 1431

193. Marc Franz (1880-1916), niemiecki malarz ekspresjonista. Wraz z Wasillym Kandinskym stworzył ruch Blaue Reiter. W jego spojrzeniu na świat ogromną rolę odgrywały zwierzęta. Śmiałe, półabstrakcyjne czerwono-niebieskie postaci zwierząt, szczególnie koni, są charakterystyczne dla jego twórczości. Kształcił się w Monachium, a po podróży do Włoch i Paryża znalazł się pod wpływem sztuki postimpresjonistycznej, stosując jej zasady barwy i kompozycji w obrazach animalistycznych, szczególnie w cyklu przedstawiającym konie. Pod wpływem znajomości z Kandinskym i Macke, zawartej w 1910, zaczął jak oni dowolnie używać jaskrawych barw, a spotkanie z Delaunayem w Paryżu w 1912 zaowocowało widocznym wpływem kubizmu, jak np. w Roes in the Woods 1913-14 (Karlshrue). Malowane przez niego zwierzęta były raczej subiektywnymi i symbolicznymi tworami, niż studiami przyrody, i w tym sensie był ekspresjonistą. Rozwój jego twórczości, przerwany przez wybuch wojny, zmierzał ku abstrakcjonizmowi. Marc zginął pod Verdun, podczas I wojny światowej. kraj pochodzenia: Niemcy

194. Marconi Karol, ur. 1826 zm. 1864. Syn Henryka, malarz i dekorator. Studia we Włoszech. Uprawiał technikę fresku. Wykonał w Warszawie m.in. dekoracje Hotelu Eur. i budynku Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Tworzył pod wpływem wł. malarstwa ściennego. kraj pochodzenia: Polska

195. Marin John (1870-1953), malarz amerykański. Jego akwarelowe i olejne pejzaże morskie powstały pod wpływem impresjonizmu. W latach 1905-11 przebywał w Europie, a w 1914 zaczął tworzyć obrazy przedstawiające wybrzeże stanu Maine. Znany jest szczególnie ze swych akwareli, na których atmosfera krajobrazu lub widoku morskiego oddana została za pomocą pełnych siły, kubistycznie podzielonych kształtów i barwnych wzorów. Swą karierę rozpoczął jako architekt, później studiował malarstwo w Filadelfii i Nowym Jorku oraz podróżował wiele po Europie (1905-11), by w końcu osiedlić się w New Jersey. Inspiracją dla wielu spośród jego oryginalnych innowacji w dziedzinie akwareli, było wybrzeże stanu Maine i ulice Manhattanu. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

196. Marquet Pierre Albert (1875-1947), malarz francuski. Malował pejzaże i sceny paryskie, przede wszystkim Sekwanę i jej mosty. Związał się z fowizmem, ale wkrótce stworzył styl bardziej konwencjonalny, naturalistyczny. W 1890 pojechał do Paryża, gdzie studiował w École des Beaux-Arts. Później spotkał Matisse'a, z którym często malował nad brzegiem Sekwany. Na wielu obrazach miast, portów i rzek wykazał się niezwykłym darem upraszczania, dzięki któremu potrafił bezbłędnie wychwycić istotę malowanych przez siebie scen. kraj pochodzenia: Francja

197. Masaccio właściwie Tommaso di Giovanii di Simone Guidi, (1401-ok.1428), malarz z Florencji. Był główną postacią wczesnego renesansu włoskiego. W jego freskach z kościoła Santa Maria del Carmine we Florencji 1425-28, namalowanych wspólnie z Masolino da Panicalem, uwidacznia się zdecydowane zerwanie z konwencjami gotyckimi. Był pierwszym malarzem, który stosował naukowe zasady perspektywy, odkryte przez architekta Brunelleschiego, osiągnął również niezwykłe wyczucie przestrzeni i wielkości. Wśród fresków Masaccia z kaplicy Branaccich w kościele Santa Maria del Carmine znajdują się sceny z życia św. Piotra, m.in. Grosz czynszowy oraz poruszająca scena Wygnania z raju. Cechuje je monumentalna wspaniałość, bez najmniejszego śladu gotyckiego detalu dekoracyjnego, co odróżnia dzieła Masaccia od twórczości jego kolegi i nauczyciela - Masolina. Postaci Masaccia charakteryzują się masywnością oraz wagą i są wyraźnie umieszczone w trójwymiarowej przestrzeni. Do jego pozostałych dzieł należą: fresk Trójca święta ok.1428 (kościół Santa Maria Novella we Florencji) oraz poliptyk wykonany dla kościoła Karmelitów w Pizie 1426 (National Gallery w Londynie/ Staatliche Museum w Berlinie/ Museo di Capodimonte w Neapolu). Choć jego kariera oznaczała punkt zwrotny w sztuce włoskiej, znalazł niewielu naśladowców. kraj pochodzenia: Włochy

198. Masolino właściwie Tommaso da Panicale, (ok.1383-ok.1447), malarz florencki. Pracował wraz z Masacciem nad cyklem fresków w kaplicy Brancaccich w kościele Santa Maria del Carmine we Florencji, około 1425. Podzielał entuzjazm Masaccia dla nowo odkrytej techniki perspektywy, jednak po śmierci młodszego od siebie Masaccia, powrócił do preferowanego przez siebie stylu dekoracyjnego, w tradycjach międzynarodowego gotyku. Przykładem są jego freski w Castiglione d'Olona, w pobliżu Como, około 1435. W młodości zajmował się złotnictwem. Uważa się, że przed zwróceniem się ku malarstwu, pracował w latach 1403-07 pod kierunkiem Ghibertiego nad drzwiami baptysterium we Florencji. Poza freskami w kaplicy Branaccich, stworzył m.in. obraz Madonny, datowany na 1423 (Brema), freski w Castiglione d'Olona oraz obraz ołtarzowy, którego części znajdują się w galeriach w Neapolu, Filadelfii i Londynie. kraj pochodzenia: Włochy

199. Masson André Aimé René (1896-1987), francuski malarz i pisarz. Był jedną z głównych postaci surrealizmu do 1929, kiedy to pokłócił się z AndréBretonem. Jego zainteresowanie nieświadomym umysłem przywiodło go ku eksperymentom z automatycznym rysowaniem - powstawały w ten sposób proste rysunki piórem i tuszem - oraz z późniejszymi pracami o bogatej fakturze, wykonanymi przy użyciu barwników, kleju i piasku. Jego automatyczne rysunki wywarły wpływ na Gorky'ego i ekspresjonistów. Podczas II wojny światowej wyjechał do USA, potem wrócił do Francji i zajął się malowaniem pejzaży. kraj pochodzenia: Francja

200. Matisse Henri Emile Benoît (1896-1954), francuski malarz, rzeźbiarz, ilustrator i projektant. Był jednym z najoryginalniejszych twórców sztuki początku XX w. Pozostając pod wpływem impresjonizmu, postimpresjonizmu, a później także kubizmu, stworzył styl, charakteryzujący się powierzchniowym wzorem, zdecydowaną, falistą kreską i jasną barwą. Do jego ulubionych tematów należały odaliski (kobiety z haremu), kobiety kąpiące się i tancerki, np. Taniec 1910 (Ermitaż, Petersburg). Około 1910 zafascynowały go pełna przepychu i subtelności sztuka perska. Rozwijając w sobie (pod wpływem tej sztuki) specyficzny zmysł barwy oraz dążąc do dekoracyjnego uproszczenia kreski i bryły, Matisse odszedł od ruchu, który pod względem popularności dorównał fowizmowi - kubizmu - kierunku nie cieszącego się zbyt dużą przychylnością artysty. Przez kilka lat podróżował po świecie, jednak w 1917 osiadł w Nicei, poświęcając się malowaniu wnętrz śródziemnomorskich oraz martwych natur i odalisek. Obrazy te charakteryzowały się wielką oszczędnością środków, jasną kolorystyką i swobodnym wykorzystaniem wzorów tkaninowych, jako uzupełniających elementów dekoracyjnych. Do jego późniejszej twórczości należą prace czysto abstrakcyjne, np. kolaże wykonane z kolorowego papieru (gouaches découpées) oraz projekty dekoracji kaplicy Dominikanek w Vence, pod Niceą (1949-51). Zaprojektował także kostiumy dla zespołu Dagiliewa - Ballets Russes. Dzieła Matisse'a wchodzą w skład większości najważniejszych kolekcji sztuki nowoczesnej. Największą ich liczbę zobaczyć można w moskiewskim Muzeum Sztuki Zachodniej (którego zbiory wzbogacone zostały o kolekcje moskiewskich kupców) oraz w Barnes Foundation w Pensylwanii. kraj pochodzenia: Francja

201. Matsys Quentin (także Massys lub Metsys) (ok.1465-1530), malarz flamandzki. Urodził się w Louvain, a działał w Antwerpii. Malował tematy religijne, takie jak Opłakiwanie Chrystusa 1511 (Musées Royaux, Antwerpia) oraz portrety umieszczone na tle krajobrazów lub realistycznych wnętrz.. Był synem hutnika i zegarmistrza z Louvain. Kształcił się w Louvain i, być może, w pracowni Dircka Boutsa. Jego sztuka odzwierciedla dwie fazy przemian - od wczesnej sztuki niderlandzkiej, reprezentowanej przez Memlinca i Gerarda Davida, ku sztuce o widocznych wpływach włoskich oraz z podupadającej artystycznie Brugii do będącej od niedawna w rozkwicie Antwerpii, w której został członkiem cechu malarzy w 1491. Słynie z subtelności i delikatności malowanych przez siebie typów kobiecych, w czym wydaje się wykazywać znajomością twórczości Leonarda, oraz z pejzażowego tła, zgodnego w charakterze z pracami współczesnego mu artysty z Antwerpii, Pateniera. Wzbogacił również swą twórczość o styl charakterystyczny dla obrazu Bankier z żoną (Luwr), który to temat stał się później popularny pośród takich malarzy, jak van Reymerswael. Jego synowie - Cornelis (ok.1508-ok.1580) i Jan (ok.1509-1575) - byli również malarzami i uczniami Quentina. Do jego pozostałych dzieł należą: ołtarz św.Anny 1509 (Musées Royaux, Bruksela) i portret Erazm z Rotterdamu 1517 (Museo Nazionale, Rzym). kraj pochodzenia: Francja

202. Matta właściwie Roberto Sebastien Antonio Matta Eschaurren (1911- ), malarz francuski pochodzenia chilijskiego. Obok AndréMassona, był wiodącą postacią zainspirowanego surrealizmem malarstwa automatycznego, w którym obrazy mogą płynąć z nieświadomości poprzez rękę, bezpośrednio na papier lub płótno. Intencją wyrażoną w znacznej części jego twórczości, jest próba oddania niepokojów współczesnej mu epoki, poprzez siłę i ruch form, np. w Years of Fear 1942 (Solomon G. Guggenheim Museum, Nowy Jork). Z wykształcenia był architektem. II wojnę światową spędził w Nowym Jorku, gdzie poznał Marcela Duchampa, który wywarł wpływ na jego twórczość. Jego pierwsze dojrzałe dzieło z lat 40. niemal eksploduje wybuchami barwy i plątaniną nieokreślonych form organicznych i mechanicznych, pędzących i szybujących gdzieś w przestrzeni kosmicznej. W latach 80. jego styl stał się bardziej figuratywny i kaligraficzny. kraj pochodzenia: Francja

203. McCubbin Frederick (1885-1917). Malarz australijski, słynny ze swych obrazów przedstawiających życie w buszu. Wraz z Tomem Robertsem założył obóz artystyczny, z którego powstała później Heidelberg School. Wiele z jego obrazów przedstawia tematy z australijskiej historii społecznej, a ich ton jest mroczny i przygnębiający. Artyście zależało w nich raczej na tworzeniu nastroju, niż na ukazaniu efektów światłocienia. Jego dzieła charakteryzują się dużymi kompozycjami starannie upozowanych postaci, zestawionych z pozbawionym słońca buszem, np. w tryptyku The Pioneer 1904 (National Gallery of Victoria, Melbourne). W jego późniejszych dziełach, takich jak The Pool, London 1907 (Jack Manton Collection, Victoria), ujawnia się większe zainteresowanie artysty zjawiskami atmosferycznymi. kraj pochodzenia: Australia

204. Memling (lub Memlinc) Hans (ok.1430-1494), malarz flamandzki. Urodził się pod Frankfurtem nad Menem w Niemczech, jednak tworzył w Brugii. Uważa się, że Memling był uczniem van der Weydena, jednak jego styl jest spokojniejszy i delikatniejszy. Malował tematy religijne i portrety. W 1466 zamieszkał w Brugii, gdzie jego kariera rozwinęła się bardzo pomyślnie. Tworzył niezwykle piękne obrazy religijne i pełne dostojnej powściągliwości portrety, dorównujące jakością późniejszym portretom Holbeina. Jego pejzażowe tła cechują się wyjątkowym urokiem. Choć zaczerpnął różne elementy swego stylu od van Eycka, Dircka Boutsa i van der Weydena, a w jego twórczości zaobserwować można bardzo niewielki rozwój - dzięki swemu delikatnemu poczuciu piękna stał się wybitnym mistrzem. Do najsłynniejszych dzieł Memlinga należą: Mistyczne zaślubiny świętej Katarzyny (Szpital św. Jana, Brugia)kraj pochodzenia: oraz piękne portrety, np. portret Guillaume Moreela i jego żony (Bruksela). Do jego pozostałych portretów należy również Tommaso Portinari i jego żona ok.1480 (Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork). Wykonał także zdobienia relikwiarza ze scenami z legendy o św. Urszuli (1849) w Szpitalu św. Jana w Brugii

205. Mengs Anton Raffael (1728-1779), niemiecki malarz klasycystyczny. W 1745 był malarzem nadwornym w Dreźnie, a w 1761 - w Madrycie. Później tworzył na przemian w Rzymie i Hiszpanii. Był synem Ismaela Mengsa, malarza na dworze dreźnieńskim. Jako chłopiec wyjechał do Rzymu, gdzie odniósł pierwsze sukcesy jako twórca portretów pastelowych (później konkurował w tej dziedzinie z Batonim). Ożenił się z Włoszkąkraj pochodzenia: 1779

206. Metsu Gabriel (1629-1667), malarz holenderski, uczeń Gerarda Dou. Osiadł w Amsterdamie jako malarz scen rodzajowych. Był jednym z najznamienitszych malarzy wnętrz i scen z życia zamożnych rodzin holenderskich, próbując czasami naśladować Vermeera, a innym razem przywołując elegancję dzieł Terborcha. Oryginalnym arcydziełem jego pędzla jest słynne Chore dziecko (Rijksmuseum). kraj pochodzenia: Holandia

207. Michał Anioł właściwie Michelangelo di Lodovico Buonarroti (1475-1564), włoski rzeźbiarz, malarz, architekt i poeta. Działał w swej rodzinnej Florencji oraz w Rzymie. Jego ogromny talent zdominował okres dojrzałego Renesansu. Marmurowy Dawid 1501-04 (Accademia, Florencja) ustanowił nowy kanon w aktach rzeźbiarskich. Jego masywny styl rzeźbiarski przełożony został na formę fresku w Kaplicy Sykstyńskiej 1508-12 oraz w dziele z lat 1536-41 (Watykan). Do jego pozostałych dzieł wykonanych w Rzymie należy kopuła Bazyliki św. Piotra. Wywarł ogromny wpływ, szczególnie na rozwój manieryzmu. W wieku 13 lat pozwolono mu kształcić się u odnoszącego sukcesy malarza, Domenica Ghirlandaia. Studiował również dzieła Giotta oraz freski Masaccia w Kaplicy Brancaccich. Został jednym z młodych artystów - wybrańców, którym Wawrzyniec Wspaniały pozwolił na pracę w szkole oraz przy kolekcji klasycznych rzeźb w Ogrodach Medycejskich, pod kierunkiem ich kustosza - Bertolda. Fakty te zachęciły go do rozwijania naturalnego talentu i miłości do rzeźbiarstwa. Rywalizując z antykiem, stworzył Głowę fauna, która zachwyciła jego patrona, oraz płaskorzeźbę Walka centaurów z Lapitami (Florencja, Casa Buonarroti). W 1496, w wieku 21 lat, udał się do Rzymu, gdzie rozgłos przyniosła mu postać Amorka, naśladująca dzieła antyczne. Podczas pięcioletniego pobytu w Rzymie stworzył dwa słynne dzieła rzeźbiarskie, zadziwiająco różniące się stylem i duchem - Bachusa (Muzeum, Florencja) oraz Pietę (Bazylika św. Piotra, Rzym). W 1501 powrócił do Florencji na prośbę rodziny, a następnie zajął się słynnym, ogromnym Dawidem, wyrzeźbionym z bloku marmuru z Carrary, który został uprzednio odrzucony jako niezdatny do użytku. Mimo wszystko, Michał Anioł nie porzucił malarstwa. Obrazy Złożenie do grobu oraz Madonna z Dzieciątkiem ze św. Janem i aniołami (National Gallery), uważa się za dzieła stworzone przez niego w wieku około 20 lat. Arcydzieło Święta rodzina z 1503, wykonane zostało dla mecenasa Michała Anioła i Rafaela - Angela Doniego, a w 1504 zlecono mu namalowanie dużego fresku w ratuszu nowo powstałej Republiki Florenckiej, które to dzieło miało znaleźć się obok Bitwy pod Anghiari Leonarda da Vinci. Został jednak wówczas wezwany do Rzymu przez papieża Juliusza II, który zlecił mu pracę nad słynnym nagrobkiem, nad którym miał mozolić się z przerwami przez kolejne 40 lat. Jedną z pierwszych okoliczności, które oderwały go od tego zadania, był nowy projekt pełnego nowych pomysłów papieża: dekoracja sklepienia Kaplicy Sykstyńskiej. Przypuszczano, że architekt, Bramante, zasugerował zlecenie wykonania tego dzieła Michałowi Aniołowi z zazdrości, w przekonaniu, że nie uda mu się zrealizować tego przedsięwzięcia lub stworzy dzieło o miernej wartości. Choć z oporami, Michał Anioł podjął wyzwanie i w zadziwiająco krótkim czasie, pracując bez pomocy i w trudnych warunkach, wykonał malowidło na słynnym sklepieniu. Dzieło to, będące wspaniałą symfonią biblijną, dokonuje interpretacji Stworzenia Świata i Człowieka, Upadku oraz Potopu, w dziewięciu doskonałych kompozycjach, otoczonych postaciami proroków i Sybilli oraz wspartych na ramionach niewolników lub atlasów . Zamysł twórczy przekazany został z wielką mocą i jasnością już w samych postaciach i gestach ludzkich, np. w znakomitym Stworzeniu Adama. Michał Anioł miał wówczas 37 lat.Powrócił następnie do rzeźbiarstwa by ponownie zaangażować się w tragedię nagrobka . Został on ukończony dopiero w 1545, na znacznie mniejszą skalę niż planowano, a jedynie postać Mojżesza wykonana została przez samego Michała Anioła. W 1520 Klemens II zlecił mu projekt zakrystii Medyceuszy w kościele S. Lorenzo we Florencji. Pracę tę ukończył w 1535, wraz ze słynnymi rzeźbami Dnia, Nocy, Poranka i Zmierzchu. W 1534 Klemens VII zażądał od niego, by poświęcił się malowidłu na ścianie ołtarza w Kaplicy Sykstyńskiej, która została uprzednio ozdobiona przez Perugina. Zlecenie to zostało szybko potwierdzone przez następcę Klemensa - Pawła III. Za temat malowidła Michał Anioł obrał Sąd Ostateczny i w ciągu sześciu lat stworzył swe przytłaczające arcydzieło. Różniło się ono zarówno od fresków ściennych innych malarzy, znajdujących się w tej kaplicy, jak i od dzieła samego Michała Anioła na jej sklepieniu. kraj pochodzenia: Włochy

208. Millais John Everet (1829-1896), malarz angielski. W 1848 został współzałożycielem Bractwa Prerafaelitów (BPR). Pod koniec lat 50. XIX w. opuścił BPR, a jego styl stał się bardziej płynny i mniej szczegółowy. W 1885 został baronetem. Jego talent ujawnił się bardzo wcześnie. W wieku 11 lat został studentem Szkół Akademii Królewskiej. Pod wpływem młodzieńczej znajomości z Holmanem Huntem i Rossettim, został wraz z nimi współtwórcą Bractwa Prerafaelitów w 1848, tworząc w latach 50. XIX w. niektóre spośród swych najlepszych dzieł, zainspirowanych doktryną zgodności z naturą , m.in. Chrystus w domu swoich Rodziców 1850 (Tate Gallery) (obraz ten wywołał początkowo wielkie oburzenie, ponieważ jego realistyczne szczegóły uznano za niestosowne dla świętego tematu) oraz obraz panny Siddal jako Ofelii 1852 (National Gallery). Małżeństwo z Euphemią Gray, zawarte po unieważnieniu jej małżeństwa z Ruskinem, poróżniło go z owym wczesnym mentorem Prerafaelitów oraz z całym środowiskiem związanym z idealizmem prerafaelickim. Jego oryginalny styl oraz jakość malarska zniknęły z obrazów o popularnej tematyce i portretów jego udanej kariery akademickiej, których przykład stanowi sensacyjne malowidło Bubbles 1885. W jego ilustracjach do Moxon Tennyson z 1857 oraz do książki Trollope'a Orley Farm 1863, uwidacznia się przemiana od prerafaelizmu ku stylowi środka epoki wiktoriańskiej. kraj pochodzenia: Anglia

209. Millet Jean François (1814-1875), malarz francuski, jeden z wiodących przedstawicieli szkoły barbizońskiej. Malował sceny z życia chłopów i pejzaże. w jego czasach powstało wiele reprodukcji namalowanego przez niego Anioła Pańskiego 1859 (Musée d'Orsay, Paryż). Po długiej walce o utrzymanie się z malowania pasterek i nagich kąpiących się kobiet w XVIII - wiecznym stylu galant, Millet odnalazł prawdziwą wenę twórczą malując Siewcę 1848. W 1849 osiedlił się w wiosce Barbizon, wraz ze swą drugą żoną i powiększającą się rodziną. Tam, nadal żyjąc w ubóstwie, poświęcił się całkowicie obrazom z życia chłopów, z których słynie do dziś, np. Kobiety zbierające kłosy 1857 i Anioł Pański. Jego przepełnione mroczną melancholią obrazy można by nazwać realistycznymi, choć często na plan pierwszy wysuwa się w nich aspekt etyczny lub emocjonalny. Millet słabo opanował technikę olejną, a jego obrazy olejne są często pozbawione życia i o nieczystej fakturze, jednak w pastelach, rysunkach i rycinach w pełni uwidoczniły się jego wielkie zdolności. Od innych malarzy szkoły barbizońskiej odróżnia go jednakowa waga, jaką przykładał do malowanych przez siebie postaci ludzkich i pejzaży, a jednym z jego osiągnięć była umiejętność przedstawienia doskonalej harmonii pomiędzy nimi. kraj pochodzenia: Francja

210. Miró Joan (1893-1983), hiszpański malarz surrealista. W połowie lat 20. stworzył styl abstrakcyjny, liryczny i często dowcipny, z amebowatymi kształtami - czasami liniowymi, czasami silnie pokolorowanymi, unoszącymi się na jednolitym tle. W latach trzydziestych jego styl stał się bardziej rzeczowy , a po II wojnie światowej malował większe obrazy abstrakcyjne. Eksperymentował z rzeźbą i grafiką, tworzył również malowidła ścienne (m.in. dwa w paryskim budynku UNESCO, 1958). Projektował również witraże i scenografię dla impresario baletowego, Sergieja Diagiliewa. kraj pochodzenia: Hiszpania

211. Modersohn Becker Paula (z domu Becker) (1876-1907), niemiecka malarka i graficzka. Od 1898 była członkinią kolonii artystycznej w Worpswede. Malowała martwe natury i sceny z życia chłopów, jednak największą sławę przyniosły jej autoportrety oraz portrety matek z dziećmi. W swych staraniach by wyrażać wewnętrzne emocje oraz w pełnym wrażliwości posługiwaniu się kształtem i kolorem (pod wpływem Gauguina i Fauvesa), była prekursorką niemieckiego ekspresjonizmu. kraj pochodzenia: Niemcy

212. Modigliani Amedeo (1884-1920), malarz włoski. Od 1906 działał w Paryżu. Malował i rzeźbił pełne wdzięku akty oraz studia portretowe. Jego obrazy - np. portret jego kochanki, Jeanne Hébuterne, namalowany w 1919 (Guggenheim Museum, Nowy Jork) - wyróżniają się stylem o wydłużonych i zmysłowych formach. Urodził się w Livorno w żydowsko-włoskiej rodzinie. Początkowo studiował sztukę we Florencji i Wenecji, jednak w 1906 zamieszkał w Paryżu. Zazwyczaj kojarzony jest ze szkołą paryską, chociaż w rzeczywistości nie brał udziału w jej awangardowych ruchach, pomijając jego dzielone z kubistami zainteresowanie prymitywną i afrykańską rzeźbą. Do rzeźbiarstwa zachęcił go Constantin Brancusi, a jego cykl silnie uproszczonych głów odzwierciedla zainteresowanie artysty archaicznymi stylami rzeźbiarskimi. Studia nad maskami murzyńskimi podpowiedziały mu śmiałe wydłużenie i uproszczenie rzeźbionych przez niego głów, choć ich charakter pozostał całkowicie europejski. Z kolei jego obrazy - portrety i akty - pomimo podobnych wyolbrzymień, zachowały podstawową kolorystykę włoską, a cechujące je liniowe piękno ukazuje sympatię artysty dla szkoły sjeneńskiej oraz dla twórczości Botticellego. Jego rysunki, których wykonał bardzo wiele (często sprzedając je za kilka franków lub drinka w kawiarni), cechowały się równie indywidualnym stylem. Po latach życia w nędzy, odniósł niewielki sukces tuż przed 1918, jednak niedostatki, narkotyki, alkohol oraz gruźlica wspólnie przyczyniły się do skrócenia jego życia. kraj pochodzenia: Włochy

213. Mondrian Piet (Pieter Cornelis Mondriaan) (1872-1944), malarz holenderski. Przebywając od 1911 w Paryżu, poddał się inspiracjom kubistycznym. Podczas I wojny światowej powrócił do Holandii, gdzie namalował cykl martwych natur i pejzaży, by udoskonalić swe twórcze idee. Ostatecznie stworzył czysto abstrakcyjny styl. W latach 1919-38 ponownie mieszkał w Paryżu, następnie w Londynie, a od 1940 w Nowym Jorku. Był jednym z twórców ruchu De Stijl oraz jednym z głównych przedstawicieli neoplastycyzmu - surowego stylu abstrakcyjnego, opartego na prostych formach geometrycznych i czystych kolorach. Zazwyczaj tworzył siatkę obrazu, stosując linie poziome i pionowe, a następnie wypełniał niektóre prostokąty barwami podstawowymi, złamaną szarością i czernią, podczas gdy inne pozostawały białe. Typowym przykładem jego twórczości jest Composition in Red, Yellow and Blue 1920 (Stedelijk, Amsterdam). Jego teorie estetyczne publikowane były od 1917 w czasopiśmie De Stijl, w Le Néoplasticisme 1920 oraz w eseju 'Plastic Art and Pure Plastic Art' 1937. Z okresu nowojorskiego pochodzi Broadway Boogie-Woogie 1942-43 (Museum of Modern Art, Nowy Jork), dzieło odzwierciedlające późne zainteresowanie artysty rytmami jazzowymi. kraj pochodzenia: Holandia

214. Monet Claude (1840-1926), malarz francuski. Był pionierem impresjonizmukraj pochodzenia: a w 1899 rozpoczął malowanie serii Nenufary w ogrodzie przy swym domu w Giverny w Normandii (obecnie jest to muzeum). Monet spędził młodość w Hawrze, gdzie zamiast chłopięcych karykatur zaczął malować pejzaże, zachęcony do tego przez Boudina. Boudin i Jongkind, z którym Monet zaprzyjaźnił się w 1860, nauczyli go wiele na temat atmosfery obrazów, jeszcze przed 1862, kiedy to przeszedł do paryskiego studia Gleyre'a, w którym spotkał Renoira, Sisleya i Bazille'a. Malował wspólnie z nimi w lasach Fontainebleau, a do 1870 zajmował się udoskonalaniem nowego podejścia w malarstwie, zaczerpniętego zarówno z realizmu Courberta, jak i z bezpośredniej metody Maneta. Wpływy te można dostrzec w przepięknych Kobietach w ogrodzie 1867 (Luwr) oraz w przypominającym dzieła Maneta obrazie Plage a Trouville 1870 (Tate Gallery, Londyn). Później nadeszła wojna, podczas której przerwał malowanie. Okres ten spędził w Holandii i Londynie, gdzie podziwiał dzieła Turnera. W latach 1872 - 78 pracował w Argenteuil, w którym miał swą pływającą pracownię. Charakterystyczna dla jego dojrzałej twórczości metoda przedstawiania światła i koloru była już wówczas w pełni rozwinięta. Jego Impresja, pokazana na wystawie w 1874, podczas której Monet i jego przyjaciele wystąpili jako dość jednorodna grupa, dała początek terminowi impresjonizm . W latach 1878-83 malował w Vétheuil, a następnie zamieszkał w Giverny, w którym, w ogrodzie przy swoim domu, namalował swe ostatnie znaczące studia lilii wodnych (nenufarów). Obrazy te, stanowiące niemal abstrakcyjne wyobrażenie barw, przez długi czas oceniane były dwuznacznie, jako najbardziej pozbawione formy spośród jego dzieł, jednak w ostatnich latach okrzyknięto je wybitnymi przykładami czystego malarstwa.

215. Morandi Giorgio (1890-1964). Włoski malarz martwej natury i kwasorytnik. Pozostawał pod wpływem malarstwa metafizycznego. Jego subtelne studia butelek i słoików, jak również Martwa natura 1946 (Tate Gallery, Londyn), dają poczucie spokoju i odpoczynku. Początkowo wpływ na jego twórczość wywarły martwe natury Cézanne'a i malarstwo metafizyczne Chirica i Carry, 1918-20, ale wypracował własny styl przedstawiania wąskiej grupy tematów, zwłaszcza prostych elementów martwej natury, w różnych, subtelnie ułożonych i abstrakcyjnych aranżacjach. kraj pochodzenia: Włochy

216. Moreau Gustave (1826-1898). Francuski malarz symbolista. Jego nastrojowe prace ukazują sceny biblijne, mitologiczne i literackie. Obrazy Moreau nasycone są kolorem i detalami, na przykład Salome 1876 (Muzeum Moreau, Paryż). Prezentował styl akademicki, ale namiętność i dekadencja ukazana w Salome sprawiła, że pełen podziwu Huysmans opisał ten obraz w swej powieści áRebours. Dzieło Moreau ma pewne elementy podobieństwa do obrazu Odilona Redona. Pod koniec życia został wykładowcą na Ecole des Beaux-Arts w Paryżu, wywierając znaczny wpływ na swoich uczniów, wśród których znaleźli się m.in. Matisse, Marquet i Rouault. Zostawił w darze narodowi 8000 obrazów i rysunków, a jego mieszkanie zamienione zostało na muzeum kraj pochodzenia: Francja

217. Morisot Berthe Marie Pauline (1841-1895). Francuska malarka impresjonistyczna. Malowała głównie pełne wrażliwości obrazy kobiet i dzieci. Jej mistrzem był Corot, jednak pozostawała także pod wpływem Maneta i , w latach 80-tych XIX w., Renoira. Brała udział w większości wystaw impresjonistycznych. Była wnuczką artysty Fragonarda. kraj pochodzenia: Francja

218. Morland George (1763-1804). Malarz angielski. Był wielbicielem holenderskiego i flamandzkiego malarstwa o tematyce wiejskiej. Jego malownicze wiejskie motywy były masowo reprodukowane jako sztychy. Był uczniem swego ojca, Henry Roberta Morlanda (1730-1797), również malarza tego gatunku. Prezentował swe rysunki w Akademii Królewskiej w wieku dziesięciu lat, studiował sztukę w szkołach Akademii. Uczył się także kopiując mistrzów flamandzkich i holenderskich, chociaż jego piwiarnie, chaty i zagrody są zasadniczo angielskie. Malował w sposób naturalny, w płynnym, łatwym stylu. Jego obrazy zostały spopularyzowne w formie sztychów przez Williama i Jamesa Wardów (których siostrę poślubił), ale wiele z nich było malowane by spłacić długi. Jego niedbały styl życia doprowadził do uwięzienia go za długi w latach 1799-1802 i 1802. Wiele z jego płócien o tematyce wiejskiej było malowanych w Kensal Green, a niektóre pejzaże nadmorskie są owocem jego wizyty na wyspie Wight. Pełnię jego talentu ukazuje Stajnia , wystawiona w Akademii w 1791 (obecnie National Gallery, Londyn). kraj pochodzenia: Anglia

219. Motherwell Robert Burns (1915-1991). Malarz amerykański, kojarzony z nowojorską szkołą taszyzmu. Pozostając pod wpływem Picassa, Matisse'a i surrealistów, ekspresjonizm abstrakcyjny Motherwella zachował cechy malarstwa figuratywnego. Stworzył m.in. Elegies to the Spanish Republic 1949-76, serię ponad stu rysunków poświęconych wojnie domowej w Hiszpanii. Wydawał serię Documents of Modern Art oraz nauczał w Hunter College w Nowym Jorku. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

220. Mucha Alphonse Maria (1860-1939). Czeski malarz i projektant. Sławę przyniosły mu secesyjne plakaty i płyciny ozdobne, ukazujące wyidealizowane wizerunki młodych kobiet, z długimi, spływającymi włosami, otoczonych kwiecistą obwódką, szlaczkiem ,obramowaniem. Jego wczesne plakaty teatralne tworzone były dla aktorki Sarah Bernhardt, zwłaszcza litografia Gismonda 1894. Po studiach w Monachium Mucha wyjechał do Paryża w 1888, gdzie pracował nieregularnie jako artysta grafik. Secesyjne plakaty teatralne dla Bernhardt, dla której projektował także stroje i biżuterię, pomogły zarówno rozpocząć karierę, jak i spopularyzować styl secesyjny. Projektował także tekstylia, meble, ceramiczne płyty pamiątkowe, a także wystawy. W latach 1900-01 zaprojektował, nieistniejący obecnie, butik z biżuterią dla Georgesa Fouqueta w Paryżu. kraj pochodzenia: Czechy

221. Munch Edvard (1863-1944). Norweski malarz i autor sztychów. Studiował w Paryżu i w Berlinie. Jego znaczące dzieła pochodzą z okresu 1892-1908, gdy przeważnie mieszkał w Niemczech. Jego obrazy często koncentrują się na neurotycznych stanach emocjonalnych. Fryz życia z lat 90-tych XIX w., będący serią nasyconych symbolami płócien, zawiera kilka spośród jego najbardziej charakterystycznych obrazów, m.in. Krzyk 1893. Później wykorzystał je ponownie w kwasorytach, litografiach i drzeworytach. Munch pozostawał pod wpływem van Gogha i Gauguina, ale rychło wypracował swój wyrazisty styl, redukując kompozycje do dużych powierzchni koloru z falistymi konturami, podkreślonych mocnymi pociągnięciami pędzla, które zniekształcały twarze i postaci. Jego pierwsza wystawa w Berlinie w 1892 wywarła wielki wpływ na młodych artystów niemieckich. W 1908 Munch przeszedł chorobę nerwową i powrócił do Norwegii. Późniejsze prace, to m.in. seria malowideł ściennych w salach uniwersytetu w Oslo, 1910-1915. kraj pochodzenia: Norwegia

222. Mu-ki (Mu-Chi) (ok.1180-ok.1270). Malarz chiński z dynastii Song. Był wyznawcą buddyzmu Chan. Stosował technikę opartą na intuicji i spontaniczności. Jedną z najsłynniejszych jego prac jest pochodząca z początku XIII w. Six Persimmons (Daitoku-ji, Kyoto), ukazująca jego umiejętność przedstawiania obiektu za pomocą kilku zgrabnych pociągnięć pędzlem. kraj pochodzenia: Chiny

223. Murillo Bartolomé Esteban (1618-1682). Malarz hiszpański. Tworzył głównie w Sewilli, malował sentymentalne obrazy Niepokalanego Poczęcia. Specjalizował się także w studiach ulicznych urwisów. Jego Autoportret z około 1672 (National Gallery w Londynie) uważany jest powszechnie za jedno z najlepszych jego dzieł. Urodzony w Sewilli, studiował sztukę u Juana Castillo. Zaoszczędziwszy trochę pieniędzy dzięki sprzedaży obrazów na targach i malowaniu obrazów kościelnych na eksport do Ameryki Południowej, prawdopodobnie wyjechał do Madrytu. Tam prowadził studia nad dziełami Tycjana, Rubensa i van Dycka w pałacach królewskich i znalazł uznanie u Velazqueza. W 1645 ożenił się w Sewilli z bogatą kobietą i zyskał bogactwo dzięki własnym wysiłkom, otrzymując ogromne ilości zamówień. W 1660 założył akademię sewilską. Pozostał w tym mieście przez lata swoich sukcesów, odrzucając zaszczyt zostania malarzem nadwornym Karola II w 1670. We wczesnym okresie malował wiele obrazów typów chłopskich i miejskich urwisów, lecz jego późniejsze prace miały głównie charakter religijny. Wykonane były jego miękkim i rozpływającym się estilo vaporoso, jak np. Niepokalane Poczęcie (Prado), ulubiony temat, wykonywany w wielu odmianach. Melon Eaters (Monachium) i Two Peasant Boys (Dulwich), są godnymi uwagi przykładami naturalizmu, wywodzącego się od Ribery i Velazqueza. Nie są one jednak wolne od sentymentalizmu, który sprawia, że jego dzieła religijne są niestrawne dla współczesnych odbiorców. Do XIX wieku zaliczany był do grona największych mistrzów. Od tamtego czasu odbierany jest nieprzychylnie, jako twórca w dużym stopniu tego co w sztuce czułostkowe i puste. Pełna dramatyzmu seria Syn marnotrawny, stanowi szczyt jego późniejszej twórczości. Zatrudniał wielu pomocników i wiele prac dotąd przypisywanych wyłącznie jemu, mogła być ich dziełem. kraj pochodzenia: Hiszpania

224. Nacht Samborski, Stefan Artur, ur. 1898 zm. 1974. Malarz. Członek ugrupowania kapistów (1924-38 w Paryżu). Od 1946 wykładowca PWSSP w Sopocie, od 1949 prof. ASP w Warszawie. Malował martwe natury i pejzaże oraz akty (Kobieta przy stole 1960-61, Liście na fioletowej ścianie 1966), o wybitnych walorach kolorystycznych (przejście od przyciemnionego kolorytu w latach 20. ku jasnym skontrastowany plamom barwnym) i harmonijnej konstrukcji kompozycyjnej (Martwa natura 1962). kraj pochodzenia: Polska

225. Nain Le, trzej malarze francuscy, wszyscy urodzili się w Laon a tworzyli w Paryżu: Antoine, najstarszy (ok. 1588-1648), Louis (ok. 1593-1648) i najmłodszy Mathieu (ok. 1607-1677). Nic nie wiadomo o ich wykształceniu, choć wszyscy zostali członkami Académie w 1648. Prawdopodobnie tworzyli wspólnie, przynajmniej niektóre dzieła, choć podpis na obrazach Le Nain , bez inicjału imienia, nie pozwala na ich rozróżnienie. Ich obrazy podzielono (dość luźno) na trzy grupy: Antoine , niewielkie postaci malowane na miedzikraj pochodzenia: 1588

226. Nash Paul (1889-1946). Malarz angielski. Był oficjalnym artystą wojennym w I i II wojnie światowej. Na swych obrazach z I wojny światowej, takich jak The Menin Road, znajdujący się w Imperialnym Muzeum Wojny, zniszczony wojną krajobraz frontu zachodniego przedstawiony był w formie dziwnych wzorów. W latach 30-tych należał do grupy artystów promujących styl awangardowy i uległ głębokim wpływom surrealizmu. Dwa obrazy ukazujące wizjonerskie właściwości jego płócien to Totes Meer/Dead Sea 1940-41 (Tate Gallery w Londynie) oraz Solstice of the Sunflower 1945 ( kanadyjska National Gallery w Ottawie). Dla osiągnięcia celu strukturalnego wykorzystywał wiele form wzornictwakraj pochodzenia: 1946

227. Niakowski Stanisław Witold, ur. 1867 zm. 1928. Architekt, malarz, rysownik i historyk sztuki. Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgukraj pochodzenia: 1928

228. Nikifor właściwie Epifaniusz Drowniak, urzędowo nazwany 1962 Nikifor Krynicki, ur. 1895 zm. 1968. Artysta łemkowski. Malarz samouk, reprezentant sztuki naiwnej. Mieszkał w Krynicy, odkryty ok. 1930. Początkowo malował na papierze, tekturze, akwarele wieloobrazkowe wielkich rozmiarów. W końcu lat 20. pojawiła się tematyka fantastycznych architektur, następnie wyobrażenia kościołów, cerkwi, kapliczek, dworców kolejowych, stacji, sceny rel. W czasie okupacji N. malował wille krynickie, w okresie powojennym obrazki fantastyczne. Jego prace, o wyjątkowych walorach artyst. i estetycznych, odznaczają się oryginalnością wyobraźni, doskonałą kompozycją i wyrazistym rysunkiem. Z pocz. lat 50. pochodzą portrety, ok. 1957 tematy fantastyczne połączone z pejzażem. koloryt akwarel, zwykle ciemny, stał się żywszy, pojawiły się rysunki kreskami. Wystawa w Paryżu (1959), w Muzeum Stedelijk w Amsterdamie. kraj pochodzenia: Polska

229. Nolde Emil. Przybrane nazwisko Emila Hansena (1867-1956). Niemiecki malarz i grafik ekspresjonistyczny. Studiował w Paryżu i Dachau, w latach 1906-07 należał do grupy artystów znanych jako die Brücke, w 1913 odwiedził Polinezję. Resztę życia spędził w płn.-wsch. Niemczech, unikając ludzi. Malował obrazy o tematyce biblijnej, charakteryzujące sie niezwykle intensywnymi koloramikraj pochodzenia: 1956

230. Nowosielski Jerzy, ur. 1923. Malarz. Od 1962 prof. ASP w Krakowie. Członek Grupy Młodych Plastyków i Grupy Krakowskiej. Jego silnie indywidualny styl pozostaje pod wpływem tradycji bizantyjskich i ruskich ikon - hieratyczny i monumentalny. Początkowo uczestniczy w ruchu awangardowym młodego pokolenia (płótna abstakcyjno-geometryczne, kompozycje typu informel), następnie w latach 50. twory pejzaże miejskie z surrealistycznymi perspektywami ulic i pejzaże o wymowie refleksyjnej (Pejzaż Górski, 1958), martwe natury w charakterystyczny sposób uproszczone, oschłe i dosłowne, na jednolitych tłach, wyizolowane ze zwykłego kontekstu, obdarzone bytem niezależnym, oraz portrety (Portret wiolonczelisty, 1958) i akty. W latach 60. kompozycje figuralne noszące umowne miano portretów pływaczek, toalet, aktów - hieratyczne idole, stypizowane i uproszczone w rysunku, byty metafiz. Ludzie w obrazach N. (m.in. w cyklu obrazów czarnych z lat 70.) są wydobyci barwą z abstrakcyjnego tła, pogrążeni w medytacji, nieobecni, ponadczasowi. Cechą dzieł N. jest statyczność kompozycji, stosowanie szerokich płaszczyzn i konturu, posługiwanie się irrealnymi barwami (gamy gorących czerwieni i ugrów łączonych z czernią, ciepłe zielenie i tony oliwkowe zestawione z ochrą i bielą). Wartość kolorystyczna służy na równi z kompozycją i magicznym klimatem ezoterycznemu oddziaływaniu obrazów. N. zajmuje się też scenografią. kraj pochodzenia: Polska

231. O'Keffe Georgia (1887-1986). Malarka amerykańska. Znana jest przede wszystkim z dużych, półabstrakcyjnych studiów kwiatów i kości, takich jak Black Iris 1926 (Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku) i Pelvis Series z lat 40-tych. Jej dojrzały styl podkreślał kontury i subtelne zmiany tonacji, które często przekształcały przedmiot w silnie oddziałujący, nasycony erotyzmem obraz abstrakcyjny. W 1946 osiadła w Nowym Jorku, którego pustynny krajobraz był inspiracją dla wielu jej obrazów. W latach 1924-46 była zamężna z fotografem i organizatorem wystaw Alfredem Stieglitzem, w którego galerii po raz pierwszy wystawiono jej prace. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

232. Ociepka Teofil, 1891 zm. 1978. Malarz. Samouk, przedstawiciel sztuki naiwnej. Tworzył obrazy o tematyce rel. o elementach zaczerpniętych z legend śląskich. Również pejzaże i sceny fantastyczne odznaczające się bogactwem wyobraźni i żywą kolorystyką. kraj pochodzenia: Polska

233. Ogata Korin (1658-1716). Japoński malarz i rysownik. Cechuje go bardzo ozdobny styl, zwykle łączący naturalistyczne, stylizowane elementy o jaskrawych barwach z czarnym tłem. Jednym z najlepiej znanych jego dzieł jest Iris Screen z początku XVIII wieku, obecnie w muzeum sztuki Nezu w Tokio. Syn bogatego kupca jedwabiu z Kioto, był związany z malarzami Koetsu i Sotatsu, którzy podziwiali go i wywierali jednocześnie wpływ na jego twórczość. Uczył się malować w klasycznym stylu Kano, jednak odszedł od niego, tworząc we własnym wyrazistym i uproszczonym stylu. Jego energię i bogactwo wzorów najlepiej oddają jego lakierowane parawany. W mniejszych obrazach wykazywał duże mistrzostwo kaligraficznego operowania pędzlem. Jego twórczość była zapomniana przez pewien czas po śmierci, ale na nowo zdobyła uznanie dzięki jego uczniowi Sakai Hoitsu (1771-1828), który opublikował jego obrazy i rysunki w formie drzeworytów. kraj pochodzenia: Japonia

234. Opałka Roman, ur. 1931. Malarz i grafik. Studia w PWSSP w Łodzi (1949-50), 1950-56 w ASP w Warszawie. W 1958-59 eksperymentował w dziedzinie malarstwa materii - cykl obrazów Chronomy (1961-63) o zrytmizowanych strukturach modularnych, seria Fonematów temperą, cykl obrazów olejnych oznaczonych literami alfabetu gr. o powierzchniach rzeźbionych szpachlą, 1965 pierwszy obraz liczony z cyklu obrazów zwanych Detalami pisanych ciągiem cyfr, progresywnie wzrastających o jeden, zakończony cyfrą 35327. W 1965-67 pierwsze prace graficzne - astralografie, litografie i akwaforty. W 1968-70 cykl kwasorytów Opisanie świata. Od 1970 O. wyrzekł się wszelkich form działalności twórczej, poświęcając się wyłącznie koncepcji liczenia. W podjętej tu tematyce artysta stoi na pograniczu filozofii Wsch. oraz personalistycznej filozofii kręgu kultury śródziemnomorskiej. Od tegoż roku nagrywa na taśmie magnetofonowej swój głos wyliczający kolejne cyfry w atrakcie ich pisania. Od 1975 we Francji. kraj pochodzenia: Polska

235. Oppenheim Meret (1913-1985), niemiecko-szwajcarska malarka i grafik. Zdobyła uznanie jako twórczyni sławnego obiektu surrealistyczno-dadaistycznego Breakfast in Fur 1936 (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku): filiżanki do herbaty, spodka i łyżeczki pokrytych zwierzęcym futrem. Oppenheim studiowała sztukę w Paryżu w latach 20-tych, a na początku lat 30-tych została modelką i muzą surrealistycznego malarza i fotografa Mana Raya. Jej własne obrazy są pełne mitologicznych i bajecznych postaci. Pośród wielu obiektów surrealnych które stworzyła, znajduje się drewniany stół z pozłacanymi ptasimi nogami i stopami z brązu (prywatna kolekcja w Paryżu). Oppenheim zaprojektowała także biżuterię dla projektantki mody Elsy Schiaparelli kraj pochodzenia: Szwajcaria

236. Orozco José Clemente (1883-1949), meksykański twórca malowideł ściennych. Jego twórczość, np. seria malunków w Pałacu Rządowym w Guadalajarze, 1949, inspirowana była rewolucją meksykańską 1910 roku. Typowym przykładem jest Mankind's Struggle 1930 znajdujące się w Nowej Szkole Badań Społecznych w Nowym Jorku. Początkowo student architektury, Orozco zwrócił się ku malarstwu w 1909 i później pracował zarówno w Meksyku, jak i w Stanach Zjednoczonych. Jego twórczość, posępna i dramatyczna, zawiera wiele wizerunków śmierci i cierpienia, i ukazuje żarliwe zainteresowanie historią Meksyku, która inspirowała artystów po rewolucji rozpoczętej w 1910. W późniejszych pracach jego uczucie dla człowieczeństwa nabrało ogólniejszych form. Wykonał m.in. freski dla Pałacu Sztuk Pięknych w mieście Meksyk w 1934 i dla Meksykańskiego Sądu Najwyższego w 1941. Stworzył również wiele obrazów sztalugowych i litografii. kraj pochodzenia: Meksyk

237. Ostade Adriaen van (1610-1685), malarz holenderski. Kształcił się w Haarlemie w studio Fransa Halsa, chociaż śladem innego ucznia, Brouwera, poświęcił się malowaniu wiejskich obrazów i scen w piwiarniach. Dobrym przykładem jest jego Boors making Merry (Dulwich Gallery). Tworzył akwaforty i malował delikatne akwarele w tym samym stylu co jego obrazy olejne. kraj pochodzenia: Holandia

238. Pankiewicz Józef, ur.1866 zm. 1940. Brat Eugeniusza, malarz i grafik. Członek Stowarzyszenia Sztuka. Od 1906 prof. ASP w Krakowie, od 1925 prof. filii krakowskiej ASP w Paryżu. We Francji pozostał do końca życia. Tworzył początkowo pod wpływem realistycznego malarstwa A. Gierymskiego, w okresie paryskim skłonił się ku impresjonizmowi, którego zasady przeniósł na grunt pol. Później szukał inspiracji w twórczości symbolistów, w sztuce jap., malarstwie Cézann'a, kubistów i fowistów, Rafaela i Velazqueza. Tworzył grafikę akwaforty i suchoryty, o wysokich walorach artyst. Wywarł silny wpływ na rozwój postimpresjolistycznego koloryzmu w Polsce. Gł. prace: Targ za żelazną Bramą 1888, Rynek Starego Miasta w nocy 1892, Łabędzie w Ogrodzie Saskim 1896, Port w Fécamp 1907, akwaforta. Tworzył portrety, kompozycje figuralne we wnętrzach, pejzaże, martwe natury, w grafice - gł. pejzaże i widoki Francji. kraj pochodzenia: Polska

239. Pankiewicz Krzysztof, ur. 1933. Malarz, scenograf. Pracował w teatrach dramatycznych i muz. całej Polski oraz za granicą. Najgłośniejsze scenografie we wrocławskim Teatrze Pantomimy H. Tomaszewskiego (Labirynt, Ziarno i skorupa, Poczta, Woyzeck), w Teatrze Powszechnym w Warszawie (Kaukaskie kredowe koło B. Brechta, Zmartwychwstanie wg L. Tołstoja, Przedwiośnie wg S. Żeromskiego, Zbrodnia i kara wg F. Dostojewskiego) oraz w Teatrze Powszechnym w Łodzi (Vatzlav S. Mrożka) i Warszawie (Rewizor M. Gogola). Także reżyseruje (m.in. Pragmatyści, W małym dworku S.I. Witkiewicza). kraj pochodzenia: Polska

240. Parmigianino (Girolamo) Francesco (Maria Mazzola) (1503-1540), włoski malarz manierystyczny i akwaforysta. Tworzył m.in. w Parmie. Malował motywy religijne i portrety, w pełnym wdzięku, zmysłowym stylu, z wydłużonymi postaciami, np. Madonna del collo lungo około 1535 (Galeria Uffizich we Florencji). Jako członek rodziny artystycznej i nauczany przez swoich wujów, został jednym z najwybitniejszych manierystycznych naśladowców Corregia, wyolbrzymiając z pełnym wdzięku rezultatem wzrost i wysmukłość swoich postaci. Jego wczesne dzieła zostały namalowane w Parmie, gdzie w 1522 przyozdobił południowy transept katedry. W 1523 wyjechał do Rzymu, będąc zatrudniony przez Klemensa VII. Uważa się, że malował mu właśnie Vision of St Jerome (National Gallery), gdy oddziały cesarskie wdarły się do jego studia podczas plądrowania miasta w 1527. Zdołał uciec bez obrażeń do Bolonii, a wrócił do Parmy w 1531. Odtąd Parmigianino pozornie zajął się freskami w kościele Santa Maria della Staccata, ale zwlekał tak długo z ich ukończeniem, że został w końcu wtrącony do więzienia za złamanie umowy. Po uwolnieniu uciekł do Casal Maggiore, gdzie wkrótce później zmarł. Jego liczne rysunki, wysoko cenione przez kolekcjonerów angielskich w XVII i XVIII w. Parmigianino tworzył także oryginalne akwaforty i wzory, z których tworzono światłocieniowe drzeworyty. Był pierwszym włoskim artystą, który wolał tworzyć oryginalne akwaforty, niż kopie istniejących obrazów. kraj pochodzenia: Włochy

241. Passmore (Edwin John) Victor (1908- ), malarz angielski. Był członkiem-założycielem szkoły Euston Road w latach 30., która preferowała styl stonowany i wyważony. Malował pejzaże, a od 1947, obrazy i konstrukcje abstrakcyjne, odradzając wczesne idee konstruktywistów. kraj pochodzenia: Anglia

242. Patinir Joachim, także Patenier lub Patinier, (ok.1485-1524), flamandzki malarz obrazów religijnych. Działał w Antwerpii. Jego wizjonerskie pejzaże w tle przytłaczały główne postaci. Wiadomo, że współpracował z Quentinem Matsysem i malował tła dla dzieł innych artystów. kraj pochodzenia: Francja

243. Pągowska Teresa, ur. 1926. Malarka. Od 1982 prof. ASP w Warszawie. Od 1964 członek Realites Nouvelles w Paryżu. Zajmuje się malarstwem sztalugowym i ściennym (polichromie, agrafitto - kompozycje figuralne) odznaczającym się wielkimi walorami kolorystycznymi i ekspresją. Cykle obrazów m.in. Dzieci, kwiaty i owoce (1954-56), Znaczony czasokresem (1967-70). Malarstwo P. w swej deformacji zbliżone jest do tzw. nowej figuracji. kraj pochodzenia: Polska

244. Peale Charles Wilson (1741-1826), malarz amerykański. W latach 1767-70 studiował u Benjamina Westa w Londynie i odnosił sukcesy jako portrecista w Filadelfii. Namalował kilka portretów George'a Washingtona i innych sławnych ludzi tego okresu (Independence Hall, Filadelfia). kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

245. Perugino Pietro. Prawdziwe nazwisko Pietra di Cristoforo Vannucciego (ok.1446-1523), malarza włoskiego. Działał głównie w Perugii i uczył Rafaela, który przejął jego pełen wdzięku styl malowania postaci. Uważa się, że Perugino był uczniem Fiorenza di Lorenza i prawdopodobnie pomocnikiem Verrocchia. Jego styl ukształtował się we Florencji. Jego wczesnym dziełem były freski w Palazzo Communale w Perugii z 1475. W 1480 był jednym z artystów wybranych przez Sykstusa IV do ozdobienia nowo wykończonej Kaplicy Sykstyńskiej. Jego fresk Przekazanie kluczy św. Piotrowi ukazuje to wyczucie przestrzeni, które miał przekazać swemu uczniowi Rafaelowi, pracującemu pod jego okiem we Florencji w latach 1500-04. Wśród głównych dzieł Perugina znajdują się freski dla Collegio del Cambio w Perugii, Ukrzyżowanie ze świętymi, 1496 (Florencja, Santa Maria Maddalena de' Pazzi), jemu przypisywane, oraz ołtarz Dziewica z Dzieciątkiem ze św. Michałem i św. Rafałem (National Gallery, Londyn), w którym, jak się uważa, widać ślady pracy młodego Rafaela. Delikatnie przedstawione postaci młodych ludzi, jak również pogodne niebo i łagodne tło, oddalająca się przestrzeń podkreślona wysokimi, strzelistymi drzewami, wystarczająco wyraźnie wskazuje na źródło wczesnego stylu Rafaela, chociaż Perugino pozostał nieco w tyle za wielkim, idącym naprzód ruchem renesansu, który Rafaelowi przyniósł pełnię sławy. Perugino malował sufit jednej ze Stanz Rafaela w Watykanie w 1508, poza tym jednak swoje późniejsze lata spędził we Florencji, Perugii, Sienie i innych miastach, tworząc seryjnie wykonywane dzieła, o pełnej prostoty uroku. W galerii Uffizi oglądać można zachwycające portrety jego pędzla. kraj pochodzenia: Włochy

246. Pevsner Antoine (1886-1962), rzeźbiarz i malarz pochodzenia rosyjskiego. W 1930 otrzymał obywatelstwo francuskie. Studiował w Kijowie i Paryżu, i przez pewien okres był reprezentantem kubizmu w malarstwie, tworząc np. Carnaval 1915 (Galeria Tretiakowska, Moskwa). I wojnę światową spędził ze swym bratem w Oslo, gdzie obaj eksperymentowali, zastępując cienkie, zachodzące na siebie płaszczyzny, konstrukcjami brył trójwymiarowych. Następnie Antoine nauczał w Moskwie, a później w Berlinie, gdzie w 1922 pomógł zorganizować Pierwszą Wystawę Sztuki Rosyjskiej , przedstawiającą dzieła awangardy. Do 1921-22 rosyjska oficjalna tolerancja dla sztuki awangardowej zaczęła się kończyć i Pevsner osiadł w Paryżu w 1923. Pionier rosyjskiego konstruktywizmu, tworzył dzieła całkowicie abstrakcyjne, ale wyróżniające się matematyczną precyzją spiralnych krzywych i płaszczyzn, jak np. w Developable Column 1942 (Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Nowy Jork). Podobnie jak jego brat Naum Gabo, tworzył z celuloidu i drutu, ale także z miedzi, blachy mosiężnej i brązu. kraj pochodzenia: Rosja

247. Picabia Francis (1879-1953), malarz francuski. Od 1909 był przedstawicielem kubizmu. W trakcie swojej drugiej wizyty w Nowym Jorku w latach 1915-16 przyłączył się do dadaistycznego buntu Marcela Duchampa, a później przeniósł ten ruch do Barcelony. Przez pewien czas był także związany z surrealistami. Jego twórczość, w wielu stylach, była najczęściej wyzywająca, anarchiczna i eksperymentalna. kraj pochodzenia: Francja

248. Picasso Pablo Ruiz (1881-1973), artysta hiszpański. Tworzył głównie we Francji. Był jednym z najbardziej nowatorskich i płodnych talentów w sztuce XX-wiecznej. Picasso był synem malarza i mistrza rysunku, JoséRuiza Blasco, używając jako nazwisko imienia swojej matki, Marii Picasso y Lopez. Bardzo wcześnie zaczął malować i rysować pod okiem swego ojca. Bratał się także z artystami i pisarzami Barcelony. Po raz pierwszy pojechał do Paryża w 1900, a w 1904 osiadł tam na stałe. Z początku w swojej twórczości przedstawiał obraz społeczeństwa, wzorem Degasa, Foraina i Toulouse-Lautreca, ale pomiędzy 1901, a 1904 zwrócił się ku prostym szkicom postaci, przeważnie w kolorze niebieskim. Po nich nastąpiły obrazy o tematyce cyrkowej, delikatne i o bardziej zróżnicowanej kolorystyce ( okres różowy 1905-06). Z kolei między 1907, a 1909, wraz z Georgesem Braquem otworzył nową epokę, tworząc kubizm w oparciu o twórczość Cezanne'a połączoną z murzyńską rzeźbą i sztuką prymitywną. Panny z Avignon 1907 (Muzeum Sztuki Współczesnej w Nowym Jorku), wyznaczają narodziny sztuki kubistycznej, której Picasso pozostał wierny do 1914. Podobnie jak Braque, stopniowo wypracowywał jej formę analityczną (ujęcie w głąb) i syntetyczną (bardziej ozdobną i w rezultacie dwuwymiarową). Cechą jego kubistycznej martwej natury, w latach 1912-14, było zastosowanie kolażu. W latach 1920-24 powrócił do stylu neoklasycznego w malarstwie i w sylwetach na akwafortach o tematyce klasycznej. Poznał Diagilewa i w latach 1917-1927 zaprojektował dekoracje dla wielu baletów. Około 1925 rozpoczął się nowy, pełen pomysłów okres jego twórczości, zbiegający się z rozwojem surrealizmu. Na obrazach i akwafortach zaczął pojawiać się byk, tradycyjny hiszpański znak konfliktu i tragedii, a Guernica, namalowana w 1937, podczas hiszpańskiej wojny domowej (Muzeum Sztuki Współczesnej w Nowym Jorku), była ostrym, surrealistycznym w formie, malarskim komentarzem dotyczącym tragicznego nalotu bombowego. Kolejne wyobrażenia przemocy i przerażenia powstałe w trakcie II wojny światowej i po jej zakończeniu, wywołały wiele krytyki. Surrealistyczna zasada przedstawiania głowy w dwóch różnych rzutach, w jednym podwójnym wyobrażeniu , stosowana w dziełach powstałych po 1938, często dawała w rezultacie monstrualne zniekształcenie, co także budziło sprzeciw. W innych dziełach widoczny jest jednak pewien humor. Picasso poruszał się swobodnie między jednym stylem i środkiem, a drugim, używając wszystkich z zadziwiającym mistrzostwem i niezależnością. Zajmował się rzeźbą, projektował konstrukcje metalowe i ceramikę (od 1946 w Villauris, niedaleko Antibes), a także stworzył olbrzymią liczbę sztychów, akwafort, akwatint i litografii. Jego sztuka graficzna jest jednym z jego największych osiągnięć. Obejmuje ona m.in. ilustracje do Owidiusza i Balzaca, jego akwaforty z minotaurem oraz akwatinty do Przyrody Buffona, opublikowanej w 1942. Jego niezwykła łatwość tworzenia widoczna jest w 180 rysunkach artysty i modela, powstałych w latach 1953-54. Jego niewyczerpana energia została doskonale oddana w filmie pokazującym go przy pracy. Picasso wywarł wpływ na cały bieg sztuki nowoczesnej i żaden późniejszy artysta ze szkoły paryskiej nie mógł się z nim równać pod względem znaczenia międzynarodowego, chociaż dzisiejsza sztuka niefiguratywna znalazła inne źródła inspiracji. Jego obrazy znajdują się na całym świecie, w głównych galeriach sztuki i w licznych kolekcjach prywatnych. kraj pochodzenia: Hiszpania

249. Pinturicchio albo Pintoricchio, właściwie Bernardino di Betto (ok.1454-1513), malarza włoskiego. Działał w Rzymie, Perugii i Sienie. Jego największymi dziełami są freski w apartamentach Borgii w Watykanie, namalowane w latach 90. XV w., a także w bibliotece Piccolomini katedry w Sienie, pochodzące z lat 1503-08. Uważa się, że pomagał Peruginowi w ozdabianiu Kaplicy Sykstyńskiej w Rzymie. kraj pochodzenia: Włochy

250. Pisanello przydomek Antonia Pisana (ok.1395-ok.1455), artysty włoskiego. Działał w Weronie, Wenecji, Neapolu, Rzymie i innych miejscach. Jego malowidła ścienne ukazują bogactwo stylu międzynarodowego. Był także wybitnym malarzem medalionów. Jego freski w Palazzo Ducale w Mantui zostały odkryte po II wojnie światowej. Swoje wczesne lata spędził w Weronie, ucząc się malować w stylu międzynarodowym, który był tam w pełnym rozkwicie. Był związany z jednym z artystów tworzących w tym stylu, Gentilem da Fabiano, kończąc jego freski (obecnie zniszczone) w Weronie i Rzymie. Jako malarz i twórca medalionów portretowych, odbywał triumfalne podróże z jednego włoskiego dworu na drugi, tworząc dla Gonzagów w Mantui, Viscontich w Pawii, Sigismonda Malatesta w Rimini, Lionella d'Este w Ferrarze i od 1448 dla Alfonsa Aragońskiego w Neapolu. Z niewielu przykładów jego ocalałych fresków, Zwiastowanie w kościele San Fermo w Weronie, powstałe w latach 1423-24 i Św. Jerzy w kościele św. Anastazji w Weronie, powstały w latach 1437-38, ukazują jego ozdobny styl. Znakomitymi przykładami jego sztuki w mniejszej skali są Legenda o św. Eustachym oraz Dziewica ze św. Antonim i św. Jerzym (National Gallery). Był twórcą znakomitych portretów na płaskorzeźbach i rysunków z natury, zwłaszcza studiów zwierząt, ukazujących spostrzegawczość wykraczającą poza konwencje późnego gotyku. Najważniejszym zbiorem jego rysunków jest Codex Vallardi z Luwru, w Paryżu. Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie ma znaczącą kolekcję jego medali. kraj pochodzenia: Włochy

251. Pissarro Camille (1830-1903), francuski malarz impresjonista. W latach 80. eksperymentował z różnymi stylami, w tym z pointylizmem. Pragnienie malowania, które odkrył w sobie w Holenderskich Indiach Wschodnich, gdzie się urodził, zaczął realizować w Paryżu w wieku lat 25, pracując w Académie Suisse, gdzie poznał Claude'a Moneta i uległ wpływowi, jak większość młodych malarzy tego okresu, Corota i Courbeta. Jego wczesna twórczość, charakteryzująca się przytłumionymi tonami i prostą kompozycją, ukazywała już poczucie otwartej przestrzeni, które rozwinął mieszkając w małych miejscowościach Pontoise i Louveciennes przed 1870. W trakcie najazdu niemieckiego jego dom został zajęty, a większość obrazów zniszczona. Sam Pissaro w latach 1870-71 przebywał wraz z Monetem w Anglii, mieszkając w południowym Londynie i tworząc obrazy Crystal Palace, Sydenham i Upper Norwood. Po powrocie jego malarstwo, podobnie jak Moneta, szło w kierunku odtworzenia światła za pomocą koloru, z przewagą błękitów, fioletów i zieleni. Tworzył piękne dzieła i brał udział we wszystkich wystawach impresjonistów. W 1884 osiadł w Eragny, ale często odwiedzał Le Havre, Rouen i Paryż, czego rezultatem były znakomite obrazy bulwarów oraz nabrzeży stolicy, chociaż jego najbardziej typowe płótna przedstawiają zaciszną wieś i jej mieszkańców. Był konsekwentny w stylu, chociaż w latach 1886-88 pod wpływem Seurata stosował systematyczne rozbicie koloru. Wywarł dobroczynny wpływ na innych, a zapoznając z impresjonizmem zarówno Cézanne'a jak i Gauguina, ukazał im drogę ku artystycznej dojrzałości. Od 1890 mieszkał w Wielkiej Brytanii. kraj pochodzenia: Francja

252. Polignot (ok.500-ok.440 p.n.e.), malarz grecki. Rozwinął sztukę wielkich malowideł narracyjnych w Atenach. Osiadł w Atenach w czasach Kimona. Chociaż nie przetrwało żadne z jego dzieł, Pauzaniasz opisuje w szczegółach jego Zburzenie Troi na ścianach Stoi Attalosa przy Agorze (rynku) w Atenach. Wykonał także malowidło ścienne Rape of the Leucippidae w świątyni Dioskurów. Podziw budziły jego kompozycje figuralne i przedstawienia rysów twarzy. Jego najsłynniejszymi dziełami są Zburzenie Troi i Zejście Odyseusza do Hadesu w Delfach. Był mistrzem w oddawaniu charakteru w rysach twarzy człowieka i ta cecha jego twórczości zdobyła mu bezgraniczne uznanie Arystotelesa i innych krytyków starożytnych. Miał wielu uczniów i naśladowców. kraj pochodzenia: Grecja

253. Pollaiuoio Antonio del (ok.1432-1498) i Piero (ok.1441-1496), artyści włoscy. Działali we Florencji. Obaj bracia byli malarzami, rzeźbiarzami, złotnikami, rytownikami i rysownikami. Antonio jest uważany za pierwszego renesansowego artystę, który prowadził gruntowne studia anatomiczne. Męczeństwo św. Sebastiana ok. 1475 (National Gallery, Londyn) uważane jest za ich wspólne dzieło. Bracia wykonali także dwa papieskie pomniki w bazylice św. Piotra w Rzymie. Do ważniejszych dzieł wykonanych przez nich oddzielnie należą grupa Cnót we Florencji, autorstwa Piera i sztych The Battle of the Nude Men autorstwa Antonia, z ok. 1465. Twórczość Antonia kładzie silny nacisk na układ mięśniowy postaci ludzkiej przy wykonywaniu różnych czynności. kraj pochodzenia: Włochy

254. Pollock (Paul) Jackson (1912-1956), malarz amerykański. Był pionierem ekspresjonizmu abstrakcyjnego i jednym z czołowych przedstawicieli action painting. Jego styl charakteryzuje się złożonymi siatkami delikatnych, skłębionych i przeplatających się linii odznaczających się rytmiczną subtelnością. Na początku lat 40. Pollock, pod wpływem surrealizmu i muralistów meksykańskich, takich jak Siqueiros, przeszedł od żywego ekspresjonizmu w kierunku stylu półabstrakcyjnego. Płótna z tego okresu są kolorowe i pełne wigoru, enigmatycznych znaków i tajemniczych form. Od 1947 Pollock rozwinął formy abstrakcyjne o gwałtowniejszej ekspresjikraj pochodzenia: 1956

255. Pontormo Jacopo da, (Jacopo Carucci) (1494-1557), włoski malarz manierystyczny. Od 1512 tworzył w warsztacie Andrea del Sarta. Jego wczesne dzieło, pochodzący z ok. 1515 Józef w Egipcie (National Gallery, Londyn) jest już obrazem manierystycznym. Pontormo malował we Florencji. Rozwinął styl pełen dramatyzmu, charakteryzujący się trupimi kolorami, widoczny w Zdjęciu z krzyża ok. 1525 (Sta Felicitá, Florencja). Jest to niezwykła kompozycja splecionych z sobą postaci, z różanymi różami, cytrynowymi żółciami i bladą zielenią w kolorze jabłek rozświetlającymi całą scenę. Takie same charakterystyczne kolory występują w serii fresków, które namalował w latach 1522-25 dla klasztoru Certosa poza Florencją. kraj pochodzenia: Włochy

256. Popowa Ljubow Siergiejewna (z d. Eding) (1889-1924), rosyjska artystka i projektantka. W 1912 studiowała malarstwo w Paryżu, a w 1914 powróciła do Francji i Włoch. Po rewolucji 1917, podobnie jak Rodczenko i Stiepanowa, nauczała sztuki i projektowania. Do 1921 porzuciła malarstwo sztalugowe na rzecz sztuki produktywistycznej. Pod wpływem futuryzmu i konstruktywizmu Popowa zaczęła w 1916 projektować tkaniny i dywany, a w 1917 współpracowała z Władymirem Tatlinem, tworząc wystrój CaféPittoresque dla pierwszej państwowej moskiewskiej fabryki drukowania tkanin. W 1922 zaprojektowała surowe i funkcjonalne dekoracje i kostiumy dla produkcji Vfezolod Meierholda The Magnanimous Cuckold. kraj pochodzenia: Rosja

257. Potter Paulus (1625-1654), holenderski malarz i grafik. Działał w Delfcie, Hadze i Amsterdamie. Specjalizował się w wiejskich pejzażachkraj pochodzenia: 1654

258. Potworowski Tadeusz Piotr, ur. 1898 zm. 1962. Malarz. Członek grupy kapistów. Związany ze Szkołą Sopocką. Początkowo zainteresowany pol. awangardą, w czasie pobytu w Paryżu czerpał z malarstwa F. Légera (Martwa natura 1931, Przed lustrem 1932). W czasie II wojny świat. w Wlk. Brytanii (od 1948 prof. akademii w Corsham Court k. Bath, od 1956 członek Royal West of England Academy). Od 1958 w Polsce. W swych obrazach twórczo łączył pierwiastki koloryzmu i abstrakcjonizmu. Jego pejzaże, akty i widoki wnętrz (Uliczka w Hiszpanii 1954, Las przed domem 1956, Niebieski pokój 1958) odznaczają się wybitnymi walorami kolorystycznymi i płaską plamą barwną. Od 1956 kompozycje gł. abstrakcyjne (Sieci 1956, Owalny pejzaż z Kornwalii 1957, Istota stojąca 1959) o barwach układających się w szersze płaszczyzny, smugi, trójkąty. Tworzył też prace charakterystyczne dla malarstwa materii - kolaże - kolaże z kawałków płóciennych worków (Mała spirala 1960, Worek z szarym niebem 1958-1961), siatki, dykty i gipsu (Biała sieć 1958), itp. kraj pochodzenia: Polska

259. Poussin Nicolas (1594-1665), malarz francuski. Działał głównie w Rzymie, a w latach 1640-43 był nadwornym malarzem Ludwika XIII. Był głównym przedstawicielem XVII-wiecznego klasycyzmu barokowego. Malował sceny z literatury i mitologii w zdecydowanie klasycznym stylu, np. Et in Arcadia Ego (Luwr, Paryż). Wśród jego największych dzieł znajdują się The Inspiration of the Poet 1636 (Luwr), Bachanalie, obraz namalowany dla Richelieu przed 1641 (National Gallery, Londyn), The Arcadian Shepherds 1638-39 (Luwr), Diogenes throwing away the Cup 1648 (Luwr) oraz The Entombment (Galeria Narodowa Irlandii). Jego znakomity autoportret wykonany w wieku 56 lat znajduje się w Luwrze. kraj pochodzenia: Francja

260. Primaticcio Francesco (1504-1570), włoski malarz manierystyczny, rzeźbiarz, architekt i dekorator. Wywarł wpływ na rozwój szkoły Fontainebleau we Francji. Swoje umiejętności zdobył pod okiem Gulia Romana w Palazzo del Téw Mantui. Wezwany do Francji przez Franciszka I w 1532, pracował z Rossem w Fontainebleau, rozwijając nowatorskie połączenie malarstwa i sztukaterii. kraj pochodzenia: Włochy

261. Pronaszko Andrzej, ur. 1888 zm. 1961. Brat Zbigniewa, malarz i scenograf. W 1917, wraz z bratem i T. Czyżewskim, stworzył ugrupowanie Formiści Polscy. Wieloletni scenograf teatrów im. Słowackiego w Krakowie, Teatru im. Bogusławskiego i Teatru Nar. w Warszawie, a także teatrów w Wilnie, Łodzi, Lwowie. Podczas okupacji członek konspiracyjnej Rady Teatralnej. Od 1945 kierownik artyst. Starego Teatru w Krakowie, był scenografem Teatru im. Wyspiańskiego w Katowicach, teatrów krakowskich i Teatru Pol. w Warszawie. Od 1957 był prof. PWST w Warszawie. W twórczości malarskiej do końca reprezentował formizm. W twórczości scenograficznej stworzył olbrzymią ilość bogatych i oryginalnych scenografii odznaczających się architektoniczną konstrukcją, związanych gł. z pol. repertuarem poetyckim, zwł. pol. romantyków i Wyspiańskiego. Gł. prace malarskie: Ucieczka do Egiptu 1917, Portret żony 1921, Muzykanci, Pożegnanie z muzą 1960. kraj pochodzenia: Polska

262. Pronaszko Zbigniew, ur. 1885 zm. 1958. Brat Andrzeja, malarz, rzeźbiarz, grafik, scenograf. W 1917, wraz z bratem i T. Czyżewskim, założył ugrupowanie Formiści Polsce. W latach 1923-25 prof. w Wilnie, od 1925 w Wolnej Szkole Malarstwa L. Mehofferowej, od 1945 w krakowskiej ASP. Członek grupy Zwromik. W malarstwie przeszedł od tendencji klasycyzujących do koloryzmu. Tworzył obrazy, rysunki, rzeźby, projektował pomniki. Wykonywał portrety, kompozycje figuralne, martwe natury, pejzaźe, portrety. Wraz z bratem opracowywał nowatorskie projekty scenograficzne. Gł. prace malarskie: Nauka 1921, Martwa natura z gruszkami i fajką 1930, Gitarzysta 1946, Portret brata 1948, Portret Solskiego 1952, Stary człowiek 1956. Z rzeźb znane są gł. piety, madonny i Chrystus Frasobliwy, popiersia, m.in. Czyżewskiego, projekt pomnika Mickiewicza w Wilnie. W 1955 otrzymał nagrodę państwową I stopnia. kraj pochodzenia: Polska

263. Prud'hon Pierre Paul (1758-1823), francuski malarz romantyczny. Został nauczycielem rysunku i nadwornym malarzem żon cesarza Napoleona. Po zdobyciu nagrody Prix de Rome w 1784 Prud'hon odwiedził Włochy, ale, w przeciwieństwie do współczesnego mu Jacques-Louisa Davida, moda na klasycyzm nie wywarła na nim wrażeniakraj pochodzenia: 1823

264. Pruszkowski Tadeusz, ur. 1888 zm. 1942. Malarz. Członek ugrupowań Młoda Sztuka i Rytm. Od 1922 prof. Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie, aktywny jako działacz społ., organizator życia artyst., pedagog. Zainicjował powstanie Szkoły Warszawskiej, Bractwa św. Łukasza i Loży Wolnomularskiej. Jego twórczość malarska odznacza się doskonałością warsztatową. Malował portrety, studia głów, także kompozycje figuralne, m.in. Autoportret z fajką 1915, Człowiek z maską 1918, Kaktusy 1920, Dame ál'incroyable, 1925. Rozstrzelany przez hitlerowców. kraj pochodzenia: Polska

265. Puget Pierre (1620-1694), francuski rzeźbiarz, malarz i architekt barokowy. Rozwinął silnie oddziaływujący i pełen ekspresji styl. Wyrzeźbił muskularny posąg tyrana, Milon z Krotonu 1671-82 (Luwr, Paryż) do ogrodów pałacowych Wersalu. W latach 1640-43 Puget tworzył we Włoszech, ulegając wpływom Michała Anioła i Pietra di Cortony. Po 1682 stracił patronat dworu przez swój uparty charakter i surowy styl. kraj pochodzenia: Francja

266. Puvis de Chavannes Pierre Cécile (1824-1898). Francuski malarz symbolista. Jego najważniejsze dzieła to olbrzymie obrazy dekoracyjne o stłumionych, jasnych barwach, głównie o tematyce mitologicznej lub alegorycznej, dla budowli publicznych takich jak Panthéon i Hôtel de Ville w Paryżu. Kilka jego malowideł ściennych znajduje się w posiadaniu Bostońskiej Biblioteki Publicznej, Massachusetts. Jednym z najbardziej podziwianych jego mniejszych obrazów jest Biedny Rybak 1881, znajdujący się w paryskim Luwrze. kraj pochodzenia: Francja

267. Raeburn Henry (1756-1823). Szkocki portrecista. Działał głównie w Edynburgu, rozwinął technikę malowania szerokimi pociągnięciami pędzla bezpośrednio na płótnie bez rysunków przygotowawczych. W 1823 został mianowany nadwornym malarzem Jerzego IV. Typowym dla niego dziełem jest The Reverend Robert Walker Skating* ok. 1784 (Galeria Narodowa Szkocji, Edynburg). kraj pochodzenia: Szkocja

268. Rafael właściwie Raffael Santi (1483-1520). Włoski malarz. Jeden z największych artystów szczytowego renesansu. Działał w Perugii, Florencji i Rzymie (od 1502), gdzie malował freski w Watykanie i dla protektorów świeckich. Jego sceny religijne i mitologiczne są harmonijnie skomponowane, jego pełne godności portrety oddają charakter jego modeli. wiele z jego projektów zostało wygrawerowanych, a wiele z jego późniejszych dzieł powstało jego pracowni. Rafael urodził się w Urbino jako syn Giovanniego Santi (zm. 1494), malarza dworskiego. w 1499 wyruszył do Perugii, gdzie pracował z Peruginem, którego pełen wdzięku styl został odzwierciedlony w obrazie Rafaela Zaślubiny Marii 1504. Dzieło to ukazuje też wcześnie objawioną dbałość o harmonijne rozplanowanie postaci na powierzchni obrazu. We Florencji 1504-08 studiował dzieła Leonarda da Vinci, Michała Anioła, Masaccio oraz Fra Bartolommea. Wśród obrazów z tego okresu wymienić należy Ansidei Madonna*. Papież Julisz II zlecił Rafaelowi ozdobienie apartamentów papieskich (Stanze della Segnatura) w Watykanie. Pierwsza tamtejsza seria fresków Rafaela to Szkoła Ateńska 1509, złożona lecz klasycznie skomponowana grupa greckich filozofów i matematyków, skoncentrowana wokół Platona i Arystotelesa. Druga seria fresków (511-14) zawiera dramatyczną i bogatą kolorystycznie Mszę Bolseńską. Rafael otrzymywał wiele zleceń i w ciągu następnych kilku lat stworzył freski o tematyce mitologicznej w Villa Farnesina w Rzymie (1511-12), rysunki do arrasów w Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie, Madonnę Sykstyńską ok. 1512, wiele portretów, np. Baldassare Castiglione ok. 1515. Jego ostatnie wielkie dzieło Transfiguracja (1519-20) jest zapowiedzią manieryzmu. kraj pochodzenia: Włochy

269. Ramsay Allan (1713-1784). Szkocki portrecista. Po studiach w Edynburgu w Szkocji a potem we Włoszech, osiadł jako portrecista w Londynie, stając się nadwornym malarzem króla Jerzego III. W przeciwieństwie do młodszego od niego rywala Reynoldsa, dążył raczej do oddania gracji niż majestatyczności swych europejskich modeli, przyswajając sobie w swych wcześniejszych pracach barokową elegancję wynikającą ze studiów w Neapolu i Rzymie oraz korzystając z przykładów Solimeny i Batoniego. W późniejszych czasach delektował się rokokową delikatnością Francuzów, takich jak Nattier, Perronneau i Quentin de la Tour. Kultywacja tradycji europejskich przyniosła mu wielkie uznanie po jego powrocie z Włoch 1736. Znany jest z wdzięku z jakim malował portrety kobiece, zwłaszcza 1754-66, przykładem jest jego największe dzieło Żona artysty 1755, portret jego drugiej żony Margaret Lindsay (Galeria Narodowa Szkocji). Wiele czasu poświęcał rysowaniu, a wartość tych studiów odzwierciedlona jest w godnych podziwu portretach pełnych postaci, np. Lady Mary Coke (Kolekcja Markizy Bute). W latach siedemdziesiątych wiele pracy powierzał asystentom, np. Josephowi van Hackenowi, zajmując się poszukiwaniami literackimi jako członek kręgu leksykografa Dr Johnsona. kraj pochodzenia: Szkocja

270. Rauschenberg Robert (1925- ). Amerykański artysta pop. Stworzył liczne happenningi oraz absurdalne multimedialne prace takie jak Monogram 1959 (Moderna Museet, Sztokholm), wypchaną kozę ochlapaną farbą z oponą samochodową wokół ciała. W latach sześćdziesiątych powrócił do malarstwa posługując się techniką serigrafii do przenoszenia obrazów na płótno. Stworzył też wiele kolaży. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

271. Ray Man. Pseudonim Emmanuela Rabinowicza Rudnickiego (1890-1976). Amerykański fotografik, malarz i rzeźbiarz. Działał głównie we Francji, związany był z ruchem dadaistycznym. Jego obrazy i zdjęcia często ukazywały surrealistyczne wizje, np. fotografia Le Violon d'Ingres* 1924. Man Ray urodził się w Filadelfii, ale od 1921 przebywał głównie w Paryżu. Rozpoczął swą twórczość od malarstwa, a w 1915, kiedy poznał artystę dadaistycznego Duchampa, zajął się fotografiką. W 1922 wynalazł tzw. rayogramy - czarno-białe kompozycje powstające bez użycia kamery poprzez kładzenie przedmiotów bezpośrednio na papierze światłoczułym i wystawianie ich na działanie światłakraj pochodzenia: 1976

272. Redon Odilon (1840-1916). Francuski malarz i grafik, przedstawiciel symbolizmu. Stosował fantastyczne symbole i obrazy, często zaczerpnięte z mitologii. Od lat osiemdziesiątych XIX wieku malował martwe natury, kwiaty i pejzaże. Jego dzieła były podziwiane przez surrealistów. Pierwotnie Redon posługiwał się prawie wyłącznie czernią i bielą tworząc rysunki węglem i litografie. Od 1890 wiele jego dzieł, zarówno obrazów olejnych jak i pasteli, charakteryzowało się jaskrawymi kolorami. Głowa Orfeusza jest często pojawiającym się motywem w jego twórczości. kraj pochodzenia: Francja

273. Redouté Pierre Joseph (1759-1840). Francuski malarz kwiatów. Był protegowanym Cesarzowej Józefiny i Dworu Burbonów. Uczył rysunku botanicznego w Muzeum Przyrodniczym w Paryżu i stworzył wiele okazałych tomów zawierających szczegółowe rysunki kwiatów, wśród których na uwagę zasługują Les Roses* 1817-24. kraj pochodzenia: Francja

274. Rembrandt Harmenszoon van Rijn (1606-1669). Holenderski malarz i rysownik. Był jednym z najbardziej płodnych i znaczących artystów w Europie w XVII wieku. Był czwartym synem bogatego młynarza. Studiował malarstwo zaczynając od pracowni Jana van Swanenburgha w Lejdzie, gdzie spędził trzy lata. Przez około sześć miesięcy uczył się u Pietera Latsmana w Amsterdamie. Dzięki tym dwóm malarzom, a zwłaszcza Latsmanowi i innym mu współczesnym, którzy przebywali we Włoszech, nabył umiejętności dramatycznego posługiwania się światłem i cieniem, których ci pierwsi nauczyli się od Caravaggia. Widoczne jest to już w jego wczesnych dziełach, których wybitnym przykładem jest Filozof (National Gallery, Londyn). W 1631 osiedlił się w Amsterdamie, gdzie przeżył dziesięć wspaniałych i szczęśliwych lat. W 1632 stał się sławny dzięki portretowi zbiorowemu cechu amsterdamskich chirurgów zgromadzonych wokół otwartych zwłok Lekcja anatomii doktora Tulpa (Haga, Mauritshuis). W 1934 ożenił się córką zamożnych rodziców Saskią van Uylenburgh, która stała się centrum jego życia i sztuki. Autoportret z Saskią (Gemäldegalerie, Drezno) jest dziełem pełnym radości. Malował Saskię w różnych rolach, np. jako Florę (portret w Galerii Narodowej 1635). Rembrandt bogacił się malując portrety. Wydawał duże kwoty na kolekcję sztuki i na rzeczy osobiste. W 1941 urodził się jego syn Tytus. W 1642 jego los się odmienił. Zmarła Saskia, a słynny portret zbiorowy znany jako Nocna Straż (Wymarsz Strzelców bądź Portret kompanii kapitana Fransa Banninga Cocqa, Rijksmusem) był zapowiedzią spadku popularności, ze względu na niekonwencjonalne aranżacje i nieoddawanie w równym stopniu ważności wszystkich portretowanych osób, czego życzyli sobie klienci. Następne lata zdawały się być posępne. Rembrandt zbankrutował. Jego gospodyni Hendrickje Stoffels zajęła się jednak nim i Tytusem oraz była jego modelką, a jego twórczość nadal była intensywna. Jeżeli chodzi o jakość duchową jego dzieła uzyskały większą moc. Wśród nich są takie późne dzieła jak Syndycy cechu sukienników oraz Żydowska narzeczona (Rijksmuseum). Około 600-700 obrazów, 300 rycin i prawie 2000 rysunków obrazuje rozwój jego geniuszu. Autoportrety Rembrandta, malowane od młodości po starość są analitycznym studium jego wyglądu i stanu umysłu. Najbardziej poruszające z nich są te z ostatnich lat jego życiakraj pochodzenia: 1669

275. Reni Guido (1575-1642). Włoski malarz. Działał w Bolonii i Rzymie ok. 1600-14. Wśród jego idealistycznych dzieł znajduje się plafon Aurora 1613-14 (Casino Rospigliosi, Rzym). Jego pracownia w Bolonii stworzyła liczne obrazy religijne, między innymi Madonny. Początkowo studiował w Bolonii u flamandzkiego malarza Denisa Calvaerta, potem wstąpił na akademię Carracchich i stał się jednym z głównych popleczników Annibale Carrachiego. Ok. 1600 przybył do Rzymu, gdzie, choć należał do przeciwstawnego obozu, wydawał się być pod pewnym wpływem Caravaggia. większe wrażenie jednak wywierał na nim Rafael oraz rzeźba antyczna. To właśnie rafaelitowski wdzięk jest cechą charakterystyczna jego najsławniejszego dzieła - plafonu Arurora. Poza wizytą w Neapolu 1621 malował głównie w Bolonii. Aż do XIX w. Był ceniony przez wielkich mistrzów za umiejętność kompozycji i srebrzysty kolor jego późniejszej maniery. Od tamtej pory Reni jest krytykowany za sentymentalność i próżną teatralność. Miał wielu uczniów a jego znaczenie historyczne w rozwoju baroku jest niezaprzeczalne. kraj pochodzenia: Włochy

276. Renoir Pierre-Auguste (1841-1919). Francuski malarz, przedstawiciel impresjonizmu. We wczesnych latach sześćdziesiątych XIX w. poznał Moneta i Sisleya, wraz z którymi stworzyli rdzeń impresjonizmu. Wykształcił żywy, kolorowy styl malarski cechujący się krótkimi, lekkimi pociągnięciami pędzla (znany jako styl tęczowy ) i namalował wiele zmysłowych aktów kobiecych, takich jak Kąpiące się ok. 1884-87 (Philadelphia Museum of Art, Stany Zjednoczone). W latach późniejszych zwrócił się ku rzeźbie. Jeden z pięciu synów biednego krawca (sam zmagał się z biedą przez czterdzieści lat) rozpoczął karierę w fabryce porcelany malując wzory na naczyniach, a potem niewiele zarabiał kopiując osiemnastowieczne motywy na wachlarze oraz wykonując podobne zajęcia. W 1862 wstąpił do pracowni Gleyre'a, gdzie zaprzyjaźnił się z Monetem, Sisleyem i Bazillem. Pracował z nimi w Fontainbleau oraz z Monetem nad Sekwaną, gdzie ulubionym tematem obojga było kąpielisko La Grenouillčre . Jego wczesne obrazy ukazują wpływy Courbeta, np. portret Sisleya i jego żony, 1868 (Kolonia), jednak po wojnie prusko-francuskiej, w której służył jako kirasjer, tworzył z Monetem w Argenteuil pejzaże całkowicie impresjonistyczne w atmosferycznych kolorach, takie jak Argenteuil 1874. Będąc związanym z impresjonistami i wystawiając na ich wystawach Renoir nigdy nie był teoretykiem, ani też nie był całkowicie oddany pejzażowi. Wiele pięknych dzieł ukazuje jego zamiłowanie do życia ludzkiego i modeli kobiecych. Loża 1874 (Courtauld Gallery, Londyn) - obraz namalowany w pracowni, Zabawa w Moulin de la Galette 1876 (główna wersja Luwr) oraz Madame Charpentier z dziećmi 1879 (Metropolitan Museum, Nowy Jork) są dobrymi tego przykładami. Reakcja przeciw impresjonizmowi zaczęła się w latach osiemdziesiątych po podróży do Włoch, gdzie wpłynęły na niego greko-romańskie malowidła z Pompejów i Neapolu, oraz po pobycie w L'Estaque z Cézannem, który również dbał o solidne i trwałe wartości w malarstwie. Wynikiem tego był twardszy, linearny styl, tak jak w Parasolach ok. 1884 (National Gallery, Londyn) oraz Kąpiących się. Poprzedziło to jego późniejszy styl, w którym postacie traktowane były swobodnie lecz plastycznie, z ciepłym, śródziemnomorskim kolorytem. Cierpiąc od 1902 na silny artretyzm Renoir kontynuował malowanie, a w 1913, pomimo całkowitego kalectwa, nadzorował asystentów w tworzeniu rzeźb, np. Wenus (Tate Gallery, Londyn). Wiele z jego rzeźb to monumentalne akty kobiece, podobne do rzeźb Maillola. Jego ogromny dorobek rozproszony jest po całym świecie, a wiele ważnych dzieł znajduje się w Stanach Zjednoczonych, gdzie jego geniusz został wcześnie i entuzjastycznie doceniony. kraj pochodzenia: Francja

277. Repin Ilja Efimowicz (1844-1930). Rosyjski portrecista i malarz historyczno-rodzajowy. Studiował na Akademii sztuk Pięknych w St Petersburgu, a potem podróżował po Francji i Włoszech. W 1894 został mianowany profesorem malarstwa historycznego na Akademii St Petersburskiej. Znany był z portretów Tołstoja i Mussogorskiego, oraz takich scen z życia rosyjskiego jak Bułacy na Wołdze, Powrót z Syberii, The Cossacks' Jeering Reply to the Sultan Mahomet IV*. kraj pochodzenia: Rosja

278. Ribalta Francisco (1565-1628). Hiszpański malarz. Działał w Walencji od 1599. Około 1615 wykształcił dramatyczny styl barokowy posługując się skrajnymi efektami światła i cienia (przypominające Caravaggia), jak w Christ Embracing St Bernard* około 1620-28 (Prado, Madryt). W młodości pracował w Madrycie, gdzie prawdopodobnie wywarło na niego wpływ malarstwo takich włoskich manierystów jak Sebastiano del Piombo. Po 1599 mieszkał i pracował w Walencji, rozwijając mroczne efekty ciemnego cienia, którego używał jako pierwszy malarz w Hiszpanii (w odróżnieniu do duchowej egzaltacji El Greco), jako stosownego do scen tortur i męczennictwa. Uważa się niekiedy, że styl ten Ribalta zapożyczył od Caravaggia, jednak posługiwał się nim zanim Caravaggio zaczął malować. Wśród głównych jego dzieł znajdują się Chrystus na krzyżu (Ermitaż), Christ Embracing St Bernard* (Prado), Ostatnia wieczerza (Walencja) oraz The Vision of Father Simón (Galeria Narodowa, St Petersburg). Uważa się, że Ribera uczył się u niego. Syn Ribalty Juan (1596-1628) był jego uczniem i wspólpracował z nim. kraj pochodzenia: Hiszpania

279. Ribera José (Jusepe) de (1591-1652). Hiszpański malarz. Działał we Włoszech od 1616 pod patronatem wicekróla Neapolu. Jego wczesne prace ukazują wpływ Caravaggia, jednakże jego kolory z czasem stają się jaśniejsze. Namalował wiele pełnych wersji portretów świętych oraz postaci mitologicznych i scen rodzajowych, które tworzył bez wstępnych rysunków. Jest możliwe, że w młodości studiował u Ribalty, jednakże do 1616 osiedlił się w Neapolu, gdzie spędził większość życia. Neapol był wówczas pod rządami Hiszpanii, a Ribera znany jako Lo Spagnoletto często podkreślał swe hiszpańskie pochodzenie dodając do sygnatury Jativa bądź Valencia . Jednakże jego styl wywodził się od Caravaggia oraz jego neapolitańskich uczniów. Podobnie jak Riblata oraz w duchu czasów i swego kraju, malował ponure religijne tematy męczeństwa i tortur, chociaż były one urozmaicane realistycznymi studiami rodzajowymi, w których zapożyczony od Caravaggia naturalizm przeciwstawny był idealizmowi szkoły bolońskiej. Był ulubieńcem hiszpańskich wicekróli Neapolu, choć mówi się, że terroryzował rywali, takich jak Guido Reni i Domenichino, pogróżkami i przemocą. Wiele z jego dzieł powróciło do Hiszpanii i można jemu bezpośrednio przypisać zasługę wprowadzenia do rodzinnego kraju światła i cienia w stylu Caravaggio oraz jego stosunku do sztuki. Pomimo, iż sam nigdy nie porzucił brązowego cienia, zrobił pewien postęp w kierunku bogactwa i jasności kolorów w swych pracach okresu dojrzałego, których przykładem jest Męczeństwo Św. Bartłomieja ? 1639 (Prado). Jeden z jego ostatnich obrazów Kulawy chłopiec 1652 (Luwr) jest mistrzowskim dziełem realizmu, natomiast studia rodzajowe (przedstawiające znane osobistości antyku), takie jak Ezop i Archimedes (Prado), utrzymane są w nastroju, do którego dążył Velazquez. kraj pochodzenia: Hiszpania

280. Ricci Sebastiano (1659-1734). Wenecki malarz. Działał we Włoszech oraz w Wiedniu. Pomiędzy 1712 a 1716 przebywał w Londynie, gdzie namalował Zmartwychwstanie dla kaplicy Royal Hospital, Chelsea. Ricci powrócił do tradycji historycznego malarstwa weneckiego z takim powodzeniem, że wiele z jego obrazów nie można było odróżnić od dzieł Veronesa. Jaśniejsza paleta Ricciego utorowała drogę dla Tiepolo. Wiele dzieł Ricciego znajduje się w English Royal Collection. kraj pochodzenia: Włochy

281. Rigaud Hyacinthe (1659-1743). Francuski portrecista. Był malarzem nadwornym Ludwika XIV od 1688. Namalowany przez niego Portret Ludwika XIV 1701 (Luwr, Paryż) jest w charakterystyczny sposób majestatyczny z elegancką postacią króla spowitym w gronostaje i draperię.Studiował w Montpellier i Lyonie, przybył do Paryża w 1681. Chociaż zdobył Prix de Rome 1685, posłuchał rady Le Bruna aby pozostać w Paryżu zamiast wyjeżdżać do Włoch i został malarzem nadwornym Ludwika XIV, a po jego śmierci regenta Filipa Orleańskiego oraz później Ludwika XV. Szczytowym przykładem uroczystego i majestatycznego stylu jego wczesnych portretów jest wytworny Portret Ludwika XIV. Później wykazywał bardziej intymne i naturalne podejście, ukazując w niektórych dziełach wpływy Rembrandta, którego posiadał siedem obrazów 1703. Wymagano od niego wielu kopii, prowadził więc duży warsztat i tylko nieliczne prace są jego własnym dziełem. kraj pochodzenia: Francja

282. Rivera Diego (1886-1957). Meksykański malarz. Działał w Europie do 1921. Jako przedstawiciel realizmu socjalistycznego otrzymywał wiele zleceń publicznych na malowidła ścienne chwalące rewolucję meksykańską. W 1929 zaczął pracę nad szerokim cyklem tematów historycznych (Palacioc National, Meksyk). W latach trzydziestych odwiedził Stany Zjednoczone, gdzie razem z Benem Shahnem stworzył malowidła ścienne w Rockefeller Centre w Nowym Jorku, które zostały później zamalowane, gdyż znajdował się wśród nich portret Lenina. kraj pochodzenia: Meksyk

283. Rodczenko Aleksander Michajłowicz (1891-1956). Rosyjski malarz awangardowy, projektant i fotografik. Celem wszystkich jego prac było stworzenie języka wizualnego, który odzwierciedlałby nowe, rewolucyjne czasy. Jego abstrakcyjne obrazy opierały się na kilku figurach geometrycznychkraj pochodzenia: 1956

284. Romney George (1734-1802), angielski portrecista. Działał w Londynie od 1762. Razem z Gainsborough i Reynoldsem był jednym z najbardziej popularnych malarzy XVIII wieku. Po studiach i praktyce zdobytej na prowincji w Kendal i York w 1762 przybył do Londynu, zostawiając żonę, z którą pozostawał w separacji aż do schyłku swego życia. Podróż do Włoch (1773-75) napełniła go ambicją malowania klasycznych i pełnych wyobraźni kompozycji. W okresie 1782-85 malował i rysował obsesyjnie przez siebie podziwianą Emmę Hart (lady Hamilton) sporządzając wiele wstępnych studiów do klasycznych tematów, których nie był w stanie zrealizować. W 1989 powrócił do Lancashire podupadły na zdrowiu i duchu. Jego najlepsze dzieła odnaleźć można w bezpośrednim realizmie The Beaumont Family* (National Gallery, Londyn) oraz w bezpretensjonalnym uroku The Parson's Daughter* (Tate Gallery, Londyn). kraj pochodzenia: Anglia

285. Rosa Salvator (1615-1673). Włoski barokowy malarz, grafik, poeta i muzyk. Działał we Florencji 1640-49 a potem w Rzymie. Urodził się w Neapolu. Studiował sztukę u swego wuja Paola Greca oraz u teścia Francesca Fracanza (ucznia Ribery). Zakup jego obrazu Hagar przez malarza Lanfraco dał początek jego karierze, w której jego obrazom przypisuje się więcej romantycznej gwałtowności niż w rzeczywistości zawierały. Nie jest wiadomym czy nie zadawał się z bandytami, jednakże w swoich skalistych pejzażach z ruinami i podobnymi do zbójców postaciami stworzył typ romantycznej sztuki zainspirowanej południowymi Włochami i razem z Claudem Lorrainem jest założycielem malowniczej tradycji, która miała znaczący wpływ w XVIII wieku w Anglii. Podążając za przykładem Aniella Falconego namalował też kilka scen balistycznych. Dobrymi przykładami jego sztuki są Saul i czarownica z Endoru i Scena batalistyczna (Luwr), oba pochodzące z kolekcji Ludwika XIV, oraz Most (Pitti). kraj pochodzenia: Włochy

286. Rossetti Dante Gabriel (1828-1882), angielski malarz i poeta. Był jednym z założycieli Bractwa Prerafaelitów w 1848 roku. Oprócz romantycznych obrazów przedstawiających sceny ze średniowiecza, malował również wyidealizowane portrety kobiet, a wśród nich natchnioną Beatę Beatrix 1864. Jego twórczość poetycka zawiera m.in. poemat The Blessed Damozel 1850. Był bratem poetki Christiny Rossetti. Rossetti, syn włoskiego emigranta, założył Bractwo Prerafaelitów wraz z malarzami Millaisem oraz Huntem, lecz rozwinął szerszy, zawierający również motywy osobiste, styl, pokrewny jego poezji. Był przyjacielem krytyka Ruskina oraz Williama Morrisa i jego żony Jane, która została kochanką Rossettiego i stanowiła temat wielu jego dzieł. Jego Poematy 1870 zostały odnalezione w grobie żony, Elizabeth Siddal (1834-1862), również malarki, którą poślubił w 1860, i spotkały się z ostrymi atakami, jako cielesna szkoła poezji . kraj pochodzenia: Anglia

287. Rosso Giovanni Battista di Jacopo (zwany Rosso Fiorentino) (1494-1540), malarz włoski. Studiował pod kierunkiem Andrei del Sarto, po czym w latach 1513-23 tworzył we Florencji. Dramatyczny styl jego prac, podobnie jak jego przyjaciela Pontormo, stanowi przykład wczesnego manieryzmu włoskiego. W 1530 roku otrzymał zaproszenie od Franciszka I do pałacu Fontainebleau, gdzie pracował wraz z Primaticcio. Razem stworzyli tzw. szkołę Fontainebleau manieryzmu, łączącą w sobie wpływy włoskie i francuskie. kraj pochodzenia: Włochy

288. Rothko Mark, właściwie Marcus Rothkowicz (1903-1970), malarz amerykański urodzony w Rosji. Był przedstawicielem ekspresjonizmu abstrakcyjnego, a pod koniec życia jednym z pionierów abstrakcji chromatycznej (styl abstrakcyjny, w którym dominowały prostokątne plamy mocnych kolorów o jednolitym stopniu nasycenia barwy). W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych Rothko stworzył kilka serii obrazów o dużych wymiarach. Niektóre z nich są obecnie własnością Uniwersytetu Harvarda, Galerii Tate w Londynie oraz kaplicy w Houston w Teksasie. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

289. Rouault Georges Henri (1871-1958), francuski malarz, grafik, ilustrator i projektant. Był jednym z najwybitniejszych artystów religijnych XX wieku. W początkach twórczości był związany z fowistami, lecz stworzył swój odmienny styl, stosując bogatą, ciemną kolorystykę oraz grube kontury. Temat jego prac stanowili smutni klauni, prostytutki i zepsuci prawnicy. Od około 1940 malował głównie obrazy o tematyce religijnej. Rouault urodził się w Paryżu, jako syn stolarza artystycznego. W wieku chłopięcym był uczniem malarza witrażysty, a następnie studiował w École des Beaux-Arts pod kierunkiem Gustava Moreau. Po śmierci mistrza w 1898 został kuratorem Musée Gustave Moreau. W trakcie studiów poznał Matisse'a i wraz z nim oraz innymi fowistami wziął udział w wystawie 1905, chociaż jego twórczość wykazywała większe pokrewieństwo z niemieckim ekspresjonizmem, niż z pracami współczesnych mu malarzy francuskich. Jego dzieła robią wrażenie, jakby osobiste cierpienie lub też świadomość istnienia cierpienia na świecie skłaniały go do malowania smutnych klaunów czy nawet do ostrych komentarzy społecznych, jak w przypadku Les Noces (Galeria Tate, Londyn), a później do tragicznego w swej wymowie malarstwa religijnego. To wrażenie tragedii doskonale przekazywała posępna tonacja jego obrazów oraz zniekształcenia formy, chociaż z upływem czasu zaczął nadawać swej religijnej tematyce nieco ciemnej soczystości witraży (niewątpliwie pod wpływem wspomnień z początkowego okresu nauki). Zajmował się również tworzeniem ilustracji książkowych dla Ambroise'a Vollarda, marszanda, który miał na wiele lat zarezerwowane prawo do jego twórczości. W tej dziedzinie znaczącym osiągnięciem są akwaforty do Miserere 1948 (wykonane 1922-27). Zarówno w grafikach, jak i w litografiach widoczne są wszelkie cechy talenu, który przejawiał w malarstwie. kraj pochodzenia: Francja

290. Rousseau (Pierre Etienne) Théodore (1812-1867), francuski malarz-pejzażysta ze szkoły barbizońskiej. Wprawdzie urodził się w Paryżu, lecz na jego twórczość wywarli wpływ angielscy pejzażyści Constable i Bonington. Malował studia do swoich prac w plenerze, wędrując po wielu regionach Francji, a w 1848 osiedlił się w Barbizon. Był uczniem swojego kuzyna Pau de St Martina oraz dwóch innych mniej znanych pejzażystów. Nie odniósł sukcesów w salonach wystawienniczych, co zyskało mu przydomek le grand refusé i skłoniło do zaszycia się w lasach Fontainebleau, które dla jego romantycznej natury stanowiły pustkowia. Zamieszkał w Barbizon, gdzie przyłączyli się do niego Dupré, Diaz oraz Millet i stał się założycielem szkoły barbizońskiej. Wspominana przez Baudelaire'a melancholijność jego utrzymanych w ciemnej kolorystyce obrazów leśnych polan wynikała z jego własnego usposobienia, jak również z nastroju wywołanego umysłowym niezrównoważeniem jego żony. Znany jest jednak równocześnie z prawdziwego umiłowania przyrody. Rousseau dość późno osiągnął sukces, którego wyrazem było przyznanie mu salonu wystawienniczego podczas wystawy światowej 1855. kraj pochodzenia: Francja

291. Rousseau Henri Julien Felix Celnik (1844-1910), malarz francuski. Był samoukiem, przedstawicielem sztuki naiwnej. Tematem jego prac były sceny z przedmieść Paryża oraz krajobrazy egzotycznej dżungli, malowane ze starannym odtworzeniem szczegółów, np. Tropical Storm with a Tiger 1891 (National Gallery, Londyn). Rousseau przez pewien czas służył w armii, następnie pobierał myto (stąd jego przydomek Celnik ), a w końcu od 1885 poświęcił się wyłącznie malarstwu. W latach 1886-1910 wystawiał swoje prace w Salon des Indépendants i był związany z grupą, której przewodzili Picasso i poeta Apollinaire. kraj pochodzenia: Francja

292. Rowlandson Thomas (1756(?)-1827), angielski malarz i ilustrator, karykaturzysta życia społecznego Anglii w czasach Jerzego III. W 1809 opublikował serię rysunków Tour of Dr Syntax in Search of Picturesquekraj pochodzenia: 1827

293. Rubens Peter Paul (1577-1640), malarz flamandzki. Jego rodzice pochodzili z Antwerpii, lecz ojciec, Jan Rubens, z zawodu prawnik, wyemigrował do Westfalii i tam urodził się Peter Paul. Po śmierci ojca matka wraz z synem powróciła do Antwerpii, gdzie Rubens pobierał nauki w szkole jezuitów, a w wieku 16 lat został przygotowany do dworskiego życia jako paź księżnej Lalaing. Studiował sztukę pod kierunkiem mistrzów katolickich : Tobiasa Verhaechta, Adama van Noorta i Otto van Veena, a w 1598 został członkiem Związku Malarzy w Antwerpii. W 1600 wyjechał do Włoch, gdzie był nadwornym malarzem Vincenzo Gonzagi, księcia Mantui. W tym okresie namalował wiele portretów szlachty, a w 1603 książę wysłał go z misją do Hiszpanii. Duży wpływ na rozwój artystyczny Rubensa wywarły studia nad sztuką mistrzów włoskich, przede wszystkim Tycjana i Veronese w Wenecji. Wzbogacony nabytą wiedzą powrócił do Antwerpii gotów do wspaniałych przedsięwzięć. Mianowany w 1609 malarzem brukselskiego dworu arcyksięcia Alberta i infantki Izabelli, zgromadził wokół siebie rzeszę uzdolnionych współpracowników. Triumfalny pokaz swoich sił twórczych dał podczas pracy w latach 1609-21nad wielkimi kompozycjami religijnymi dla katedry oraz kościoła jezuitów w Antwerpii. W dziełach tych Rubens zdaje się wyrażać istotę kontrreformacji, wykorzystując całe kompozycyjne i zdobnicze bogactwo stylu barokowego. Ten dekoracyjny przepych na wielką skalę zastosował również w latach 1622-25 -- tym razem do celów świeckich -- w cyklu malowideł poświęconych życiu Marii Medycejskiej, na której zaproszenie przebywał w Paryżu. W 1626 śmierć położyła kres szczęśliwemu małżeństwu Rubensa z Izabellą Brandt i od tej pory artysta rzadko przebywał we wspaniałym domu, który wybudował w Antwerpii (w 1946 budynek został odnowiony i znajduje się w nim obecnie muzeum Rubensa). Misje dyplomatyczne zawiodły go do Hiszpanii (1628), gdzie malował Filipa IV i poznał Velasqueza oraz do Londynu (1629-30). W Anglii otrzymał honorowy tytuł magistra uniwersytetu w Cambridge oraz zamówienie na wykonanie malowidła na suficie Sali Bankietowej w Whitehall (zachowało się ono do naszych czasów i zostało obecnie odrestaurowane). Po powrocie do Antwerpii w 1630 Rubens poślubił szesnastoletnią Helenę Fourment, którą wielokrotnie portretował i która była jego modelką również w dziełach religijnych i mitologicznych. W 1635 artysta nabył wiejską posiadłość, Castle of Steen, i w ciągu ostatnich pięciu lat życia zajął się tworzeniem obrazów do Torre de la Parada, domku myśliwskiego Filipa IV koło Madrytu. Natomiast dla własnej przyjemności malował w tym okresie pejzaże. Musi wzbudzać podziw jego niespożyta energia. W ciągu niecałych 40 lat z jego pracowni wyszło ok. 2000(?) obrazów i ponad 400 rysunków. Tworzył arcydzieła we wszystkich gatunkach: religijne, na przykład Zdjęcie z krzyża 1611-14 (Antwerpia)kraj pochodzenia: alegorie, Wojna i Pokój ok. 1629-30 (National Gallery, Londyn)

294. Rublow Andriej (ok.1360-ok.1430), ruski malarz ikon. Uważany jest za najwybitniejszego przedstawiciela tego gatunku. Przetrwała tylko jedna jego udokumentowana praca -- ikona Św. Trójca ok. 1411 (Galeria Tretiakowska, Moskwa). Wykazuje ona podstawowe cechy stylu bizantyjskiego, lecz o łagodniejszym wyrazie. Rublow był prawdopodobnie w Moskwie uczniem Teofana Greka i Daniły Czarnego, z którymi potem współpracował. Dziełami dającymi świadectwo jego geniuszowi są fragmenty Sądu Ostatecznego 1408 w soborze we Władymirze oraz ikona przedstawiająca Trójcę Świętą (obecnie w Moskiewskim Muzeum Historycznym) -- dzieło o wspaniałej prostocie i głębi dalece przewyższającej typowe ikony. Rublow współpracował z Teofanem Grekiem przy ikonostasie soboru Błagowieszczeńskiego w Moskwie. Na pewnym etapie życia Rublow został mnichem. Rosyjski reżyser filmowy Andriej Tarkowski nakręcił w 1966 film o jego życiu. kraj pochodzenia: Rosja

295. Ruisdael Jacob Isaakszoon van, lub Ruysdael (ok.1628-1682), pejzażysta holenderski. Malował wiejskie krajobrazy w pobliżu swojego rodzinnego miasta Haarlemu i w Niemczechkraj pochodzenia: wywarł ogromny wpływ na Gainsborough, Constable'a i malarzy szkoły barbizońskiej. Bogata kolekcja jego dzieł w National Gallery w Londynie ilustruje wszelkie tematy, które malował.

296. Ryder Albert Pinkham (1847-1917), malarz amerykański. Był artystą tworzącym w jednym z najoryginalniejszych stylów swoich czasów. Malował szerokimi pociągnięciami pędzla, co w efekcie dawało uproszczenie formy, a ponadto stosował żółte barwy nadające jego dziełom tajemniczą, niesamowitą atmosferę. Jego prace były pełne poezji i romantyzmu, budziły poczucie nierealności. Typowym tego przykładem jest obraz Death on a Pale Horse ok. 1910 (Cleveland Museum of Arts). kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

297. Sallinen Tylko Konstantin (1879-1955), fiński malarz ekspresjonista. Zainspirowany fowizmem, z którym zetknął się podczas pobytów we Francji 1909 i 1914, tworzył wizjonerskie dzieła nawiązujące w części do jego dziecięcych doświadczeń religijnych. Malował również fińskie krajobrazy oraz sceny rodzajowe z życia wsi, takie jak Washerwoman 1911 (Ateneum, Helsinki). kraj pochodzenia: Finlandia

298. Sandby Paul (1725-1809), malarz angielski. Często nazywany jest ojcem angielskiej akwareli . Specjalizował się w klasycznych pejzażach malowanych akwarelą i gwaszem oraz wprowadził w Wielkiej Brytanii technikę akwatinty. Sandby urodził się w Nottingham. Wraz ze swoim bratem Thomasem (1721-98) przeniósł się w 1742 do Londynu, gdyż zatrudniono ich w wojskowym biurze kreślarskim w londyńskim Tower. Paul Sandby był rysownikiem podczas pomiarów kartograficznych regionu Highlands, jakie miały miejsce po powstaniu Szkotów w 1745. W związku z tym pozostawał w Szkocji przez kilka lat, robiąc rysunki i akwaforty oddające scenerię i charakter tej krainy. Później często przebywał w Windsorze u swego brata, który został mianowany zastępcą strażnika Lasów Windsoru. Niektóre z jego najlepszych prac (Kolekcja Królewska) przedstawiają właśnie zamek w Windsorze i jego otoczenie. Ponadto Sandby wiele podróżował po kraju i był jednym z pierwszych, którzy przedstawili piękno krajobrazu Walii. Jego pejzaże malowane gwaszem i akwarelą mają wspaniały osiemnastowieczny urok. Sandby był współzałożycielem Akademii Królewskiej w 1768. Romantyczne elementy w jego malarstwie, takie jak ruiny zamków i burzowe niebo, utorowały drogę w pełni romantycznemu stylowi Girtina i Turnera. Brat Paula był cenionym kreślarzem projektów architektonicznych. kraj pochodzenia: Anglia

299. Sargent John Singer (1856-1925), amerykański malarz -- portrecista. Urodził się we Florencji w rodzinie amerykańskiej. Studiował we Florencji i Paryżu, a około 1885 osiedlił się w Londynie. Szybko stał się cenionym portrecistą ludzi z towarzystwa, choć bynajmniej nie schlebiał im w swoich dziełachkraj pochodzenia: 1856

300. Sassetta Stefano di Giovanni (ok. 1392-1450), malarz ze Sieny. Jego prace reprezentowały styl gotycki XIV-wiecznej szkoły sieneńskiej, jednocześnie odzwierciedlając współczesne mu odkrycia w przedstawianiu przestrzeni dokonane przez artystów florenckich. Jego największym dziełem był majstersztyk sztuki sakralnej, obraz nad ołtarzem w kościele San Francesco w Sansepolcro 1437-44 (Villa i Tatti we Florencji, National Gallery w Londynie, Luwr w Paryżu). kraj pochodzenia: Włochy

301. Schmidt Rottluff Karl (1884-1976), niemiecki malarz i grafik, przedstawiciel ekspresjonizmu. Był jednym z założycieli grupy Die Brücke w Dreźnie w 1905, a od 1911 działał w Berlinie. Zainspirowany pracami Vincenta van Gogha i fowistów, wypracował sobie technikę malarską, na którą składały się energiczne pociągnięcia pędzlem i śmiała paleta barw. Malował portrety i pejzaże oraz tworzył liczne drzeworyty i litografie. kraj pochodzenia: Niemcy

302. Schongauer Martin (ok. 1450-1491), niemiecki malarz i miedziorytnik. Jego wspaniałe miedzioryty o tematyce religijnej podniosły status rytownictwa z rzemiosła do dziedziny sztuki. Tworzył pod silnym wpływem Rogiera van Weydena, sam z kolei oddziaływując na wielu sobie współczesnych. Syn złotnika Kaspara Schongauera, został obywatelem miasta Colmar w 1455. Tam około 1473 rozpoczął pracę, a kościół przyklasztorny w Colmar posiada jego obraz o niewątpliwej autentyczności, Madonna w ogrodzie różanym. W 1488 zamieszkał w Breisach. Jego sztychy kreskowane stały się klasyką tego gatunku i wzorcem, który znalazł wielu naśladowców. Młody Dürer podziwiał i kopiował jego pracekraj pochodzenia: 1491

303. Sebastiano del Piombo (Sebastiano Luciani) (ok. 1485-1547), malarz włoski okresu późnego renesansu. Urodzony w Wenecji, był uczniem Giorgione i wypracował sobie podobny styl tworzenia. W 1511 przeniósł się do Rzymu, gdzie przyjaźń z Michałem Aniołem i rywalizacja z Rafaelem stały się inspiracją jego największych dzieł, takich jak Wskrzeszenie Łazarza 1517-19 (National Gallery w Londynie). Malował również wspaniałe portrety. kraj pochodzenia: Włochy

304. Sessiu Todzio (1420-1506), artysta japoński. Uważany jest powszechnie za jednego z największych malarzy japońskich. W latach 1467-68 przebywał w Chinach i chociaż pogardliwie odnosił się do współczesnego sobie malarstwa chińskiego, wywarło na niego wpływ kilka chińskich stylów. Jego wysoce indywidualistyczna twórczość, łącząca w sobie subtelność tonu z ostrą, energiczną linią przyczyniła się do ustanowienia tradycji realizmu w malarstwie pejzażowym. kraj pochodzenia: Japonia

305. Seurat Georges Pierre (1859-1891), artysta francuski. Zapoczątkował, wraz z Paulem Signakiem, neoimpresjonistyczną technikę pointylizmu (malowanie za pomocą drobnych kropek, a nie długimi pociągnięciami pędzla). Mając 16 lat, rozpoczął naukę w École des Beaux-Arts, gdzie uczęszczał przez cztery lata i zadziwiająco szybko zaczął się wykazywać biegłością w rysowaniu postaci. Studiował dzieła Delacroix (freski w St. Sulpice) oraz Piero della Francesca, z którym wykazuje pokrewieństwo w odczuwaniu formalnego i geometrycznego piękna. Jednym z jego pierwszych arcydzieł był obraz La Baignade 1884 (Galeria Tate w Londynie), w którym atmosfera malarstwa impresjonistycznego łączy się z nową solidnością formy i kompozycji. W owym czasie Seurat wraz ze swym przyjacielem Signakiem interesowali się teoriami koloru różnych naukowców, a szczególnie jednoczesnym kontrastem i oddziaływaniem wzajemnym kolorów uzupełniających się -- teorią przedstawioną przez Eug+ne Chevreula. Celem tych poszukiwań było znalezienie nowej gamy wibracji w przedstawianiu światła i jego efektów na różnych powierzchniach. W słynnym obrazie La Grande Jatte 1886 (Art Institute of Chicago) Seurat po raz pierwszy zastosował metodę zwaną dywizjonizmem, polegającą na użyciu trzech zestawów uzupełniających się kolorów (czerwony i zielony, niebieski i pomarańczowy, fioletowy i żółty) nakładanych oddzielnymi dotknięciami pędzla. Była ona efektem końcowym licznych szkiców olejnych i rysunków. Seurat stosował dywizjonizm także w wielu innych pracach, między innymi we wspaniałych pejzażach, takich jak Bridge at Courbevoie (Courtauld Gallery, Londyn). W obrazie tym kolor uzyskany z oddzielnych kropeczek jest neoimpresjonistyczny, zgodnie z terminem wymyślonym przez przyjaciela Seurata, Felixa Fénéona, natomiast uporządkowany, geometryczny schemat kompozycji został starannie wypracowany. Po miejskich oraz przemysłowych krajobrazach i widokach Seine i wybrzeża Normandii, artysta zaczął tworzyć kompozycje inspirowane wielkomiejską wesołością, w których proste przeciwstawienie elementów pionowych i poziomych charakteryzujące jego pejzaże, zastąpiła bardziej ożywiona geometria pozwalająca oddać wrażenie ruchu, jak na przykład w Le Chahut (Kröller-Müller Museum, Holandia) i Le Cirque (Luwr, Paryż). Seurat był również niezwykle utalentowanym rysownikiem, a jego rysunki wykonane tłustą kredką na szorstkim papierze oddawały wyjątkowe bogactwo światła i cienia. kraj pochodzenia: Francja

306. Severini Gino (1883-1966), malarz włoski. Jako członek grupy futurystów pozostawał pod wpływem kubizmu i neoimpresjonizmu (szczególnie Seurata). Wypracował sobie półabstrakcyjny styl, w którym stosował określone wzory do przedstawienia ruchu. Typowy dla tego okresu jest Suburban Train Arriving in Paris 1915 (Galeria Tate, Londyn). W latach dwudziestych zaczął tworzyć w stylu neoklasycznym. Swoje idee wyraził w książce Du Cubisme au Classicism 1921. kraj pochodzenia: Włochy

307. Shen Chou (1427-1509), malarz chiński. Tworzył bardzo delikatne pejzaże. W jego obrazach widać wpływy dawnych mistrzów malarstwa chińskiego oraz, prawdopodobnie, japońskiego artysty Sessh# kraj pochodzenia: Chiny

308. Sichulski Kazimierz, ur. 1879 zm. 1942. Malarz. W latach 1920-30 prof. Państwowej Szkoły Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artyst. we Lwowie, 1930-39 ASP w Krakowie. W twórczości pozostawał pod wpływem Wyspiańskiego i secesji wiedeńskiej. Tworzył obrazy wel. symboliczne, sceny rodzajowe, gł. hunculskie, projektu witraży, mozajek, karykatury (panneau w Jamie Michalikowej w Krakowie 1911). Prace, m.in. Wiosna I, Sztuka, Madonna, Czarne jagnię. kraj pochodzenia: Polska

309. Sickert Walter Richard (1860-1942), artysta angielski. Jego impresjonistyczne widoki Londynu i Wenecji, portrety oraz obrazy wnętrz domów i music-hallów charakteryzuje subtelność tonu i operowania światłem, często z domieszką nastroju melancholii. Studiował w Slade School of Art. Sickert urodził się w Monachium jako starszy syn duńskiego malarza Oswalda Adalberta Sickerta. Jego rodzina przeprowadziła się w 1868 do Londynu i jako młody człowiek Sickert pracował pod kierunkiem Whistlera w Chelsea, zająwszy się za przykładem swojego mistrza rytownictwem. Jednak w 1883 poznał w Paryżu Degasa, który wywarł znacznie większy wpływ na ukształtowanie się jego stylu i podejścia do sztuki niż Whistler. Sickert nazywany jest impresjonistą, lecz był nim tylko w takim samym ograniczonym zakresie jak Degas -- konstruował obraz z zastanowieniem i bez pośpiechu z szybkich szkiców wykonanych w plenerze, nigdy nie malując na świeżym powietrzu. W latach 1885-1905 pracował w Dieppe, wyjeżdżając czasami do Wenecji. Z tego okresu pochodzą obrazy z music-halli oraz widoki Wenecji i Dieppe o nasyconym, ciemnym kolorycie. W okresie Camden Town (1905-14) tematów dla swej twórczości szukał w pokoikach na tyłach domów, w nędznych pensjonatach i na ulicach biedoty. W owym czasie jego osobowość i upodobanie do miejskiego życia zgromadziły wokół niego grupkę młodszych artystów. Chociaż sztuka nowoczesna datująca się od Cézanne'a była dla niego zamkniętą księgą, w 1911 zebrał w ten sposób wokół siebie angielskich postimpresjonistów w Grupę Camden Town. Jego późniejsze prace odznaczają się szerszym traktowaniem tematu i jaśniejszą kolorystyką. Kolejnym jego pomysłem były Echa , w których swobodnie przekształcał prace ilustratorów z epoki wiktoriańskiej. Jego werwa i charakter jako artysty zasługują na powszechny szacunek i pozwalają nadać mu miano człowieka nowoczesnego, choć pełne uprzedzeń poglądy wyrażone w twórczości literackiej (zebranej w 1947 pod tytułem A Free House) są przestarzałe zarówno pod względem treści, jak i stylu dowcipu. Trzecia żona Sickerta, Thér@se Lessore, którą poślubił w 1926 również była malarką. kraj pochodzenia: Anglia

310. Signac Paul (1863-1935), artysta francuski. W 1884 wraz z Georgesem Seuratem współtworzyli Salon Niezależnych (Salon des Artistes Indépendants). Obaj stosowali technikę pointylizmu. Mając 21 lat, wystawiał swoje prace na pierwszym Salonie Niezależnych i pozostał z nim związany aż do 1934. W 1886 razem z Seuratem zajęli się naukowym wykorzystaniem czystych barw widma w malarstwie. Malował oddzielnymi, podobnymi do mozaiki plamami czystego koloru, w odróżnieniu od kropek Seuratakraj pochodzenia: 1935

311. Signorelli Luca (ok. 1450-1523), malarz włoski. Działał głównie w środkowej części Włoch. Był uczniem Piero della Francesca, lecz na jego twórczość wywarł również wpływ Pollaiuolo i malarze florenccy, a także prowadzone przez niego studia anatomii i ruchu. Signorelli znalazł się wśród grupy malarzy wybranych do ozdobienia Kaplicy Sykstyńskiej. Jego najsłynniejszym dziełem jest seria fresków w kaplicy Brizio w katedrze w Orvieto (1499), rozpoczęta przez Fra Angelico w 1447. Sceny Upadek Antychrysta , Zniszczenie świata przez ogień , Zmartwychwstanie zmarłych i ukaranie potępionych oraz Błogosławieni wstępujący do Nieba cechuje ogromna siła wyrazu i niezwykłe efekty kolorystyczne. Przede wszystkim jednak, freski te rozsławiła dramatyczna ekspresja ruchu postaci, która stała się dla Michała Anioła inspiracją do jego Sądu Ostatecznego. Natomiast arcydziełem Signorellego w dziedzinie malarstwa sztalugowego był obraz Koncert Pana (Berlin), który uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej. Późniejsze lata życia Signorelli spędził w Cortonie, gdzie zajmował się nieco mniej ambitną dziedziną, prowadząc warsztat wytwarzający obrazy przeznaczone nad ołtarze. kraj pochodzenia: Włochy

312. Siqueiros David Alfaro (1896-1974), malarz meksykański. Był wybitnym przedstawicielem realizmu socjalistycznego, a także słynnym członkiem meksykańskiego ruchu z lat trzydziestych skupiającego malarzy tworzących malowidła ścienne (tzw. murale). Przez całe życie był aktywnym działaczem politycznym, a w swoich dziełach propagował idee, którym służył. Był mistrzem dynamicznego stylu charakteryzującego się nagromadzeniem postaci w ruchu i użyciem skrótu perspektywicznego oraz wielu punktów widzenia, jak na przykład w muralu Portrait of the Bourgeoisie 1939 (Budynek Związku Zawodowego Elektryków, miasto Meksyk). W latach dwudziestych Siqueiros pracował wraz z Diego Riverą i Jose Orozco nad alegorycznymi freskami dla Escuela National Preparatoria w mieście Meksykkraj pochodzenia: 1974

313. Sisley Alfred (1839-1899), francuski malarz impresjonista. Jego twórczość, liryczna i harmoniczna, wyróżnia się lekkością faktury i subtelnością kolorytu. W przeciwieństwie do większości impresjonistów, styl Sisleya kształtował się powoli i pewnie, bez nagłych zmian. Jego ojciec był bogatym przedsiębiorcą mieszkającym w Paryżu i kiedy Sisley miał 18 lat został wysłany do Anglii, gdzie miał się przygotować do pracy w handlu. Później jednak pozwolono mu studiować sztukę i pracował pod kierunkiem Gleyre'a wraz z Monetem i Renoirem. Poświęcił się całkowicie pejzażom. Brał udział w pierwszej wystawie impresjonistów w 1874, a jego sposób oddawania barwy powietrza pokrewny jest Monetowi. Zaczął malować amatorsko, lecz przepadek rodzinnego majątku zmusił go do zarabiania swą twórczością na utrzymanie. Mimo że przez całe życie borykał się z trudnościami finansowymi, jego dzieła wykazują godną podziwu spójność i jakość. Poza dwoma krótkimi pobytami w Anglii, gdzie malował nad Tamizą, mieszkał i pracował w dolinie rzeki Seine oraz w pobliżu Paryża, a w końcu osiedlił się w niewielkim mieszkaniu w Moret. Powódź w Port-Marly (Luwr 1876) oraz Most w Sevres (Tate Gallery) są wspaniałymi przykładami jego twórczości, która znajduje się w wielu galeriach. kraj pochodzenia: Francja

314. Snyders Frans (1579-1657), malarz flamandzki. Tematykę jego prac stanowiły głównie sceny myśliwskie i martwa natura. Był uczniem Brueghela Młodszego i działał w Antwerpii. Współpracował z Rubensem i Jordaensem. W latach 1608-09 podróżował po Włoszech. Szczególnie celował w malowaniu futra, piór i walk zwierząt. kraj pochodzenia: Francja

315. Sokołowski Jan Seweryn, ur. 1904 zm. 1953. Malarz. Członek ugrupowania artyst. Pryzmat, od 1949 prof. ASP w Warszawie. Zajmował się malarstwem sztalugowym (pejzaże, portrety i kompozycje figuralne zbliżone do impresjonizmu np: cykl Krajobraz zakopiański 1943-44, Portret K. Szymanowskiego 1952 i monumentalnym oraz rysunkiem i konserwacją malarstwa ściennego (1949-53 gł. projektant i współwykonawca polichromii Starego Miasta w Warszawie. Gł. prace: plafon w pawilonie pol. na Międzynar. Wystawie Sztuki i Techniki w Paryżu (z F. Kowarskim, 1937), oraz działa w Warszawie: zegar mozaikowy na Mariensztacie (1948), projekty plafonów: Teatr Nar. (1950), gmach MSZ (1952), fryz na domu Pod Fortuną (1953) i na kamienicy Pod Zodiakami na Starym Mieście (w zespole), mozaiki Rybacy (1948), Fontanna na Mariensztacie (z Z. Kowalską). kraj pochodzenia: Polska

316. Soutine Chaim (1893-1943), francuski malarz ekspresjonista pochodzenia litewskiego. Używając jaskrawych kolorów oraz gęstej, energicznie nakładanej farby, stworzył dzieła głębokie i przepełnione emocjami - głównie pejzaże i portrety. Typowym przykładem jego twórczości jest Page Boy 1927 (Albright-Knox Art Gallery, Buffalo, stan Nowy Jork). Przez jakiś czas pracował w szkole sztuk pięknych w Wilnie, a następnie przeniósł się do Paryża, gdzie wiódł ubogie życie wśród malarzy i poetów. W 1912 nędza przywiodła go ku próbie samobójczej. Był bliskim przyjacielem Modiglianiego. Po jego śmierci na jakiś czas wyjechał do Céret, malując tam pełne cierpienia obrazy wyrażające rozpacz. Jednakże po 1923, kiedy Zaborowski - handlarz obrazami, któremu Modigliani przedstawił uprzednio Soutine'a - zorganizował wystawę jego prac, Soutine odniósł w Paryżu pewien sukces. Ekspresjonistyczna deformacja jego obrazów przypomina twórczość van Gogha. Martwe natury Soutine'a, których charakterystycznym tematem jest wyszczerbiona czara, cechują się wspaniałym nasyceniem barw. kraj pochodzenia: Francja

317. Spencer Stanley (1891-1959), malarz angielski. Urodził się i mieszkał w Cookham nad Tamizą, w hrabstwie Berkshire. W swej twórczości odtwarzał historię chrześcijaństwa, za jej tło obierając Cookham. W swych szczegółowych, przypominających marzenia senne kompozycjach, w niewielkim stopniu uwzględniał zasady perspektywy oraz w bardzo oryginalny sposób wykorzystywał uogólnione postaci ludzkie. W 1959 otrzymał tytuł szlachecki. Przykładami jego twórczości są obrazy: Chrystus niosący krzyż 1920 i Zmartwychwstanie: Cookham 1923-27 (oba znajdują się w Tate Gallery w Londynie), a także freski przedstawiające życie wojskowe dla kaplicy Wszystkich Zmarłych w Burghclere, w hrabstwie Berkshire. kraj pochodzenia: Anglia

318. Spranger Bartholomeus (1544-1611), malarz flamandzki, przedstawiciel manieryzmu. Uczył się w Antwerpii, a następnie pracował w Paryżu, Rzymie i Wiedniu, by w końcu zostać malarzem na dworze Rudolfa II w Pradze. Jego obrazy, przedstawiające przede wszystkim tematy mitologiczne i alegoryczne, są często przepełnione erotyzmem. kraj pochodzenia: Francja

319. Starowieyski Franciszek, ur. 1930. Grafik, malarz i scenograf. Uprawia grafikę użytkową, plakat filmowy (np. Przygody Munchausena, Panna młoda w żałobie), teatralny (Zamek), imprezowy (np. Kobieta jest kobietą, Oni), rysunek, ilustrację książkową (S. Dygat, Karnawał 1968), A. Kijowski, Dziecko przez ptaka przyniesione 1968). Zajmuje się scenografią telewizyjną i teatralną (S.I. Witkiewicz, Oni w Teatrze Pol. we Wrocławiu) oraz malarstwem ściennym. kraj pochodzenia: Polska

320. Stażewski Henryk, ur. 1894 zm. 1988. Malarz i grafik. Członek awangardowych grup artyst. Blok, Praesens, a.r. . Należał do pionierów abstrakcji geom. w Polsce, nawiązywał w twórczości do kubizmu, subremantyzmu, naoplastycyzmu, konstruktywizmu i puryzmu. Po wojnie zwrócił się kusztuce przedstawiającej - portrety, kompozycje figuralne. Później tworzył bezprzedmiotowe kkompozycje malarsko-reliefowe (Relief miedziany 1964. Uprawiał malarstwo ścienne, dekorację wnętrz, grafikę. Zajmował się też teorią sztuki. kraj pochodzenia: Polska

321. Steen Jan Havickszoon (ok.1626-1679), malarz holenderski. Studiował pod kierunkiem Adriaena van Ostade'a i Jana van Goyena, którego córkę poślubił. Pracował w Hadze, Delft (gdzie miał swój browar) oraz w Lejdzie, w której w późniejszych latach otworzył własną gospodę. Wielka wrażliwość artystyczna Steena uchroniła jego sceny rodzajowe od trywialności. Jednym z jego znanych obrazów jest The Prince's Birthday (Rijksmuseum). Malował pełne humoru sceny rodzajowe, osadzone głównie w tawernach lub domach burżuazji, a także portrety i pejzaże. kraj pochodzenia: Holandia

322. Stopka Andrzej, ur. 1904 zm. 1973. Malarz, scenograf. Od 1950 prof. ASP w Krakowie. Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli współczesnej karykatury portretowej. Po 1945 twórca dekoracji kostiumów do inscenizacji teatralnych w Krakowie, Łodzi i Warszawie, m.in. K. Dejmka: Wyzwolenie S. Wyspiańskiego (1957), Historyja o Chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim Mikołaja z Wilkowiecka (1961 i 1962), Żywot Jozepha M. Reja (1965), Dziady Mickiewicza (1967). kraj pochodzenia: Polska

323. Streeton Arthur Ernest (1867-1943), malarz australijski. Był założycielem Heidelberg School i pionierskim twórcą impresjonistycznych pejzaży australijskich. W 1937 otrzymał tytuł szlachecki. kraj pochodzenia: Australia

324. Stryjeńska Zofia, ur. 1894 zm. 1976. Malarka i graficzka, tworząca od wojny w Paryżu. Tworzyła kompozycje czerpiące inspirację z pol. folkloru, projektowała plakaty, tkaniny i zabawki, uprawiała scenografię, ilustrację książkową, wykonała też polichromię domów w Rynku Starego Miasta w Warszawie. Gł. prace: cykl Pascha 1917-18, cykl autolitografii Bożkowie słowiańscy 1918, 1922, panneau Pory roku do pol. pawilonu na Międzynar. Wystawie Sztuk Dekoracyjnych w Paryżu 1925, scenografia do Ballady J. Słowackiego i Harnasi K. Szymanowskiego, ilustracje do Trenów J. Kochanowskiego, Sielanek Sz. Szymonowica. kraj pochodzenia: Polska

325. Strzemiński Władysław, ur. 1893 zm. 1952. Malarz, grafik, teoretyk sztuki. Członek ugrupowań Blok współzał. grupy a.r. pisma Forma , jeden z twórców kolekcji sztuki nowoczesnej w muzeum w Łodzi. W 1928 sformułował teorię unizmu, odmiany malarstwa abstrakcyjnego, i stworzył wiele dzieł unistycznych. W późniejszym okresie tworzył pejzaże morskie i miejskie oraz cykle rysunków - Deportacja 1940, Ręce, które nie z nami 1945, a także obrazy olejne o intensywnym kolorycie. Jest też autorem praz teoretycznych, m.in. Unizm w malarstwie 1928, Druk funkcjonalny 1935, Teoria widzenia 1958. Pozbawiony przez władze 1950 pracy wykładowcy w Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi, zmarł w biedzie na gruźlicę. kraj pochodzenia: Polska

326. Stuart Gilbert Charles (1755-1828), amerykański malarz portrecista. Początkowo studiował w Newport w stanie Rhode Island, jednak w 1755 wyjechał do Anglii, zostając uczniem amerykańskiego malarza, Benjamina Westa. Przyswoił sobie metody angielskiego malarstwa portretowego i odnosił sukcesy w Londynie, popadł jednak w długi, a problemy finansowe zmusiły go do wyjazdu do Irlandii. W latach 1778-93 tworzył (znowu z powodzeniem) w Dublinie. Powrócił do Ameryki by namalować portret George'a Washingtona. Namalował trzy wersje tego obrazu - w rezultacie powstał portret Anthenaeum, wielokrotnie kopiowany przez samego autora. Jego twórczość wyróżnia się świeżością barwy i spokojną godnością sportretowanych głów. Oprócz Washingtona namalował wielu innych wybitnych Amerykanówkraj pochodzenia: 1828

327. Stubbs George (1724-1806), malarz angielski. Znany jest z obrazów przedstawiających konie. Po wydaniu jego książki z rycinami, The Anatomy of the Horse 1766, otrzymywał wiele zleceń na obrazy zwierząt. Dramatyczny obraz Lion Attacking a Horse 1770 (Yale University Art Gallery, New Haven, stan Connecticut) oraz spokojne malowidło Reapers 1786 (Tate Galley, Londyn), ukazują różnorodność nastrojów w jego malarstwie. Stubbs był w dużej mierze samoukiem, a w młodości ćwiczył malarstwo portretowe w Yorku i innych miastach północnej Anglii, podczas studiów nad anatomią ludzką i zwierzęcą. W 1754 wyjechał do Rzymu, kontynuując studia przyrodnicze i anatomiczne. Zanim osiedlił się w Londynie, wynajął farmę i przeprowadził serię sekcji ciał koni, która zaowocowała książką The Anatomy of the Horse 1766. Często otrzymywał zlecenia od rozmiłowanej w sporcie arystokracji, zamawiającej u niego obrazy koni wyścigowych. Był nie tylko doskonałym malarzem zwierzątkraj pochodzenia: 1806

328. Stwosz Wit, właściwie Stoss Veit (ok.1450-1533), niemiecki rzeźbiarz i malarz. Tworzył w Norymbergii i Polsce. Wykonał drewniany ołtarz z rzeźbionymi skrzydłami w Kościele Mariackim w Krakowie - złożoną kompozycję z licznymi postaciami, w której centrum znajduje się scena Zaśnięcia Marii 1477-89. Stwosz urodził się w Norymbergii, do której powrócił później z Polski. W wyrzeźbionej przez niego figurze Św. Rocha w kościele Santa Annunziata we Florencji uwidacznia się charakterystyczny flamandzki realizm oraz śmiała draperia. Większość rzeźb Stwosza pokryta była jaskrawymi barwami. kraj pochodzenia: Niemcy

329. Sutherland Graham Vivian (1903-1980), angielski malarz, grafik i projektant. Od końca lat 40. działał głównie we Francji. Malował portrety, pejzaże i tematy religijne, często stosując styl półabstrakcyjny. Początkowo studiował rytownictwo i akwafortę, a jego wczesne prace wykazują pewne podobieństwo do twórczości Samuela Palmera, jednak w 1930 zaczął malować, a podczas kolejnych dziesięciu lat nabył surrealistycznego uznania dla dziwności oraz zaczął wyrażać metaforyczne treści poprzez formy przyrodnicze. Zaowocowało to cierniami, złowrogimi kształtami drzew i umiejętnym oddaniem samej esencji pejzażu, na jego obrazach z lat 40. Od 1941 był oficjalnym malarzem wojennym, a jego zmysł dziwności znalazł żywy wyraz w obrazach przedstawiających zniszczenia poczynione przez bomby. Obrazy takie jak Ukrzyżowanie, namalowane dla kościoła St Matthew w Northhampton (1946), Origins of Land (obraz namalowany na Festiwal Brytyjski w 1951, Tate Gallery, Londyn), malarstwo portretowe, m.in. uderzający portret Somerseta Maughama, a także jego projekty gobelinów Christ in Glory w katedrze w Coventry, ukazują różnorodne aspekty jego twórczości. Jej esencję stanowi jednak pełna wyobraźni symbolika, która przyniosła mu międzynarodową sławę. Do jego twórczości należą również projekty ceramiki i plakatów, kostiumów scenicznych oraz scenografii teatralnej. kraj pochodzenia: Anglia

330. Suzuki Harunobu (1725-1770), malarz japoński. Był jednym z głównych przedstawicieli ukiyo-e, a także jednym z pierwszych grafików, którzy z powodzeniem stosowali druk wielobarwny. W jego twórczości uwidacznia się niewątpliwe wyczucie kompozycji i linii. Tematami jego prac są m.in. sceny domowe, kurtyzany i aktorzy. kraj pochodzenia: Japonia

331. Szancer Jan Marcin, ur. 1902 1973. Grafik, malarz, scenograf. Od 1951 prof. ASP w Warszawie. Tworzył ilustracje książkowe (np. I. Krasicki, Bajki i satyry 1951, M. Konopnicka, O krasnoludkach i sierotce Marysi 1952, C. Collodi, Pinokio 1952, J. Brzechwa, Podróże Pana Kleksa 1961), cykle rysunków, scenografie teatralne (G. Verdi, Aida, Teatr Wielki w Warszawie 1966), filmowe i telewizyjne. Także reżyser (eksperymentalne spektakle teatru telewizji). kraj pochodzenia: Polska

332. Ślendziński Ludomir, ur. 1889 zm. 1980. Malarz i rzeźbiarz. Od 1925 prof. uniw. w Wilnie, od 1945 Politechniki w Krakowie. Uprawiał twórczość nawiązującą do XIX-w. klasycyzmu wileńskiego oraz do XV- i XVI-w. sztuki. Tworzył kompozycje figuralne, portrety - Portret żony 1923, obrazy malowane na drewnie, polichromowane reliefy. Uprawiał też malarstwo ścienne - hotel Orbis w Zakopanem 1954. kraj pochodzenia: Polska

333. Tamayo Rufino (1899-1991), meksykański malarz i grafik. W jego twórczości, czerpiącej zarówno z europejskiego modernizmu, jak i miejscowej sztuki z czasów przedkolumbijskich, uwidacznia się wyraźne zerwanie z retoryką i obrazowością poprzedniego pokolenia meksykańskich naturalistów. Na jego obrazach (głównie sztalugowych) cechujących się żywymi kolorami i wypełnionych tajemniczymi, półabstrakcyjnymi postaciami, zauważyć można silne wpływy kubizmu, ekspresjonizmu i surrealizmu, np. Women Reaching for the Moon 1956 (Cleveland Museum of Art, Cleveland w stanie Ohio). W latach 1933-77 Tamayo namalował wiele znaczących malowideł ściennych oraz dziel na mniejszą skalę. Wybrana przez niego tematyka - meksykański folklor, ludzie, fauna i flora - ujawnia jego miłość do ojczystego kraju, np. Watermelons 1968 (Rufino Tamayo Museum, Mexico City). Do jego znaczących zleceń należało malowidło ścienne, Prometeusz 1958, w gmachu UNESCO w Paryżu. kraj pochodzenia: Meksyk

334. Tanguy Yves (1900-1955), malarz francuski, przedstawiciel surrealizmu. Od 1939 mieszkał w USA. Jego pomysłowe płótna przedstawiają półabstrakcyjne istoty na tle jałowego krajobrazu. Pierwszą malarską inspiracją Tanguya była twórczość de Chirico, a w 1925 przyłączył się do ruchu surrealistycznego. Wkrótce stworzył swój charakterystyczny styl z dziwacznymi, smukłymi formami, umieszczonymi na typowym dla surrealizmu pustkowiu. kraj pochodzenia: Francja

335. Tapies Antoni (1923- ), hiszpański malarz abstrakcjonista. Znany jest ze swych obrazów o bogatej fakturze, stworzonych przy zastosowaniu różnorodnych materiałów. W dziełach takich jak Large Brown Triangle 1963 (Musée National d'Art Moderne, Centrum Pompidou w Paryżu), artysta używa monochromatycznych, ziemistych odcieni i złamanych powierzchni - pokrytych graffiti lub kilkoma wyrytymi kreskami - aby wyrazić upływ czasu i ślady pozostawiane przez istoty ludzkie. Jest samoukiemkraj pochodzenia:

336. Taranczewski Wacław, ur. 1903 zm. 1987. Malarz. Członek ugrupowania Pryzmat. Od 1947 prof. ASP w Krakowie. Twórczość malarską T. cechują wysokie umiejętności kolorystyczne, tendencja do monumentalizowania formy i dekoracyjność. Martwe natury i wnętrza budowane płaszczyznami koloru (Martwa natura ze skrzypcami na zielonym tle 1933-34, Martwa natura z błękitną wazą na tle dywanu 1938, Akt z zieloną zasłoną 1937-38), często powtarzają się w in. wersjach tematu, np. Koncert w atelier, Martwa natura ze świątkiem, Martwa natura z klatką (1962). T. ma spory dorobek w dziedzinie polichromii (m.in. w kościołach NMP i św. Marcina w Poznaniu) i witrażu (w katedrze warszawskiej). kraj pochodzenia: Polska

337. Tatlin Władimir Jewgrapowicz (1885-1953), malarz rosyjski. Był współtwórcą konstruktywizmu. Po zetknięciu się z kubizmem w Paryżu, w 1913, stworzył swe pierwsze dzieła konstruktywistyczne, wykorzystując surowce, takie jak cyna, szkło, gips i drewno, w celu stworzenia abstrakcyjnych rzeźb, które zawieszał w powietrzu. W latach 1933-52 pracował jako scenograf. Jego projekt pomnika Trzeciej międzynarodówki, choć nie został zrealizowany, stał się symbolem stylu konstruktywistycznego: duża, ażurowa, skręcona spiralnie wieża ze szkła i malowanej stali, z geometrycznymi kształtami obracającymi się w jej centralnej części. kraj pochodzenia: Rosja

338. Teniers David Młodszy (David II, 1610-1690), malarz flamandzki, został nadwornym malarzem arcyksięcia Leopolda Wilhelma, gubernatora Niderlandów, w Brukseli. Malował zabawne, pełne życia, sceny z życia chłopów, pozostając pod wpływem inspiracji sztuką Brouwera. Jako kustosz kolekcji sztuki arcyksięcia, wykonał wiele kopii obrazów oraz stworzył zbiór rycin, Theatrum Pictorium kraj pochodzenia: Holandia

339. Teofan Grek (ok.1330-1405), malarz bizantyjski, tworzący w Rosji. Wywarł wpływ na malarstwo w Nowogrodzie, gdzie w 1378 namalował freski w cerkwi Spasa Preobrażenija. Pracował również w Moskwie z Andriejem Rublowem. Inny Teofan, żyjący później (w XVI w.), był jednym z wiodących malarzy bizantyjskiej szkoły kreteńskiej, która rozwijała się wspaniale w klasztorach na Krecie od początku XIV w. kraj pochodzenia: Rosja

340. Terborch Gerard (1617-1681), malarz holenderski. Malował niewielkie portrety i sceny rodzajowe, przedstawiające głównie wypoczywających żołnierzy oraz zamożne rodziny w swych domach. Wiele podróżował po Europie. Jego obraz Peace of Münster 1848 (National Gallery, Londyn) jest oficjalnym portretem zbiorowym. kraj pochodzenia: Holandia

341. Terbrugghen Hendrick (1588-1629), malarz holenderski. Był, obok Honthorsta, jednym z czołowych przedstawicieli Szkoły Utrechckiej. Około 1604 przebywał w Rzymiekraj pochodzenia: 1629

342. Tiepolo Giovanni Battista (Giambattista) (1696-1770), malarz włoski. Był jednym z pierwszych przedstawicieli włoskiego rokokakraj pochodzenia: 1770

343. Tiffany Louis Comfort (1848-1933), amerykański malarz i projektant szkła. Był synem Charlesa Louisa Tiffany'ego, założyciela Tiffany and Company - nowojorskiej firmy jubilerskiej. W 1881 założył swą własną firmę zdobniczą. W 1893 zaczął produkować artystyczne wyroby szklane, które były popularne a latach 20., a następnie cieszyły się kolejną falą popularności, począwszy od lat 50. Wytwarzał okna witrażowe, opalizujące szkło Favrile (od łacińskiego faber - mistrz rzemiosła) oraz abażury w stylu Art Nouveau. Używał szkła zawierającego tlenki żelaza i innych pierwiastków, aby uzyskać bogatą kolorystykę. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

344. Tintoretto właśc. Jacopo Robusti (1518-1594), malarz włoski. Przydomek artysty pochodził od zawodu jego ojca, który był farbiarzem (po włosku - tintore). Tworzył w Wenecji. Jego dramatyczne malowidła religijne są widowiskowo rozświetlone i pełne ruchu, czego przykład stanowią ogromne płótna ukazujące życie Chrystusa i jego Matki w Scuola di San Rocco w Wenecji, 1564-88. Był uczniem Tycjana i miłośnikiem twórczości Michała Anioła. Jego udana kariera artystyczna rozpoczęła się obrazem Miracle of St Mark Rescuing a Slave 1548 (Accademia, Wenecja). W Scuola di San Rocco stworzył sekwencję scen bohaterskich, charakteryzujących się śmiałością gestów, skróconą perspektywą, ulotną migotliwością, nieziemskimi efektami świetlnymi oraz dramatycznym zniekształceniem przestrzeni. Namalował również płótna dla Pałacu Doży. Wydaje się, że poza jednym wyjazdem do Mantui, nigdy nie opuszczał Wenecji, gdzie jego niestrudzona praca zaowocowała wieloma obrazami religijnymi i portretami oraz pewną liczbą dzieł alegorycznych i mitologicznych. Należą do nich: wspaniały obraz Miracle of St Mark, malowidła dekoracyjne w Scuola di San Rocco (m.in. ogromne dzieła, Christ before Pilate i Ostatnia Wieczerza), 1560, a także potężny Raj w Pałacu Doży, 1590. W owych wielkich dziełach uwidacznia się niezawodna wyobraźnia artystykraj pochodzenia: 1518

345. Tissot James (Joseph Jacques) (1836-1902), malarz francuski. Podczas dziesięcioletniego pobytu w Anglii sportretował szczegółowo wiktoriańską elitę społeczną, np. na obrazie Ball on Shipboard 1874 (Tate Gallery, Londyn). W latach 80. XIX w. przebywał w Palestynie. Znaczny podziw budziły jego dzieła religijne. kraj pochodzenia: Francja

346. Tomaszewski Henryk, ur. 1914. Grafik. Od 1952 prof. ASP w Warszawie. Jeden z twórców nowoczesnego plakatu pol. Zajmuje się grafiką użytkową, gł. plakatem, początkowo o formach malarskich, następnie o uproszczonych formach graficznych (Wystawa rzeźb Henry Mooore'a 1959, Hamlet 1962, Hadrian VII 1969, Theatrum Andrzeja Stopki, 1985), grafiką książkową (J. Brzechwa, Kaczka dziwaczka 1953), rysunkiem satyrycznym, wystawiennictwem (projekt wnętrza pawilonu przem. na Wystawie Świat. w Nowym Jorku 1939, z W. Sowickim), scenografią (S. Mrożek, Strip-tease, Teatr Ateneum 1964). kraj pochodzenia: Polska

347. Topolski Feliks, ur. 1907 zm. 1989. Malarz, rysownik, tworzący w Wlk. Brytanii. Członek Loży Wolnomalarskiej, od 1935 w Londynie, w czasie wojny korespondent na frontach Europy, Afryki i Azjii - cykl rysunków. Od 1953 wydawał rysunkową kronikę obyczajów ang. Topolski's Chronicle. Zajmował się także ilustracją książkową i scenografią oraz malarstwem, gł. portrety, akty. Wydał albumy: Britain in War 1941, Russia in War 1942, Three Continents 1945. kraj pochodzenia: Polska

348. Torres Garcia Joaquin (1874-1949), malarz urugwajski. Od 1926 mieszkał w Paryżu, znajdując się pod wpływem twórczości Mondriana i innych paryskich artystów. Po pobycie w Madrycie w 1932, zaczął czerpać inspirację z ceramiki artystycznej Inków i ludów kultury Nazca. Jego dojrzały styl opiera się na wzorze krzyżujących się linii, wywiedzionym z estetycznych proporcji przekroju złota. kraj pochodzenia: Urugwaj

349. Toulouse Lautrec Henri Marie Raymond de (1864-1901), malarz francuski, związany z impresjonizmem. Działał w Paryżu, gdzie malował tancerki i prostytutki. Jego styl charakteryzował się silnymi barwami, śmiałą kompozycją i doskonałą techniką. Od 1891 wielkie sukcesy święciły jego plakaty litograficzne, starannie wykonane, jednak zachowujące spontaniczny charakter szkiców. Jego późniejsza twórczość miała okazać się niezwykle istotna dla rozwoju sztuki plakatowej. W wieku 18 lat uczył się w pracowni Bonnata, a następnie Cormona, jednak w 1884 zrezygnował z kształcenia się akademickiego i otworzył własne studio przy rue Tourlaque, w którym pozostał przez 13 lat. Główna aktywność twórcza Toulouse-Lautreca przypadła na dekadę 1885-95, kiedy jego życie toczyło się wokół dzielnicy Montmarte. Obcując swobodnie z ludźmi z wszelkich grup społecznych i czując się swojsko w domach rozrywki i rozpusty, rysował i obserwował w kawiarniach, kabaretach i maisons closes, tworząc wspaniały obraz tzw. nocnej cywilizacji . Pośród malowanych przez niego postaci znaleźli się: Yvette Gulibert, La Goulue, Valentin, Czekoladka - tancerka murzyńska i Jane Arvil. Choć cechował się niezależnym spojrzeniem na świat, sam oddawał się wybrykom i nadużyciom charakterystycznym dla lat 90. XIX stulecia. W rezultacie podupadł na zdrowiu i w 1899 trafił do sanatorium. Tam narysował i namalował z pamięci cykl Au Cirque. W 1901, czując zbliżający się koniec, zamieszkał z matką w rodzinnym dworze, gdzie zmarł w wieku 37 lat. Fascynowała go twórczość Degasa, czerpał również nieco z obrazów Foraina i znakomicie dostosował do własnych celów kompozycję i technikę grafiki japońskiej, w swej barwnej litografii, której klasyczne przykłady stanowią plakaty dla Moulin Rouge. Wydaje się, że zwykła olejna technika malarska nie odpowiadała mukraj pochodzenia: 1901

350. Tour Georges de La (1593-1652), malarz francuski. Działał w Lotaryngii, a jego patronem był książę Lotaryngii Richelieu, a także prawdopodobnie Ludwik XIII. Wiele z obrazów La Toura rozjaśnia tylko jedno źródło światła, co tworzy efekt głębokiego kontrastu między światłem i cieniem, jak np. w obrazie Józef Cieśla ok.1645 (Luwr, Paryż). Zakres tematyczny jego malarstwa rozciąga się od obrazów religijnych po domowe sceny rodzajowe. Pomimo sławy za życia, przez długi czas La Tour był zapomnianym mistrzem. Dopiero w XX wieku uznany został za jednego z największych malarzy francuskich XVII wieku. Sporo z jego prac było niepodpisanych, dlatego też wielu dwudziestowiecznych uczonych spierało się o ich pochodzenie. Nic nie wiadomo na temat wykształcenia malarza. Jego dzieła wskazują na znajomość prac holenderskich z charakterystycznym motywem zapalonej świecy, np. obrazów G. Honthorsta. La Tour prawdopodobnie był również we Włoszech. Styl Caravaggia oraz niderlandzka szkoła oświetlania scen sztucznym światłem nabierają w obrazach La Toura uroczystego i prostego piękna, czego sławnym przykładem jest obraz Narodziny (Musée de Rennes). Do arcydzieł malarza należą również wczesna praca Kataryniarz (Nantes) oraz Święty Sebastian opłakiwany przez świętą Irenę (Berlin). kraj pochodzenia: Francja

351. Turner Joseph Mallord William (1775-1851), angielski malarz pejzażysta. Był jednym z najoryginalniejszych artystów swoich czasów. Wiele podróżował po Europie, a jego pejzaże nabierały coraz bardziej romantycznego charakterukraj pochodzenia: zgodnie z ostatnią wolą Turnera wystawiono tam kolekcję jego dzieł, które podarował narodowi.

352. Tycjan właściwie Tiziano Vecellio (ok.1487-1576), malarz włoski. Tworzył w Wenecjikraj pochodzenia: w Mediolanie, gdzie przebywał z cesarzem w 1541

353. Uccello Paolo, właśc. Paolo di Dono (1397-1475), malarz włoski. Działał we Florencji, był jednym z pierwszych, którzy eksperymentowali z perspektywą. Najwcześniejsze z jego zachowanych obrazów pochodzą z lat 30. XV w. Dekoracyjna kolorystyka i szczegóły dominują na jego późniejszych obrazach. Kształcił się w zawodzie złotnika, a od ok.1407-12 był uczniem Ghibertiego, gdy pracował on nad drzwiami baptysterium florenckiego. W 1415 został członkiem Cechu Lekarzy we Florencji, jako malarz. Tworzył głównie we Florencji, z przerwą od 1425, kiedy to przebywał w Wenecji, gdzie, jak się uważa, stworzył mozaikę na fasadzie kościoła św. Marka. W 1442 kupił dom we Florencji i najwyraźniej przez pewien czas świetnie mu się powodziło, choć starość spędził prawdopodobnie w nędzy i samotności. Słynie ze swych studiów perspektywy, choć posługując się nią kierował się raczej wyobraźnią niż naukową dokładnością i konsekwencją. Do jego fresków należy m.in. obraz (naśladujący pomnik konny) angielskiego condottiere, Sir Johna Hawkwooda (zwanego Giovannim Acuto), 1436, w katedrze we Florencji, a także cykl fresków w krużganku Chiostro Verde kościoła Santa Maria Novella we Florencjikraj pochodzenia: National Gallery, Londyn). Miały zostać oprawione wspólnie, jednak każdy z nich stanowi odrębną całość o wspaniale bogatej kompozycji. Do pozostałych znakomitych dzieł Uccella, świadczących o jego oryginalności i żywości wyobraźni, należą obrazy Hunt (Ashmolean, Oksford) i Święty Jerzy i smok (ok.1460, National Gallery, Londyn). Cykl namalowanych przez niego portretów (Luwr) sugeruje, że podziwiał szczególnie Giotta, Donatella, Brunelleschiego oraz matematyka, Antonio Manettiego.

354. Utrillo Maurice (1883-1955), malarz francuski. Malował widoki miejskie, przedstawiające jego rodzinny Paryż, często na podstawie zdjęć z widokówekkraj pochodzenia: 1955

355. Vasarély Victor (1908- ), malarz francuski pochodzenia węgierskiego, przedstawiciel op-artu. W latach 40. zaczął malować precyzyjne kompozycje geometryczne, pełne wizualnych zagadek oraz efektów ruchu, które tworzył ze złożonych układów figur geometrycznych o wyraźnych krawędziach, stosując subtelne odcienie barw. Od 1930 działał w Paryżu, a od 1960 - na południu Francji. Początkowo zajmował się grafiką, tworząc przede wszystkim prace czarno-białe. kraj pochodzenia: Francja

356. Vasari Giorgio (1511-1574), włoski historyk sztuki, architekt i malarz. W swych Żywotach najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów 1550 (dzieło to rozszerzono i poprawiono w 1568), przedstawił teorię, zgodnie z którą renesans w sztuce rozpoczął się od Giotta, a jego kulminację stanowiła twórczość Michała Anioła. Zaprojektował Palazzo degli Ufizzi we Florencji, a także pałace i kościoły w Pizie oraz Arezzo. Przez krótki czas studiował sztukę we Florencji, pod kierunkiem Michała Anioła, dla którego żywił bezmierny podziw, a także u Andrei del Sarto i Baccia Bandinelliego. W Rzymie studiował twórczość Rafaela. Odniósł sukces jako architekt i malarz dekoracyjny, a w 1547 wybudował sobie dom w Arezzo (obecnie mieści się w nim muzeum), suto go ozdabiając. Jako malarz nie był nigdy wysoko ceniony, choć jego twórczość stanowi ciekawy przykład manierystycznej przesady, będącej rezultatem fascynacji malarstwem Michała Anioła. Jego Żywoty należą jednak do klasyki i, choć poprawione w szeregu szczegółów w wyniku współczesnych badań, pozostają dziełem o wielkiej wartości jako bardzo obiektywny zapis rozwoju włoskiej sztuki od Średniowiecza do Renesansu. kraj pochodzenia: Włochy

357. Velázquez Diego Rodriguez de Silva y (1599-1660), malarz hiszpański. Był najwybitniejszym malarzem hiszpańskim XVII stulecia. W 1623 został nadwornym malarzem Filipa IV w Madrycie, gdzie namalował liczne portrety rodziny królewskiej, a także kilka obrazów religijnych, scen rodzajowych i malowideł o innej tematyce. Typowy przykład jego malarstwa portretowego stanowią Panny dworskie (Las Meninas) 1656 (Prado, Madryt), podczas gdy obraz Women Frying Eggs 1618 (National Gallery of Scotland, Edynburg) jest typową sceną rodzajową. Ocenia się, że liczba jego obrazów (które podpisywał nazwiskiem Diego Velasques lub Diego de Silva Velasquez) nie przekracza 170. Kopie i kolejne wersje obrazów Velázqueza wykonywane były przez jego asystentów, wśród których znaleźli się Juan Paréja i Juan del Mazo. Jego natychmiastowy wpływ na sztukę hiszpańską był niewielki, choć Goya miał później uznać Rembrandta, Velazqueza i Przyrodę za źródło swej inspiracjikraj pochodzenia: odniósł natychmiastowy sukces i został mianowany nadwornym malarzem króla. Sławę przyniósł mu obraz Los Borracho z 1629. W tym okresie Velazquez poznał w Madrycie Rubensa oraz zaczerpnął inspirację ze swego pierwszego pobytu we Włoszech, w latach 1629-31. Studiował i kopiował dzieła wielkich mistrzów weneckich w Wenecji, a następnie pojechał do Rzymu i Neapolu, gdzie poznał Riberę. Obraz Kuźnia Wulkana (Prado) stanowi próbę pogodzenia włoskiego sposobu przedstawienia tematu mitologicznego z właściwym Velazquezowi poczuciem realizmu. Od 1631 poświęcił się pilnie służbie dworskiej, która, oprócz malowania, wymagała również od niego pełnienia różnych oficjalnych powinności, a jedyną przerwę stanowił jego drugi pobyt we Włoszech (Genua, Wenecja, Neapol i Rzym), w latach 1649-51. W owym okresie malował głównie obrazy rodziny królewskiej, np. stojący portret Filipa IV (National Gallery, Londyn) oraz Portret konny infanta Baltazara Carlosa (Prado), choć powstało wówczas również wspaniałe Poddanie Bredy (Las Lanzas) (Prado), namalowane przed 1635, dla upamiętnienia zakończonego sukcesem oblężenia Bredy przez Spinolę. Drugi wyjazd Velazqueza do Włoch (w celu zakupu obrazów i zgromadzeniu informacji przydatnych dla utworzenia planowanej Hiszpańskiej Akademii Królewskiej) zaowocował jego portretem Innocentego X, wspaniałym szkicem pejzażu ogrodów Villa Medici (Prado) oraz malowidłem Wenus ze zwierciadłem (National Gallery, Londyn), w którym próbował naśladować Tycjana. W ostatnich latach życia stworzył stosunkowo niewiele obrazów, stanowiących jednak cykl znakomitych arcydzieł. Jego portrety drugiej żony Filipa IV, Marianny Austriackiej oraz infantki Małgorzaty łączą w sobie subtelną kolorystykę z pełną rozmachu kompozycją. Na swych słynnych obrazach grupowych - Panny dworskie oraz widok wnętrza królewskiej wytwórni gobelinów, Las Hilanderas (oba znajdują się w muzeum Prado) - znalazł znakomite rozwiązanie rozmieszczenia powikłanych tematów malarskich.

358. Velde van de, nazwisko rodziny malarzy holenderskich.. Essaias (ok.1591-1630) był pejzażystą, twórcą obrazów bitewnych i scen rodzajowych. Tworzył w Haarlemie oraz jako nadworny malarz w Hadzekraj pochodzenia: 1693

359. Vermeer Jan (1632-1675), malarz holenderski. Tworzył w Delft. Większość jego obrazów stanowią sceny rodzajowe, charakteryzujące się przejrzystą klarownością, wyraźną atmosferą spokoju oraz harmonią barw opartą często na żółci i błękicie. Często malował samotne kobiety w ich domostwach, np. The Lacemaker, ok. 1655 (Luwr, Paryż). Był prawdopodobnie uczniem Carela Fabritiusa, a w 1653 został przyjęty do cechu malarzy w Delft, zostając mistrzem cechu w 1662 i ponownie w 1970. Zmarł w nędzy, do czego bez wątpienia przyczynił się obowiązek utrzymania licznej rodziny. Z całą pewnością nie był malarzem zbyt płodnym - do dziś zachowało się niecałych czterdzieści oryginalnych dzieł Vermeera. Po śmierci popadł w zapomnienie, aż do 1866, kiedy to odkrył go ponownie francuski krytyk, W. Bürger (Théophile Thoré). W równowadze i prostocie kompozycji oraz w subtelnym wyczuciu barwy i koloru światła, Vermeer osiągnął pełną spokoju doskonałość. W jego pierwszych pracach dostrzec można wpływy włoskie, np. Diana and her Nymphs/Toaleta Diany(?) (Haga) i The Courtesan Drezno, jednak niezależny geniusz Veermera ujawnia się w jego arcydziełach: dwóch wspaniałych widokach miejskich, Widok Delft (Haga) i Uliczka (Rijksmuseum)kraj pochodzenia: 1632

360. Veronese Paolo (Paolo Caliari) (ok.1528-1588), malarz włoski. Tworzył głównie w Wenecji (od około 1553). Specjalizował się w wielkich kompozycjach dekoracyjnych, takich jak malowidła na sklepieniach Pałacu Dożów w Wenecji, z ich efektami trompe l'oleil (złudzeń optycznych) i pomysłowym detalem. Niezależnie od tematyki - religijnej, mitologicznej, historycznej, czy też alegorycznej - jego obrazy wysławiają potęgę i świetność Wenecji. Był uczniem mniej znanego malarza, Antonia Badilego, jednak wiele nauczył się studiując dzieła Tycjana i Tintorettego. Część młodości spędził również w sklepie swego brata, Antonia, handlującego haftami i kosztownymi tkaninami, które miały odegrać istotną rolę dekoracyjną w jego malarstwie. Od 1555 mieszkał w Wenecji, tworząc owe ogromne kompozycje dekoracyjne, przedstawiające okazałą architekturę i tłumy odzianych z przepychem postaci, z których Veronese słynie do dzisiaj. Wiele spośród jego najlepszych obrazów i fresków zobaczyć można w Wenecji, w Pałacu Dożów, kościele świętego Sebastiana, w Accademii oraz w Villi Masiera. Do arcydzieł artysty znajdujących się poza Wenecją należą: wspaniałe Gody w Kanie Galilejskiej 1562-63 (Luwr), Family of Darius before Alexander ? ok. 1570 (National Gallery, Londyn) oraz Finding of Moses (Waszyngton, Mellon Collection). Na obrazie Gody w Kanie Galilejskiej dostrzec można typowy dla twórczości Veronesa przepych i okazałośćkraj pochodzenia: 1528

361. Verrocchio Andrea del, właściwie Andrea di Cione (ok. 1435-1488), włoski malarz, rzeźbiarz i złotnik. Prowadził pracownię we Florencji i otrzymywał zamówienia od rodziny Medyceuszów. Pełen ekspresji pomnik konny Bartolomea Colleoniego, rozpoczęty ok. 1480 (Campo SS Giovanni e Paolo, Wenecja), był jego ostatnią pracą. Szkolił się jako złotnik pod kierunkiem Giuliana Verrocchiego i był prawdopodobnie również uczniem Donatella. Słynął głównie ze swych rzeźbkraj pochodzenia: jego głównym pomocnikiem malarskim był zaś Lorenzo di Credi. Dobrze ugruntowana tradycja mówi, że Leonadro da Vinci namalował anioła znajdującego się z lewej strony Chrztu Chrystusa, a ponadto dostrzega się jego pędzel w tle Marii z Dzieciątkiem (Sheffield).

362. Vigée Lebrun (Marie) Elisabeth (Louise) (1755-1842), portrecistka francuska. Jej nauczycielami byli jej ojciec (malarz pasteli) i Greuze. W latach 80. została malarką Marii Antoninykraj pochodzenia: 1755

363. Vlaminck Maurice de (1876-1958), francuski malarz i grafik. Był w zasadzie samoukiem. Należał do pierwszych zwolenników fowizmu. Znany jest głównie dzięki swoim spontanicznym, barwnym pejzażom. W późniejszym okresie porzucił fowistyczną barwę i jego prace stały się bardziej mroczne i ekspresjonistyczne w wyrazie. Początkowo znajdował się pod wpływem van Gogha, lecz ok. 1908 jego główną inspiracją stało się malarstwo Cézanne'a. Vlaminck pisał również poezję, powieści i eseje, grał na skrzypcach, uczestniczył w wyścigach kolarskich, prowadził farmę i kolekcjonował sztukę afrykańską. Rozpoczął studiować malarstwo w wieku 19 latkraj pochodzenia: cechą charakterystyczną jest ciężka faktura i nagłe przejścia od fragmentów ciemnych do jasnych, które nadawały dramatyczny wyraz niebu zachmurzonemu przed burzą i zasypanym śniegiem wioskom z jego charakterystycznych pejzaży. Takie właśnie pejzaże i utrzymane w podobnej tonacji martwe natury dominowały w jego twórczości.

364. Vuillard (Jean) Edouard (1868-1940), francuski malarz i grafik. Był członkiem-założycielem grupy nabistów. Jego prace cechuje zmysł dekoracyjny i troska o strukturę powierzchni, która odzwierciedla wpływy rycin japońskich. Wraz z Pierre'em Bonnardem stworzył liczne litografie i obrazy prostych wnętrz domowych, które określano ogólnym terminem Intimiste. Był blisko związany z Bonnardem, swoim przyjacielem z młodościkraj pochodzenia: 1940

365. Warhol Andy, właściwie Andrew Warhola (1928-1987), amerykański przedstawiciel pop-artu, twórca filmowy. W 1962 zdobył rozgłos obrazami przedstawiającymi puszki zupy Campbell's, butelki Coca-Coli i gwiazdy filmowe. W swoim nowojorskim studio, The Factory, produkował ze swoimi asystentami cykle krzykliwych odbitek sitodrukowych. Zrealizował takie filmy, jak Chelsea Girls 1966 i Trash 1970. Urodził się w Pittsburghu w stanie Pensylwania i studiował tam sztuki plastyczne. W latach 50. stał się czołowym nowojorskim artystą komercyjnym. Wraz z nadejściem pop-artu jego dziwaczna osobowość i talent do autoreklamy zapewniły mu powszechny rozgłos. Był pionierem widowisk multimedialnych, organizując w 1966 tournée Exploding Plastic Inevitable z udziałem grupy rockowej Velvet Underground. W 1968 został ciężko postrzelony przez radykalną feministkę Valerie Solanas. W latach 70. i 80. Warhol zajmował się głównie malarstwem, chociaż współpracował również z magazynem Interview oraz prowadził show w telewizji kablowej. W maju 1994 w Pittsburghu otwarto muzeum jego prac - największe muzeum w USA poświęcone w całości twórczości jednego artysty. Jego wczesne cykle grafik sitodrukowych przedstawiały wypadki samochodowe i samobójstwa, Marilyn Monroe, Elvisa Presleya i kwiaty. Jego filmy, poczynając od Sleep 1963, a kończąc na Bad 1977, oparte są w dużym stopniu na improwizacji. Pisał również książki, m.in. The Philosophy of Andy Warhol (From A to B and Back Again) 1975 oraz Popism 1980. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

366. Watteau (Jean) Antoine (1684-1721), francuski malarz rokokowy. Urodził się w Valenciennes. Z początku zainspirowany flamandzkim malarstwem rodzajowym malował oberże i sceny wojskowe. Młode lata spędzone w Paryżu od 1702 umożliwiły mu zetknięcie się z modnym malarstwem francuskim, a w szczególności z ozdobnymi stylami i scenografią teatralną. Pozostawał także pod wpływem Giorgione'a i Rubensa. Wykształcił nową kategorię malarstwa rodzajowego, znanego jako féte galante: wymyślne sceny ukazujące elegancko ubranych młodych ludzi uczestniczących w rozrywkach na świeżym powietrzu. Jeden z jego obrazów, Odjazd na Cyterę 1717 (Luwr, Paryż), zapewnił mu członkostwo w Akademii Francuskiej. kraj pochodzenia: Francja

367. Wąsowicz Wacław, ur. 1891 zm. 1942. Malarz i grafik. Członek grup Formiści Polscy, Rytm i Ryt. Tworzył obrazy o formie kubizującej i ciemnej gamie barwnej oraz kompozycje kolorystyczne. Uprawiał także drzeworyt oparty na kontraście białych i czarnych płaszczyzn oraz malarstwo ścienne. kraj pochodzenia: Polska

368. Weber Max (1881-1961), amerykański malarz i rzeźbiarz pochodzenia rosyjskiego. Urodzony w Rosji, w 1891 wyemigrował do Nowego Jorku, gdzie uczył się malarstwa. W latach 1905-09 podróżował po Europie. Pozostając pod wpływem paryskich malarzy awangardowych ze szkoły kubistycznej i futurystycznej, odegrał kluczową rolę w przeniesieniu tych stylów do Stanów Zjednoczonych. Tworzył także rzeźby futurystyczne. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

369. West Benjamin (1738-1820), amerykański malarz neoklasycystyczny. Od 1763 działał w Londynie, korzystając przez wiele lat z mecenatu króla Jerzego III i zdobywając sławę jako twórca obrazów historycznych. Jego dzieło Śmierć generała Wolfe 1770 (National Gallery w Ottawie) zapoczątkowało modę na malowanie niedawnych wydarzeń historycznych we współczesnych kostiumach. W 1792 został prezesem Royal Academy w Londynie. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

370. Weyden Rogier van der (ok. 1399-1464), artysta niderlandzki. Był oficjalnym malarzem miejskim Brukseli od 1436. Tworzył portrety oraz obrazy o tematyce religijnej, takie jak Sąd Ostateczny 1450(?) (Hôtel-Dieu, Beaune). Jego subtelny styl wywarł ogromny wpływ na malarstwo niderlandzkie. W 1450 odbył podróż po Włoszech, gdzie był przyjmowany z ogromnym poważaniem. W Brukseli miał cieszącą się powodzeniem pracownię, którą prowadził aż do końca życia. Wprawdzie nie podpisywał swoich obrazów, ale jego prace były równie charakterystyczne jak Jana van Eycka, a obrazy z jego studia, znajdujące się obecnie w wielu światowych galeriach, wywarły ogromny wpływ na malarstwo w północnej Europie pod koniec XV wieku. Jego twórczość cechuje klarowna i elegancka kompozycja oraz wyczucie i umiejętność przedstawienia przestrzeni (sugerujące, że potrafił tu wykorzystać efekty zaobserwowane w gotyckiej rzeźbie). Jednocześnie jest ona przesycona głębokim humanizmem uwidaczniającym się w całej gamie uczuć wyrażanych przez jego postaci, w których przedstawianiu był niezrównanym mistrzem swojego okresu. Wszystkie te cechy stanowiące o wybitności Weydena znajdują wyraz w Zdjęciu z krzyża (Escorial w Hiszpaniikraj pochodzenia: 1464

371. Whistler James Abbott McNeill (1834-1903), amerykański malarz i akwaforcista. Działał w Londynie od 1859. Zafascynowany japońskimi sztychami, malował krajobrazy nadrzeczne i portrety, które charakteryzowała subtelność kompozycji i harmonia kolorów, na przykład Kompozycja w szarości i czerni: Portret matki malarza 1871 (Luwr w Paryżu). Zamieszkał w Chelsea w Londynie i malował widoki Tamizy, między innymi Old Battersea Bridge ok. 1872-75 (Tate Gallery w Londynie). W 1877 krytyk sztuki John Ruskin opublikował artykuł dotyczący jego obrazu Nokturn w czerni i złocie: Spadająca rakieta (obecnie w Detroit). Whistler zareagował, wytaczając mu proces o zniesławienie, w którym przyznano mu symboliczne odszkodowanie w wysokości ćwierć pensa. Artysta opisał ten proces w swojej książce The Gentle Art of Making Enemies ['subtelna sztuka robienia sobie wrogów'] 1890. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

372. Wilson Richard (1714-1782), malarz walijski. Tworzył pejzaże przesycone nastrojem malarstwa włoskiego i wzbogacone elementami klasycznymi. Jego prace wywarły ogromny wpływ na rozwój angielskiej szkoły pejzażu, a szczególnie na Turnera. Dzięki ojcu Wilson otrzymał wykształcenie klasyczne, po czym studiował sztukę w Londynie (1729) pod kierunkiem mało znanego malarza portrecisty, Thomasa Wrighta. Do 1750 malował ze sporym powodzeniem portrety, między innymi księcia Walii (późniejszego Jerzego III) oraz jego brata, Księcia Yorku (National Portrait Gallery), a także Flory Macdonald (National Gallery w Szkocji). Jeszcze przed wyjazdem do Włoch w 1750 zaczął malować krajobrazy, a podczas swojego pobytu w tym kraju do 1756 został przekonany, by całkowicie się poświęcić malarstwu pejzażowemu. Wraz z kilkoma uczniami pracował w Rzymie i Neapolu, tworząc rodzaj pejzażu klasycznego . Czerpał częściowo z malarstwa Clauda i Gasparda Poussin oraz z Cuypa, u którego zachwycało go złote światło, natomiast sposób malowania listowia zdradza wpływy Ruisdaela. Oryginalność Wilsona polegała natomiast na strukturalnej prostocie kompozycji, szerokim traktowaniu tematu i nastroju tworzonym przez oświetlenie, studiowane bezpośrednio w plenerze. Być może to odejście od sztuczności będącej w owym okresie w modzie spowodowało niepowodzenia Wilsona po powrocie do Anglii. Nie udało mu się odnieść sukcesu ani w przypadku dzieł o tematyce mitologicznej (np. Niobe), ani obrazów ukazujących zapamiętane z Włoch sceny (jakość tych ostatnich była nierównakraj pochodzenia: 1782

373. Winterhalter Franz Xavier (1805-1873), niemiecki malarz portrecista. Był malarzem nadwornym Wielkiego Księcia Leopolda w Karlsruhe, po czym w 1834 przeniósł się do Paryża, gdzie korzystał z mecenatu europejskich rodów królewskich. kraj pochodzenia: Niemcy

374. Witkiewicz Stanisław Ignacy, ur. 1885 zm. 1939, pseud. Witkacy, dramaturg, powieściopisarz, malarz, teoretyk sztuki i filozof. W 1918-22 był członkiem i teoretykiem ugrupowania artyst. Formiści Polscy, a także współpracownikiem Zwrotnicy . Jego koncepcje estetyczne (wyłożone w książce Nowe formy w malarstwie... 1919 i w Szkicach estetycznych 1922) akcentowały formalne wartości dzieła sztuki (hasło czystej formy , wskazując również jego funkcję przedstawiające i poznawcze. Twórczość malarska przeszła od młodopol. ekspresjonizmu do niemal abstrakcyjnych kompozycji fantastyczno-symbolicznych. Wyznawane koncepcje estetyczne przeniósł z plastyki na teatr i poezję (Teatr 1923). Napisał ponad 30 sztuk mających być realizacją tych koncepcji. Jego groteskowo-fantastyczne dramaty, m.in. Gyubal Wahazar (1921, w Małym dworku (1923), Szewcy (1934), Matka (1924, wyst. 1964), Jan Maciej Wścieklica (1925), Wariat i zakonnica (1926)kraj pochodzenia: 1939

375. Witkowski Romuald Kamil, ur. 1870 zm. 1950. Malarz. Członek Rytmu, Praesensu, grupy Plastycy Nowocześni. Autoportret (1935), Dynia (1938). kraj pochodzenia: Polska

376. Witz Konrad (ok. 1400-ok. 1445), malarz szwajcarski pochodzenia niemieckiego. Ściśle przestrzegany przez niego realizm sugeruje, że znane mu były prace współczesnych mu artystów flamandzkich, takich jak Jan van Eyck. Tłem sceny biblijnej przedstawionej na jego najsłynniejszym obrazie Połów ryb na jeziorze Genezaret 1444 (Musée d'Art et d'Histoire w Genewie) jest Jezioro Genewskiekraj pochodzenia: 1445

377. Wright Joseph (1734-1797), malarz angielski. Znany był również jako Wright z Derby, od nazwy miejsca swojego urodzenia. Malował portrety, pejzaże i grupy wykonujące doświadczenia naukowe. Charakterystyczne dla jego obrazów jest wnoszące ładunek dramatyzmu oświetlenie -- ogniem z kominka, światłem świecy czy nawet wybuchem wulkanu. Wysoce oryginalne były również niektóre tematy jego dzieł, na przykład Eksperyment z powietrzną pompką 1768 (National Gallery w Londynie). Wśród wykonanych przez niego portretów znajduje się Sir Brooke Boothby 1781, namalowany w pozycji półleżącej (Tate Gallery w Londynie). kraj pochodzenia: Anglia

378. Wróblewski Andrzej, ur. 1927 zm. 1957. Malarz. Założyciel przy ASP w Krakowie Grupy Samokształceniowej (1948 wraz z R. Artymowskim). Brał udział w Wystawie Młodej Plastyki w warszawskim Arsenale (1966 obraz Matki). Malował kompozycje figuralne - dla wyrażenia okrutnej dosłowności treści posługując się metaforą, specyficznym nadrealizmem i monochromatyczną gamą barwną (cykl Rozstrzelanie, Błękitny szofer 1948-49). Sugestywne, pesymistyczne wizje uprzedmiotowionego człowieka, ekspresyjnie wyrażające absurd ludzkiej egzystencji, pojawiają się w płótnach z lat 1955-57 (Ukrzesłowienie Kolejka trwa, Nagrobki, Cień Hiroszimy). Wywarł wpływ na ekspresjonistyczny nurt w malarstwie polskim. kraj pochodzenia: Polska

379. Wu Tao-tzu (ok. 680-ok. 740), malarz chiński. Pochodził z Yang-ti w prowincji Honan. Słynne są jego malowidła ścienne (murale) w świątyniach buddyjskich i taoistycznych. Uważany jest za najwiekszego mistrza z okresu dynastii Tang i jednego z najwiekszych artystów chińskich, chociaż jego dzieła można podziwiać tylko poprzez ich kopie, jako że żadna z jego prac nie przetrwała do naszych czasów. kraj pochodzenia: Chiny

380. Wyczółkowski Leon, ur. 1852 zm. 1936. Malarz i grafik. Jeden z najwybitniejszych pol. artystów przełomu XIX i XX w. W latach 1895-1911 prof. Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie, od 1934 w ASP w Warszawie. Jeden z zał. towarzystwa Sztuka. Twórczość realistyczna, w malarstwie ulegająca wpływom impresjonizmu i symbolizmu. Malował portrety, sceny rodzajowe, nastrojowe pejzaże, m.in. tatrzańskie drzewa, zabytki architektoniczne miast pol., martwe natury. Od ok. 1898 zajął się grafiką Gł. prace: portrety J. Kossaka, J. Chełmońskiego, E. Barącza i in., Sarkofagi 1897, cykl Skarbiec wawelski, teki graficzne Tatry, Teka litew., Gdańsk, Teka huculska, Teka ukr., Wawel I i II Stara Warszawa, Wrażenia z Białowieży, Gościeradz. kraj pochodzenia: Polska

381. Wyspiański Stanisław, ur. 1869 zm. 1907. Dramatopisarz, poeta, malarz, reformator teatru. Obok romantyków, największy twórca dramatu pol., zwłaszcza tragediikraj pochodzenia: 1907

382. Yeats Jack Butler (1871-1957), irlandzki malarz i ilustrator. Jego pełne dynamizmu sceny rodzajowe z życia w Irlandii, na przykład Back from the Races 1925 (Tate Gallery w Londynie) oraz z mitologii celtyckiej odzwierciedlają nową irlandzką świadomość narodową. Artysta był bratem poety W.B. Yeatsa. Yeats spędził okres młodzieńczy w Sligo i początkowo tworzył głównie rysunki piórkiem i akwarele przedstawiające pełne życia impresje okolicy oraz wydarzeń i osobistości z dziedziny sportu w Irlandii. Od 1930 poświęcił się wyłącznie malarstwu olejowemu, stosując poruszająco żywiołowe zestawienia barw, które można by nazwać ekspresjonistycznymi. Pod koniec życia był uznawany za najwybitniejszego przedstawiciela sztuki irlandzkiej. kraj pochodzenia: Irlandia

383. Zamoyski Jan, ur. 1901 zm. 1986. Malarz. Współzałożyciel i członek Bractwa Świętego Łukasza (1925-39). Tworzył portrety, obrazy o tematyce hist., rel. i rodzajowej (Pani z filiżanką, portret żony 1934), także malarstwo ścienne (fresk Bolesław Chrobry wytyczający granice Polski w Wojsk. Instytucie Kartograficznym, z B. Cybisem 1937, plafon w Pałacu Ostrogskich 1933, panneau w Filharmonii Nar. w Warszawie 1954, plafon Polskie Niebo w sali widowiskowej Pol. Gimnazjum w Gdańsku, z B. Cybisem 1938) i dekoracje scenograficzne. kraj pochodzenia: Polska

384. Zeuksis (V wiek p.n.e.), malarz grecki, przedstawiciel szkoły jońskiej. Pozostawał pod wpływem Apollodorosa. Działał współcześnie z Parrasjosem, z którym rywalizował. Był mistrzem w delikatnym stosowaniu kolorów i cieniakraj pochodzenia: -400

385. Zoffany Johann (lub John) (1733-1810), brytyjski malarz portrecista pochodzenia niemieckiego. Osiedlił się w Londynie około 1761. Korzystając z mecenatu Jerzego III, stworzył wiele portretów rodziny królewskiej oraz angielskiej arystokracji. Spędził również kilka lat we Florencji (lata siedemdziesiąte XVIII w.) oraz w Indiach (lata osiemdziesiąte XVIII w.). kraj pochodzenia: Wielka Brytania

386. Zurbarán Francisco de (1598-ok. 1664), malarz hiszpański. Działał w Sewilli. Malował przede wszystkim obrazy o tematyce religijnej, tworząc w sugestywnym, surowym stylu. Pochodził z rodziny chłopskiej i jako chłopiec został uczniem Juana de las Roelas, malarza z Sewilli. W 1628 zamieszkał w Sewilli, gdzie tworzył liczne dzieła religijne dla kościołów i monastyrów. Na jego styl wywarła wpływ przyjaźń z młodym Velasquezem oraz mroczna maniera malarska stosowana wówczas w południowej Hiszpanii, a wywodząca się od Ribery i szkoły neapolitańskiej. W późniejszym okresie zamieszkał w Madrycie, gdzie w 1650 został mianowany jednym z malarzy nadwornych Filipa IV, jednak jego surowa i prosta sztuka nie wytrzymywała konkurencji z bardziej wyrafinowanymi dziełami Murilla. Charakterystyczne dla jego twórczości są wizerunki zakonników podczas modlitwy lub samotnych medytacji. Namalował również sporo portretów kobiet ubranych w siedemnastowieczne suknie, lecz przedstawionych zgodnie z poetyckim obyczajem owych czasów jako święte. Przykładem może być Św. Małgorzata znajdująca się w National Gallery w Londynie. Trzecią istotną tematyką jego twórczości była martwa natura, w której odnajdujemy tę samą skoncentrowaną prostotę, co w wizerunkach postaci. Arcydziełem tego gatunku jest obraz Pomarańcze, cytryny i róża (galeria Uffizi). kraj pochodzenia: Hiszpania

387. Żuławski Marek, ur. 1908 zm. 1985. Malarz. Od 1935 za granicą, od 1937 w Londynie. Malował martwe natury i kompozycje figuralne, odznaczające się uproszczeniem formy i ciemną kolorystyką (Chrystus z Belsen 1947, Kain i Abel (967, Żona Lota 1975). kraj pochodzenia: Polska

388. Avercamp Hendrick (1585-1634), pejzażysta holenderski. Specjalizował się w scenach zimowych, ożywianych kolorowymi, starannie zaaranżowanymi grupami ludzi, jeżdżących razem na łyżwach lub rozmawiających. Typowym obrazem jest Scena zimowa 1609 (National Gallery, Londyn). kraj pochodzenia: Holandia

389. Barocci Federico, albo Baroccio (ok.1535-1612), artysta włoski. Mieszkał w Urbino. Malował płótna o tematyce religijnej, odznaczające się żywymi kolorami i wrażliwością stylu, wahającego się między renesansem a barokiem. Wiele jego obrazów, takich jak np. Święta Rodzina z około 1570, wykazuje wpływy Rafaela (także pochodzącego z Urbino) i Correggia. Barocci ozdobił freskami pałac kardynała della Rovere i na zaproszenie papieża Piusa IV pomagał w ozdabianiu Belwederu. kraj pochodzenia: Włochy

390. Blake William (1757-1827), angielski poeta, artysta, rytownik i wizjoner. Był jedną z najważniejszych postaci angielskiego romantyzmu. Jego wiersze, np. ze zbiorów Pieśni niewinności 1789 i Pieśni doświadczenia 1794, wyrażają duchową mądrość za pomocą promiennych obrazów i symboli, i często są pisane z dziecięcą prostotą. W księgach proroczych, m.in. The Marriage of Heaven and Hell 1790, America 1793 i Milton 1804, stworzył olbrzymią własną mitologię. Ilustrował swoje dzieła ręcznie malowanymi sztychami. Jego postaci są zwykle wydłużone i bardzo umięśnione. Do poematu Blake’a “Jerusalem” 1820, Charles Parry skomponował muzykę. kraj pochodzenia: Anglia

391. Brueghel Brueghel bądź Bruegel, flamandzka rodzina malarzy. Pieter Brueghel starszy, zwany również Chłopskim (ok. 1525-1569) był jednym z najznamienitszych malarzy swoich czasów. Jego obrazy przedstawiające życie wiejskie przyczyniły się do powstania malarstwa rodzajowego. Ponadto rozpowszechnił malarstwo ilustrujące przysłowia, np. Ślepcy 1568 (Museo di Capodimonte, Neapol). Ówczesne zamiłowanie do scen makabrycznych można zobaczyć w Tryumfie śmierci 1562 (Prado, Madryt), w którym widać wyraźne wpływy Hieronima Boscha. Jednym z jego najbardziej znanych obrazów jest Myśliwi na śniegu (Kunsthistorisches Museum, Wiedeń). Dwóch jego synów było też malarzami. Pieter Brueghel młodszy (1564-1638), zwany Piekielnym, zajmował się głównie tematyką religijną. Drugi syn, Jan Brueghel, zwany Aksamitnym (1568-1625) malował kompozycje kwiatowe, pejzaże i widoki morza. kraj pochodzenia: Francja

392. Aertsen Pieter (1507-1575), malarz holenderski, uczeń Allaerta Claesza. Malował obrazy cmentarzowe oraz sceny rodzajowe i religijne. kraj pochodzenia: Holandia

393. Allori Cristofano (1577-1621), malarz włoski związany ze szkołą bolońskąkraj pochodzenia: 1621

394. Alma-Tadema Lawrence Sir (1836-1912), malarz holenderski, od 1870 osiadły w Wlk. Brytanii. Malował romantyczne, wyidealizowane sceny z życia Greków, Rzymian i Egipcjan, w charakterystycznym, szczegółowym stylu. kraj pochodzenia: Holandia

395. Anker Albert (1831-1910), malarz szwajcarski. Głownie malował martwą naturę, portrety i sceny rodzajowe kraj pochodzenia: Szwajcaria

396. Borch Gerard Ter (Terborch) (1617-1681), malarz holenderski, uczeń Pietera de Molijnakraj pochodzenia: 1681

397. Bloemart Abraham (1564-1651), malarz niderlandzkikraj pochodzenia: 1651

398. Bierstadt Albert (1830-1902), pejzażysta amerykański, pochodzenia niemieckiego. Jego efektowne panoramy dzikich naturalnych przestrzeni wyszły z mody po jego śmierci. Pod koniec wieku zainteresowanie szkołą Hudson River sprawiło, że znów zostały docenione. Klasycznym dziełem jest Thunderstrom in the Rocky Mountains (1859, Museum of Fine Arts, Boston). kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

399. Bellotto Bernardo zwany Canaletto (1721-1780), malarz i grafik włoski, uczeń swego stryja Antonio Canale. Wiele podróżował, od 1768 roku malarz nadworny Stanisława Augusta Poniatowskiego, pracował przy dekoracji wnętrz Zamku Ujazdowskiegokraj pochodzenia: 1780

400. Bellows George Wesley (1882-1925), malarz amerykańskikraj pochodzenia: 1925

401. Duccio Buoninsegna di (1250-1318), malarz włoskikraj pochodzenia: 1318

402. Carlevaris Luca, znany też jako Luca da Ca Zenobio, (1663-1730), malarz i rytownik włoski, samoukkraj pochodzenia: 1730

403. Caillebotte Gustave (1848-1894), malarz i grafik francuskikraj pochodzenia: 1848

404. Christus Petrus (1410-1472), malarz niderlandzki, kontynuator Jana van Eyckakraj pochodzenia: 1472

405. Claesz Pieter (1597-1661), malarz holenderski, czołowy malarz martwej natury (głównie sprzęty domowe) kraj pochodzenia: Holandia

406. Durand Asher Brown (1796-1886), malarz amerykański, uczeń Petera Maverickakraj pochodzenia: 1886

407. Dyck Anthony van (1599-1641), malarz flamandzki, był asystentem Rubensa 1618-20, następnie krótko pracował w Anglii na dworze Jakuba I, a 1622 przeprowadził się do Włoch. W 1626 wrócił do Antwerpii, gdzie nadal malował dzieła religijne i portrety. Od 1632 mieszkał w Anglii i tworzył liczne portrety rodziny królewskiej i arystokratów, takie jak Karol I na koniu ok. 1638 (National Galery, Londyn) kraj pochodzenia: Holandia

408. Eakins Thomas (1844-1916), malarz amerykański, studiował w Europie i rozwinął realistyczny styl z ostrymi kontrastami między światłem i cieniem, jak w The Gross Clinic (1875, Jefferson Madical College, Filadelfia), zbiorowym portrecie chirurga, jego asystentów i studentów. kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

409. Fantin-Latour (Ignace) Henri (Jean Théodore) (1836–1904), malarz francuski. Malował znakomite, delikatne martwe natury, obrazy kwiatów oraz portrety. Dzieło W hołdzie Delacroix (1864) (Musée d’Orsay, Paryż) jest portretem zbiorowym, przedstawiającym wielu poetów, pisarzy i malarzy, m.in. Charlesa Baudelaire’a i Jamesa McNeill Whistlera. Za radą Whistlera odwiedził Anglię, gdzie być może znalazł się pod wpływem drobiazgowo dopracowanego detalu, charakterystycznego dla twórczości prerafaelitów, choć jego precyzyjnie wykonane martwe natury i obrazy kwiatów, z których przede wszystkim słynie, skłaniają się raczej ku fotograficznemu realizmowi. Stworzył także kilka dzieł alegorycznych, często techniką litograficzną, jednak to dzięki swym martwym naturom przeszedł zwycięsko przez próbę czasu. kraj pochodzenia: Francja

410. Eyck Jan van (1390-1441), malarz niderlandzkikraj pochodzenia: 1390

411. Escher Cornelis Maurtis (1902-72) holenderski artysta grafik. Jego sztychy często bazują na koncepcjach mat. i zawierają paradoksy i iluzje. Litografia Wchodzący i schodzący (1960), ze splątanymi schodami tworzącymi perspektywiczną układankę, jest typową pracą. kraj pochodzenia: Holandia

412. Greco El właściwie Domenikos Theotokopoulos (1541-1614), malarz hiszpański pochodzenia greckiego, czołowy przedstawiciel manieryzmukraj pochodzenia: 1541

413. Rosso Fiorentino, właściwie Giovanni Battista di Jacopo di Guasparre (1494-1540), malarz włoski, przedstawiciel manieryzmukraj pochodzenia: 1540

414. Melozzo Forli da (1438-1494), malarz włoskikraj pochodzenia: 1494

415. Fouquet Jean (ok. 1420– ok. 1481), francuski malarz. Był malarzem nadwornym Karola VII (1448) i Ludwika XI (1475). Jego Melun Diptych z ok. 1450 (Musées Royaux w Antwerpii i Staatliche Museen w Berlinie) wykazuje wpływ włoskiego renesansu. Fouquet szkolił się prawdopodobnie w Paryżu. Kiedy ok. 1445 odwiedził Włochy, był już wytrawnym mistrzem, mając w swoim dorobku słynny portret Karola VII (Luwr). Jego kunszt malarski podziwiany był w Rzymie, gdzie namalował portret papieża Eugeniusza IV i wyraźnie czerpał z wpływów włoskiego renesansu. Malował piękne miniatury, z których najbardziej znane są iluminacje do Godzinek jego patrona Etienne’a Chevaliera – skarbnika Karola VII (Musée Condé w Chantilly), do dzieł Boccaccia (Monachium), oraz do żydowskich i francuskich kompilacji historycznych (Bibliothéque Nationale). Jego prace większych rozmiarów cechuje okazałość i wyrazistość rysunku (zbliżone w wyrazie do gotyckiej rzeŹby), jak również przekonywujące oddanie typów ludzkiej osobowości, co znakomicie ilustruje Deposition z ok.1466 w kościele w Nouans. kraj pochodzenia: Francja

416. Fragonard Jean-Honoré (1732–1806), francuski malarz. Był czołowym przedstawicielem stylu rokoko (wraz ze swoim nauczycielem Boucherem). Wśród jego lekkich, często zabarwionych erotyzmem prac znajduje się Huśtawka z ok. 1766 (Wallace Collection, Londyn). Jednym z protektorów malarza była madame de Pompadour. Fragonard był synem kupca bławatnego. Studiował rzemiosło malarskie u Chardina (przez sześć miesięcy), a potem u Bouchera. W 1752 zdobył nagrodę Prix de Rome, a następnie spędził trzy lata w Paryżu w pracowni Carle van Loo, zanim wyjechał do Włoch. We Włoszech przebywał w latach 1756-61, i znajdował się pod silnym wpływem prac Tiepolo. Pomyślna i niezwykle obfita twórczość Fragonarda zakonczyła się w zasadzie wraz z wybuchem rewolucji francuskiej. W czasie ostatnich piętnastu lat swojego życia, dzielonych pomiędzy Grasse i Paryż, chociaż otoczony przyjaźnią Davida, zaprzestał malować – jak gdyby w epoce rewolucji jego sztuka stała się anachronizmem. 500 obrazów i tysiące rysunków Fragonarda odsłaniają osobowość znacznie bogatszą niż Bouchera, a jego skłonność do fantazjowania, jak np. w Fontaine d’Amour, wyprzedzała ducha romantyzmu. Jego syn, Alexandre Evariste (1780–1850) – malarz dekorator, oraz bratowa – Marguerite Gérard, byli jego uczniami. kraj pochodzenia: Francja

417. Friedrich Caspar David (1774–1840), niemiecki malarz, przedstawiciel romantyzmu. Działał głównie w Dreźnie. Swoje ulubione tematy – pejzaże górskie i oświetlone światłem księżyca morze – nasycał poetycką melancholiąkraj pochodzenia: 1840

418. Gainsborough Thomas (1727–88), angielski malarz pejzażysta i portrecista. W 1760 osiedlił się w Bath i malował sceny rodzajowe. W 1774 wyjechał do Londynu, gdzie stał się jednym z pierwszych członków Royal Academy. Był także jednym z pierwszych brytyjskich malarzy, którzy w dziedzinie pejzażu naśladowali raczej realistyczny styl holenderski niż nasyconą fantazją scenerię włoskich obrazów. Gainsborough urodził się w Sudbury w hrabstwie Suffolkkraj pochodzenia: 1727

419. Gauguin Paul (1848–1903), francuski malarz postimpresjonista. Wykraczając poza impresjonistyczne wyobrażenie rzeczywistości, poszukiwał bardziej bezpośrednich objawów życia w bogactwie kolorów wysp południowego Pacyfiku i magicznych obrzędach ich mieszkańców. Jego prace, często bardzo symboliczne w wyrazie i zawierające elementy ozdobne, cechuje zmysłowe stosowanie czystych barw. Wśród jego obrazów warto wymienić Żółtego Chrystusa (1889, Albright–Knox Art Gallery, Buffalo w stanie Nowy York). Gauguin urodził się w Paryżu, a dzieciństwo spędził w Peru. Po kilku latach pracy jako makler, w 1883 poświęcił się całkowicie malarstwu i regularnie dostarczał swoje obrazy na cztery ostatnie wspólne wystawy impresjonistów (1880–86). Od 1886 do 1891 mieszkał w wiosce Pont–Aven w Bretanii, gdzie pracował nad swoim nowym stylem – syntetyzmem – polegającym na stosowaniu obszarów intensywnych, czystych kolorów otoczonych grubym konturem. Wybierał tematy świadczące o jego zainteresowaniu wierzeniami innych kultur. W latach 1887–88 przez krótki czas przebywał na Martynice i w Panamie, a w 1888 spędził dwa uciążliwe miesiące z van Goghiem w Arles. Mieszkał na Tahiti (1891–93 i 1895–1901), a od 1901 na Markizach, gdzie zmarł. To właśnie na Tahiti namalował jeden ze swoich najbardziej znanych obrazów Skąd przybywamy? Kim jesteśmy? Dokąd idziemy? (1897) (Museum of Fine Art, Boston). Gauguin porusza współczesną wyobraYnię swoją postawą uciekiniera od cywilizacji, ale nowy wymiar jaki nadał kolorowi stanowi jego wielki wkład w nowoczesne malarstwo. Swoje refleksje żywo ujął w formie pisemnej w listach, w dziennikach oraz w poetyckim fragmencie autobiografii Noa Noa. kraj pochodzenia: Francja

420. Gozzoli Benozzo (ok. 1420–97), malarz i złotnik epoki renesansu. Był przedstawicielem szkoły florenckiej. Znany jest ze swego fresku Pochód Trzech Króli (1459–61) z kaplicy pałacu Medyceuszów we Florencjikraj pochodzenia: 1497

421. Goya Francisco de y Lucientes (1746–1828), hiszpański malarz i rytownik. Malował portrety czterech kolejnych królów Hiszpanii. Jego seria rycin obejmuje słynne Kaprysy (1797–98) i Okrucieństwa wojny (1810–14), przedstawiające przerażające sceny z okresu inwazji francuskiej na Hiszpanię. Wśród jego póYniejszych prac znajdują się tzw. czarne malowidła (Prado, Madryt), przedstawiające demoniczne sceny, jak np. Saturn pożerający swe dzieci (ok. 1822). Goya urodził się w Aragoniikraj pochodzenia: Mleczarka z Bordeaux – jeden z ostatnich obrazów Goi – ujawnia dużą swobodę w stosowaniu kolorów.

422. Gogh Vincent van (1853–90), holenderski malarz postimpresjonistyczny. Próbował różnych zajęć, był m.in. kaznodzieją. Malować zaczął w latach 80.kraj pochodzenia: do tego czasu bez powodzenia próbował sił na różnych posadach: w antykwariatach Gupil & Co w Hadze, Londynie i Paryżu, jako woYny w szkołach w Ramsgate i Isleworth, jako świecki kaznodzieja wśród górników w zagłębiu Borinage. Pierwszy etap jego kariery artystycznej można wyznaczyć na okres 1880–86, kiedy to przebywał w Holandii i Belgii. Wspierany finansowo przez swojego brata Thea, brał lekcje rysunków w Brukseli, następnie przebywał krótko u swego wuja Antona Mauve’a w Hadze i spędził rok w akademii w Brukseli. Znaczącym obrazem z tamtego okresu są Jedzący kartofle (1885). Potem nastąpił okres paryski (1886–88), który dla van Gogha zaznaczył się silnym wpływem grafiki japońskiej, impresjonizmu i sposobu traktowania koloru przez Seurata i Signaca. Słynne Buty stanowiły ostatnią pracę z jego wczesnego, utrzymanego w ciemnych barwach, stylu proletariackiego. Nowe podejście do koloru i kompozycji znalazło wspaniały wyraz w Arles (1888)

423. Giotto Bondone di (1266-1337), malarz włoski, stworzył podstawy łacińskiej tradycji malarskiejkraj pochodzenia: 1337

424. Giorgione właściwie Giorgio da Castelfranco, znany także jako Giorgio Barbarelli (ok.1477–1510), włoski malarz okresu renesansu. Działał w Wenecji i był prawdopodobnie uczniem Giovanniego Bellini. Jego twórczość wywarła wpływ na Tycjana i innych malarzy weneckich. Postaci i krajobraz na jego obrazach owiane są tajemniczością i cechuje je miękki modelunek, przypominający póYne prace Leonarda da Vincikraj pochodzenia: 1510

425. Ghirlandaio Domenico (Domenico di Tommaso Bigordi) (ok. 1449 – 1494). Włoski malarz fresków, szef dużego i dobrze prosperującego warsztatu we Florencji. Jego cykl fresków 1486-90 w Santa Maria Novella we Florencji zawiera portrety wielu Florentczyków i wiele współczesnych mu szczegółów życia codziennego. Pracował również w Pizie, Rzymie i San Gimignano, malował portrety. kraj pochodzenia: Włochy

426. Gerard François Pascal (1770-1837), malarz francuski, malował głównie sceny historyczne i mitologiczne. kraj pochodzenia: Francja

427. Géricault Théodore (Jean Louis André) Théodore (1791–1824), francuski malarz i grafik okresu romantyzmu. Rozgłos u współczesnych zyskała sobie Tratwa “Meduzy” (1819, Luwr), ukazująca głośny wówczas skandal, jakim było zatonięcie pozostawionych na łaskę losu marynarzy–rozbitków. Spośród innych jego prac należy wymienić Derby w Epsom (1821, Luwr) oraz obrazy przedstawiające kawalerię. Malował również portrety, w tym znakomite studia obłąkanych, takie jak A Kleptomaniac (1822–23, Museé des Beaux Arts, Gandawa). Géricault pobierał najpierw (1808–10) nauki u Carle Verneta – malarza scen myśliwskich i wyścigów konnych, a potem (1810–11) u przedstawiciela szkoły klasycznej – Guérina. Jednak to malarstwo barona Grosa zainspirowało jego wyraziste i pełne wigoru wczesne portrety napoleońskich oficerów kawalerii. Po nieszczęśliwym romansie opuścił Paryż i udał się do Włoch (1816–17), gdzie powziął ambitne plany przyswojenia sobie stylu Michała Anioła i Rafaela, wykonując studia do dużych płócien inspirowane wyścigiem koni w Barberi. Po powrocie namalował swój najsłynniejszy obraz – Tratwę “Meduzy”, w którym w sposób charakterystyczny zmieszały się klasyczna nagość z malarstwa Davida, realistyczne ujęcie tematu i romantyczna siła emocji. Obraz wywarł silne wrażenie na młodym Delacroix, który przygodnie pozował do jednej z postaci. Pobyt w Anglii (1820–22) zaznaczył się zmianą kierunku zainteresowań u Géricaulta. Jego uwagę przyciągało zarówno malarstwo rodzajowe, jak i ryciny o tematyce sportowej, czego dobitnym przykładem jest obraz Derby w Epsom. W Londynie wykonał kilka litografii oddających życie i charakter miasta, a ponadto namalował portret księcia regenta na koniu (Wallace Collection). Po powrocie do Paryża wykonał serię uderzających realizmem portretów obłąkanych pacjentów szpitala Salpetriére (1822–23). kraj pochodzenia: Francja

428. Gentileschi Orazio (Orazio Lomi) (ok.1563–ok.1639), włoski malarz. Był przyjacielem i naśladowcą Caravaggia, którego wpływy można dostrzec w niezwykłym potraktowaniu gry światła i cienia w najbardziej znanym obrazie Gentileschiego Zwiastowanie 1623. Od 1626 mieszkał w Londynie, malując dla króla Karola I. Był ojcem malarki Artemisii Gentileschi. kraj pochodzenia: Włochy

429. Greuze Jean-Baptiste (1725–1805), malarz francuski. Malował sentymentalne kompozycje rodzajowe, m.in. Ojciec wyjaśniający dzieciom Biblię (1755, Luwr, Paryż). Wiele z jego prac zostało reprodukowanych jako sztychy. kraj pochodzenia: Francja

430. Gros Antoine-Jean (1771-1835), malarz francuski, wszechstronnie wykształcony, był oficjalnym malarzem dworu Napoleona Bonapartegokraj pochodzenia: 1835

431. Grünewald Matthias lub Mathis Gothardt– Neithardt (ok. 1475–1528), malarz niemiecki. Działał w Moguncji, Frankfurcie i Halle. W latach 1508–14 był malarzem nadwornym, architektem i inżynierem arcybiskupa Moguncji. Jego obrazy, których zachowało się zaledwie kilka, ukazują silne zaangażowanie w tematykę religijną. Ołtarz z Isenheim (1515) obecnie w Musée d’Unterlinden w Colmar we Francji), przedstawiający postać umęczonego Jezusa, nawiązuje do tradycji średniowiecznej. Przez współczesnych nazywany był Matthisem z Aschaffenburga. Szkolił się w Alzacji na stylu Martina Schongauera (chociaż nie wykonywał, jak on, rycin). Po raz pierwszy wspomina się o Matthisie w 1501 w archiwach Seligenstadt. W latach 1508–14 był malarzem na dworze arcybiskupa Moguncji w Aschaffenburgu, a po 1514 u elektora Moguncji, Albrechta von Brandenburga. Jego głównym dziełem jest ołtarz z Isenheim w Alzacji. Przez następne lata zajęty był malowaniem serii obrazów zamówionych przez elektora Moguncji dla katedry w Halle (gdzie Grünewald sprawował również funkcję inżyniera od robót hydraulicznych). Oprócz ołtarza z Isenheim zachował się jedynie fragment jego dorobku: Christ Mocked (Monachium), Ukrzyżowanie (Bazylea) oraz fragmenty ołtarzy w Stuppach, Freiburgu–Breisgau, Karlsruhe i Aschaffenburgu. Wspaniałym przykładem póYnej twórczości jest Spotkanie św. Erazma ze św. Maurycym stanowiące część zamówienia z Halle (obecnie w Monachium). W przeciwieństwie do współczesnego mu Dürera, nie widać u niego wpływów ducha renesansu, jednak na swój sposób zdawał się być otwarty na trendy sztuki dotąd nieznane co znalazło wyraz w osiąganej przez niego intensywności tragedii i patosu. kraj pochodzenia: Niemcy

432. Guardi Francesco (1712–92), malarz włoski. Malował pamiątkowe widoki (weduty) swojej rodzinnej Wenecji, które odniosły mniejszy sukces komercyjny niż obrazy Canaletta, lecz dzisiaj uważane są za bardziej nastrojowe, subtelniej ujmujące odbicia światła. Postać Nadziei (1747, Ringling Museum, Sarasota) i pięć dużych płócien (opartych na ilustracjach Piazzetty do utworów Tassa), odkrytych w 1959 w Irlandii i zidentyfikowanych jako wykonane przez Guardiego, świadczą o jego umiejętności dekoracyjnego przedstawiania postacikraj pochodzenia: 1712

433. Hals Frans (ok. 1581–1666), malarz pochodzenia flamandzkiego, portrecista. Jego najbardziej znane obrazy to Śmiejący się kawaler (1624, Wallace Collection, Londyn) oraz portrety grupowe żołnierzy, przełożonych domu starców i inne (wiele z nich znajduje się w Muzeum Halsa w Haarlemie w Holandii). W latach 20. zajmowały go sceny rodzajowe. Technikę malarską Halsa cechują szerokie, płynne pociągnięcia pędzla, a także duża oszczędność palety barw, przy pomocy których w sposób niezrównany oddawał żywość ekspresji, jak np. w Śmiejącym się kawalerze. Wśród jego obrazów znajduje się portret grupowy bractwa strzelców, stanowiący mistrzowską kompozycję różnorodnych zachowań ludzkich przy jednoczesnym przestrzeganiu równowagi w przedstawieniu każdej z obecnych postaci. Oprócz tego malował indywidualnie zamawiane portrety oraz studia rodzajowe typów cygańskich, które wzbudzały jego zainteresowanie (np. Cyganka – Luwr, Hille Bobbe – Berlin). Ostatnimi dziełami, najbardziej pogłębionymi psychologicznie i najbliższymi malarstwu Rembrandta, są portrety zbiorowe przełożonych domów starców (1664) kraj pochodzenia: Holandia

434. Harnett William Michael (1848-1892), malarz amerykańskikraj pochodzenia: 1892

435. Hassam Childe (1859-1935), malarz amerykańskikraj pochodzenia: 1935

436. Hopper Edward (1882-1967), malarz amerykański, na jego obrazach uwidoczniono sceny z życia małych miasteczekkraj pochodzenia: 1967

437. Hooch Pieter de (1629-84), malarz holenderski działał w Delf, później w Amsterdamie. Harmonijne domowe wnętrza i obejścia wiejskie z okresu w Delf powstawały pod wpływem Vermeera. kraj pochodzenia: Holandia

438. Homer Winslow (1836–1910), amerykański malarz i grafik. Znany jest z pełnych ekspresji marin, zarówno olejowych jak i akwarelowych, które powstały w latach 80. i 90. Urodzony w Bostonie, Homer zasłynął jako malarz realistyczny po prezentacji swojego obrazu Prisoners from the Front (1866, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork) przedstawiającego przejmujące sceny z amerykańskiej wojny secesyjnej. Po pobycie w Paryżu zaczął malować obrazy o lżejszej tematyce, np. studia życia wiejskiego, które odzwierciedlają wczesne wpływy impresjonizmu kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

439. Holbein Hans the Younger, młodszy (1497–1543), niemiecki malarz i drzeworytnik, syn i uczeń Hansa Holbeina starszego. Urodził się w Augsburgu. W 1515 wyjechał do Bazylei, gdzie zdobył przyjaYń uczonego i humanisty Erazma z Rotterdamu i wykonał ilustracje do jego Pochwały głupoty. W 1523 namalował również trzy portrety Erazma. Wiele podróżował po Europie. W Anglii, jako malarz nadworny Henryka VIII, stworzył znakomity wizerunek dworu królewskiego w kolekcji wyrazistych, perspektywicznych portretów, z których najsłynniejsze to podobizny Henryka VIII oraz Thomasa More’a. Podczas pobytu na dworze angielskim malował również miniatury portretowe, które póYniej zainspirowały Nicholasa Hilliarda. Był jednym z najznakomitszych grafików swojej epoki. Wykonał serię drzeworytów Taniec śmierci (ok. 1525) oraz zaprojektował stronę tytułową do Nowego Testamentu Lutra i do Utopii More’a. Chociaż Holbein musiał malować precyzyjne szczegóły strojów dworskich, jego póYniejsze prace odznaczają się wyszukaną linią i prostotą kompozycji, np. portret księżnej Mediolanu, który wykonał w Brukseli w 1537 (National Gallery), czy też portret Anny Cleves (1539, Luwr). kraj pochodzenia: Niemcy

440. Hogarth William (1697-1764), angielski malarz i rytownik, który tworzył portrety i moralizatorskie sceny rodzajowe, takie jak seria A Rake’s Progress 1735. Jego portrety były wybitnie proste i pełne charakteru, np. Heads of Six of Hogarth Servants z ok. 1750- 55 (Tate Gallery, Londyn). kraj pochodzenia: Anglia

441. Hobbema Meindert (1638–1709), pejzażysta holenderski. Obecnie sądzi się, że był uczniem Jacoba van Ruisdaela. Prace obu artystów mają wiele cech wspólnych, choć Hobbemie brakowało rozmachu Ruisdaela. Hobbema był wybitnym interpretatorem holenderskiego krajobrazu wiejskiego drugiej połowy XVII wieku, malując z głębokim zrozumieniem i wnikliwością spojrzenia lasy, młyny, wijące się drogi, strumienie i chaty. Istnieje wiele domniemywań na temat jego kariery malarskiej i dat powstania prac. W wieku 30 lat otrzymał pracę w akcyzie. Przypuszcza się, że wtedy zaprzestał malować, robiąc wyjątek dla mistrzowskiej Alei w Middelharnis. Dziewięć obrazów Hobbemy znajdujących się w zbiorach londyńskiej Galerii Narodowej jest odzwierciedleniem podziwu angielskich koneserów sztuki z XVIII i XIX wieku dla prac tego artysty. O wpływie Hobbemy na twórczość pejzażystów angielskich świadczyć mogą rzekomo ostatnie słowa Johna Crome’a: “Hobbema, Hobbema! Jakżeż ja pana uwielbiałem!”. kraj pochodzenia: Holandia

442. Hiroshige Utagawa (Ando) (1797-1858), artysta japoński, którego ryciny z krajobrazami, na których nastrój często jest tworzony przy pomocy śniegu i deszczu, obejmują Tokaido gojusan-tsugi (53 stacje na drodze Tokaido) z 1833. H. Urodził się w Edo (ob. Tokio) i jego ostatnia seria to Meisho Edo Hyakkei(100 słynnych widoków Edo) z 1856-58, nie ukończona przed śmiercią. Uważa się, że wykonał ponad 5000 różnych rycin. Wśród zach. Malarzy, na których wywarł wpływ, byli Whistler i van Gogh. kraj pochodzenia: Japonia

443. Hey Jean (Mistrz z Moulins) (1480-1504), malarz francuski, pochodził z Niderlandów kraj pochodzenia: Francja

444. Heyden Jan van der (1637-1712), malarz holenderski, naśladowca Berckheyde'akraj pochodzenia: 1712

445. Henri Robert, właściwie Robert Henry Cozad, (1865-1929), malarz amerykańskikraj pochodzenia: 1929

446. Hunt William Holman (1817–1910), malarz angielski. Był jednym z założycieli Bractwa Prerafaelitów (1848). Pochłonięty pasją do realistycznego oddania szczegółów podróżował od 1854 do Syrii i Palestyny i malował tematy zaczerpnięte z Biblii. Najbardziej znane obrazy: The Awakening Conscience (1853, Tate Gallery, Londyn) oraz Chrystus jako światłość świata (1854, Keble College, Oksford). kraj pochodzenia: Anglia

447. Huysum Jan van (1682-1749), malarz holenderski, malował głównie martwe natury kraj pochodzenia: Holandia

448. Johnson Jonathan Eastman (1824-1906), malarz amerykańskikraj pochodzenia: 1906

449. Liotard Jean-Etienne (1702-1789), malarz szwajcarskikraj pochodzenia: 1789

450. Leighton Frederic, Lord (1830-96) angielski malarz i rzeźbiarz. Specjalizował się w klasycznych motywach greckich, takich jak niewolnicy. W 1878 został przewodniczącym Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych. Obecnie w jego domu i pracowni artystycznej w pobliżu Holland Park w Londynie znajduje się muzeum. kraj pochodzenia: Anglia

451. Luini Bernardino (1485-1532), malarz włoski wzorujący się na dziełąch Leonardo da Vincikraj pochodzenia: 1532

452. Maratta Carlo, znany też jako Maratti (1625-1713), włoski malarz, uczeń Andrea Sacchikraj pochodzenia: 1713

453. Maris Matthijs (1839-1917), malarz holenderski, przedstawiciel szkoły haskiej, malował głównie pejzaże miejskie. kraj pochodzenia: Holandia

454. Martini Simone (1284-1344), malarz włoski, mistrz szkoły sieneńskiej. Uczeń Duccia. Do pełnych wdzięku linearnych wzorów charakterystycznych dla sztuki sieneńskiej wprowadził ożywczy element naturalizmu. Jego mecenasami byli król Neapolu, papież i miasto Sienna. W 1333-39 pracował w Asyżu, gdzie zajmował się dekoracją kaplicy św. Marcina ze scenami z życia tego świętego, które przez wielu uważane są za arcydzieło. kraj pochodzenia: Włochy

455. Mount William Sidney (1807-1868), malarz amerykańskikraj pochodzenia: 1868

456. Munkácsy Mihály von (1844-1900), malarz węgierskikraj pochodzenia: 1900

457. Piranesi Giovanni-Battista (1720-1778), malarz włoski, jego grafiki inspirowały wielu współczesnych mu twórców. kraj pochodzenia: Włochy

458. Pater Jean Baptiste Joseph (1695-1736), malarz francuski, przedstawiciel epoki rokokokraj pochodzenia: 1736

459. Pannini Giovanni Paolo (1691-1765), malarz włoski, malował pejzaże i widoki ruin kraj pochodzenia: Włochy

460. Nattier Jean Marc (1685-1766), malarz francuski, przedstawiciel rokoko kraj pochodzenia: Francja

461. Reynolds Joshua Sir (1723-92), angielski malarz portrecista, działał w Londynie od 1752. W 1768 został pierwszym rektorem Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych. W jego pracach widoczna jest swoboda, z jaką posługiwał się pędzlem, oraz charakterystyczny dla niego, świadomie doniosły sposób przedstawiania. Sposób ustawiania portretowanych osób czerpał często ze sztuki klasycznej, np. obraz Pani Sidos jako muza tragiczna (1784, San Marino, Kalifornia, USA). Reynolds był uczniem portrecisty Thomasa Hudsona (1701-79). Od 1743 ćwiczył się w Plymouth i w Londynie, a 1749-52 ukończył studia w Wenecji i Rzymie, koncentrując się na starożytnych i renesansowych mistrzach. Po powrocie do Londynu stał się czołowym portrecistą, dzięki obrazom, takim jak Admirał Keppel (1753-54, National Maritime Museum, Londyn). kraj pochodzenia: Anglia

462. Roberti Ercole de (1450-1496), malarz włoski, uczeń Francesca del Cossykraj pochodzenia: 1496

463. Russell Charles Morgan (1886-1953), malarz amerykański, dzieła z kiernku synchromizmu pokrewnego z orfizmem kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

464. Stuck Franz von (1863-1928), malarz niemiecki, malował obrazy o tematyce mitologicznej kraj pochodzenia: Niemcy

465. Sully Thomas (1783-1872), malarz amerykańskikraj pochodzenia: 1872

466. Trumbull John (1756-1843), malarz amerykański, autor portretów i scen historycznych kraj pochodzenia: Stany Zjednoczone

467. Watts George Frederick (1817-1904) angielski malarz i rzeźbiarz. Malował motywy alegoryczne, biblijne i klasyczne, nadając swoim pracom charakter uroczystych moralitetów, jak np. Nadzieja (1886, Tate Gallery, Londyn). Wiele jego portretów znajduje się w Narodowej Galerii Portretu w Londynie. Jako rzeźbiarz kierował pracami nad pomnikiem „Energia Fizyczna”(1904), wzniesiona na cześć Cecila Rhodesa w Cape Town w Pd. Afrycekraj pochodzenia: 1904

468. Geertgen Sint Jans (ok.1460–ok.1490), holenderski malarz. Jego nazwisko znaczy “Mały Gerard z zakonu Joannitów”, ale wiadomo o nim niewiele. Z nielicznych prac, które można mu przypisać z całą pewnością, dwa obrazy w sposób szczególny ujawniają charakterystyczny urok i subtelność jego malarstwa: Narodziny (National Gallery, Londyn) – scena nocna oświetlona jedynie blaskiem Dzieciątka Jezus, oraz Św. Jan Chrzciciel na puszczy (Staatliche Museum, Berlin) – mistrzowski pejzaż (oba obrazy datowane na lata osiemdziesiąte XV wieku). kraj pochodzenia: Holandia

469. Bellini Gentile (ok.1429-1507), malarz włoski ze szkoły weneckiejkraj pochodzenia: 1508

470. Bellini Giovanni (ok.1430-1516), malarz włoski ze szkoły weneckiejkraj pochodzenia: 1516

471. Campi Galeazza (1470-1536), włoski malarz, ojciec Giulio Campikraj pochodzenia: 1536

472. Carracci Agostino (1557-1602) włoski malarz i rytownik, uczył się u Fontany oraz w Parmie i Wenecji. kraj pochodzenia: Włochy

473. Carracci Annibale (1560-1609), włoski malarz, najbardziej oryginalny członek malarskiej rodziny Carracci. Uczył się na pracach Correggia i był wyśmienitym rysownikiem (rysował z natury, co było jedną z zasad Carraccich). kraj pochodzenia: Włochy 501

© Galeriamalarska.pl - Galeria Malarska Marii Domareckiej



stat4u
dj wesela Toruń, Grudziądz, Bydgoszcz